20th July , 2021

Dear you,

It is not easy for me to find the starting point of our conversation. But I should admit that I don’t believe that there should be any. You entered in my life when I was empty and hollow, in a way, shattered too. At that point, I was not hopeful of finding anyone in my life. But you entered hope in me, that was a beautiful entry. That was not easy, though you made me realize there are still people who are interested in me. I was trying to move on from my previous one-sided relationship, though it was not a formal relationship.  I was mentally thinking to move on, but technically, I was not ready to accept the condition. But when I started talking to you, I realized we can build a relationship, actually not thinking about the relationship.  When I met you, I felt like you were the one for whom  I had been dreaming for years.  I thought destiny was being kind to me this time. I started thinking that something really good was happening in my life. But that didn’t last long. You moved faster than me. I was unable to follow in your footsteps. Later, I realized that was euphoric. Now, I realize that it happened because it was destiny. If destiny has chosen, this is the end of the relationship I need to accept as anything. I should accept it with beauty and grace.   Sometimes, I feel like I am god’s child. The god has chosen me so that no one dares to choose me. Years I thought that he was the one, made for my life. But there remained nothing at the end. The same thing happened with you, too. I hope it will not be repeated next time. 

पतझर

मुड ठिक छैन । कसलाई भनुँ । सायद आफैँलाई ।  भन्नलाई पनि त कोही छैन । पिरियड हुन एक हप्ता बाकी छ । के यो पियमयस हो । अरुले परै जाओस् मुडले पनि मलाई साथ दिन छोडेको छ । इन्स्टा खोल्छु लेख्छु, “ भिडभन्दा पर एकान्तमा” साथमा फोटो याट्याच गर्छु भूइमा झरेका पातहरुको । कहिलेकाही लाग्छ म आफैँ पतझर हुँ । सायद म कसैको प्रभावमा पनि बहकिन सक्छु । वा हाँवासँगै उछिटिएर कतै झर्न सक्छु । वा कसैको पैतालाले नराम्ररी किच्चिन सक्छु । हुनसक्छ म यस्तै नै हुँ ।

हातमा ह्यान क्यानको “भेजिटेरिएन” छ । उपन्यासकी पात्र एकाएक साकाहारी भएपछि उसको लोग्ने एकाएक चिन्तित भएको छ । हुन त उ चिन्तित हुनुपर्ने कुनै कारण देख्दिन । मलाई लाग्दैन उसले कहिल्यै आफ्नी स्वास्नीलाई प्रेम गर्यो । उपन्यासले झन् मलाई रिसाहा बनाएको छ । लाग्दैछ किन छोरामान्छेहरु यति धेरै अप्रेमिल हुन्छन् ?  किन यति धेरै अमायालु हुन्छन् ? किन छोराीमान्छेको मिलेको शरीरलेमात्र उनीहरुलाई पगाल्छ । किन उसले बिनाप्रेम केही सिमित फाइदा हेरेर उसलाई बिहे गर्यो ? के उपन्यासकी नायिका प्रेमको हकदार थिइँन । के प्रेमको हकदार बन्न पनि तपाई अरुले सोचेझै भैदिनुपर्छ । मलाई किन किन लाग्दैछ म पनि त्यही नायिकाझै हुँ ।  

आफैँ देखेर रिस उठ्दैछ । भएभरका पुराना कथाहरुले फेरी पिरोल्दैछ । कहिलेकाही लाग्छ यी सबै बिर्सिदिउँ । बिर्सन सजिलो छैन । बिर्सिन्छु भन्दैमा बिर्सने हो र !  उसले मलाई प्रेम नगरेकोमा पछुतो छैन  ।  तर उसले मेरो बिनम्रतालाई नबुझेकोमा छ ।  मलाई आफू हुनुपर्नेभन्दा बढी अपोलोजेटिक भएकोमा पनि छ । उसले तँलाई कहिल्यै प्रेम गर्न सक्दिन भनेको दिन पनि मैले किन उसलाई सरी भने भनेर माफी मागेँ त्यसमा पछुतो छ । के मैले उसलाई प्रेम गर्नु पाप थियो ? सँगै यात्रा गर्न चाहनु पाप थियो ? थिएन, भने मैले किन माफी मागेँ ? के माफी मेरा लागि मात्र बनेको हो ? मलाई कहिलेकाही यी सबै कुराहरुले पोल्छ , जस्तोकि आज । लाग्दैछ म किन चाहिनेभन्दा बिनम्र हुन्छु ? के म अरुझै भैदिँदा हुँदैन ?

कथाको पाण्डुलिपि डेक्समा बसेको दुई बर्ष भैसकेको छ । तर प्रकाशकलाई पठाउँन सकेको छैन ।  यदाकदा त्यो कथाको पाण्डुलिपिले कतै उसलाई दुखी त बनाउँदैन भनेर सोच्छु पठाउँन सक्दिन  । मैले उसको खुसीलाई सम्झेर पाण्डुलीपी डेक्सटपमे राखिराखेको छु । तर म किन सधै उसको खुसीको बारेमा सोचुँ जसले मेरो खुसीको बारेमा कहिल्यै सोचेन भने । म पनि त उसले अस्विकार गरेपछिका कयौ रातहरु रोएर बिताएकी थिएँ । के उसले कहिल्यै ठिक छस् भनेर सोध्यो । के उसले मैले भनेका कुराहरुले तँ दुखी त छैनस् भनेर सोध्यो ? तर म किन उ बारे सोचिबसौ । हो मेरा कथाहरुमा उ पनि छ । तर मैले  तैँ मेरो पात्र होस् भनेर भनेको पनि त छैन ।  तर म उ झै बन्न सक्दिन त्यसैले दुखी छु ।

कहिलेकाही आफ्नै उदारताले दुखी बनाउँदो रहेछ । यूट्यूबमा केही भिडियोहरु हेर्छु सबैको एउटै सुझाब छ “गिब रेस्पेक्ट टु योर डिक्निटि” । के म आफ्नो आत्मासम्मान जोगाउँनको लागि अरु कोही झै बन्नुपर्ने हो । यदाकदा लाग्छ सबैझै नहुनुको ऋण तिर्दैछु । आमा चाहानुहुन्थ्यो छोरी आफूझै सरकारी जागिरे बनोस् । केटाकेटी बेलामा आफैँलाई पनि नलागेको होइन । तर जबदेखी अक्षरको प्रेममा परेँ मलाई कामका लागि गरिकएका कामहरु सब बेर्थ लाग्न थाल ेँ। सबैको नजरमा लहडी बनेँ । सोलोटार्भल भन्दै बनारस सम्म पुगेँ  । तर बाआमाले खोजेझै परिपक्क बनिँन । आज पनि मेरा किताब ठेलीहरुले परिवारलाई सुखी भन्दा दुखी बनाउँछ । मैले पढेकोमा लेखेकोमा उहाँलाई खुसी भन्दा दुखी बनाउँछ ।

कहिलेकाही  लाग्छ छोरी हुनुको अनौठा मूल्यहरु चुकाउँदैछु । त्यो भन्दा बढी आफूजस्तै हुनुको मूल्य चुकाउँदैछु । यदाकदा लाग्छ बेप्रवाह कुनै बिरानो मुलुकमा छिरिदिउँ । तर डेक्सटपमा रुमलिएका पाण्डुलिपिहरुले रोक्छन् । जति नै बिरक्तिएपनि म कथाका पाण्डुलिपिहरुलाई बेप्रबाह मिल्काउँन सक्दिन ।  इन्स्टाको भर्खरको पोस्ट हेरेर कोही नयाँ मानिसको म्यासेज आएको छ । तर किनकिन म रिप्लाई गर्ने मूडमा छैन । दुईचार दिन अचम्मै गरेझै गर्नेहरु केही समयपछि परपर भागेको दुष्टान्तहरु छन् । आजकल लाग्छ नजिकिनु ब्यर्थ हो । म यूफोरियाले पुलकित हुन चाहन्न । किनकिन एक्लोपनले मलाई धेरै दिएको छ ।  धेरै  साहस दिएको छ । आफूजस्ते बन्ने स्वतन्त्रता दिएको छ । म खुसी भएको समयमा लेख्न सक्दिन । बिना पिडा लेख्न गाह्रो छ । त्यसैले मलाई म दुखी भएको त्यस्तो केही लाग्दैन । वा भनौ म आफ्नो भागको निराशासँग सन्तुष्ट छु ।

केही दिनका लागि पर कहि जान चाहन्छु एक्लै । एक्लोपनले अनौठो साहस दिन्छ । यस्तो लाग्छ,  आफ्नै पदचापहरुले आफैलाई बोलाउँदैछन् । मलाई यदाकदा लाग्छ मेरा कथाहरुले यिनै यात्राहरु हुन् । शब्दले गरेका यात्राहरु । शब्दमा यात्रा गर्न सजिलो छ पनि छैन पनि । कहिलेकाही पात्रहरुले आफ्नै यात्रा रोज्छन् जस्तो कि आज । म चाहन्नथेँ उ आफ्नो मरिसकेको अप्रेमिल लोग्नेलाई सम्झेर नरोओस् तर उ रुन्छे । म शब्दहरुलाई रोक्न सक्दिन । म पनि उसँगै  रोइदिन्छु । सायद ह्यान क्यानबाट पनि  त्यही भयो । उसले अप्रेमील लोग्नेलाई प्रेम गर्नबाट रोक्न सकिन । सायँद यो हामी महिलाहरुको समस्या हो हामी कठोरतामा पनि कोमलता खोज्छौ । म बाट कयौ पटक त्यस्ता गल्तिहरु भएका छन् ।

कथाको पाण्डुलिपिलाई बोकेर हिड्नु गह्रौ छाती बोकेर हिड्नु हो । अप्रकाशित कथाहरुले कहिलेकाही रुवाउँछन् । यदाकदा मलाई  लाग्छ मैले कथाहरुमा  मझै लाग्ने अनेकौलाई बोकेर हिडेकी छु । छोडिजानेको खोपलाई बोक्नुभन्दा गाह्रो त लेख्नेहरुको पिडालाई बोक्नु रहेछ । म चाहेर पनि प्रेमिल कथाहरु लेख्न सक्दिन । मेरा कथाका नायक नायिकाहरु  बिरलै एक हुन्छन् । छोडिजाने बेलामा नायक रुदेँन । नायिका नरोएझै गरेँपनि रुन्छे । यस्तो लाग्छ मैले आफैँलाई लेख्दैछु ।

हुन त प्रेमको कथा लेख्न पनि प्रेमलाई भोग्नुपर्ने रहेछ । बर्षौ अस्विकृति र एकाङ्कीका पानाहरु छिचोलेर यहासम्म त आइपुगेँ तर अघि बढ्ने बाटो पनि अध्यारै देख्छु । मैले शब्दमा बियोग मात्र लेख्ने रहेछु । वा यो मेरो रोजाई हो । सायद म यस्तै चाहन्छु । मैले हिडेको बाटो मेरो आफ्नो हो । के म आफ्नो भोगाइलाई सर्बमान्य हो भन्न सक्छु कदापी सक्दिन । तर पनि यो मेरो भोगाइ हो म यस्लाई खेस्रा पानाझै फाल्न सक्दिन ।

यी सब सोच्दा सोच्दै अघिको इन्स्टाको म्यासेज खोल्छु, 

हाइ,

लेख्नेहरुले फोटो पनि सँगै पोस्ट गर्दा अनौठो लाग्दो रहेछ । तर तपाईको फोटोले तपाईको लेखाईलाई दोहोरिरहने क्लिसेझै बनाइदिएको छ । कृपया  सक्नुहुन्छ भने केही प्रेमिल लेख्नुस् । 

– धुमिलता मननपराउँने मान्छे .............................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

कृपया तलको बाकी स्पेस आफैँले भर्नुहाला ......पूर्ण कथाको खोजीमा । कथाकारको भोली जन्मदिन भएकाले उसको अपूर्ण जन्मदिनको लागि अपूर्ण कथा लेखेकी हो । कथालाई पूर्णता दिनेकोहीसँग कथाकार कफिडेटमा जान पनि सक्नेछ .....

उही पतझर

एक चिठी एक पर्खाइ

 

प्रिय तिमी,

समय कति चाडैँ बित्छ है । केही समय अगाडी सम्म प्रापक र प्रेसक आफैँलाई मानेर चिठी लेख्ने म आजकल तिम्रो चिठीको पर्खाइमा बस्छु । तिम्रा चिठी बेगरका दिनहरु निराश लाग्छन् । कहिलेकाही लाग्छ आजकल म जे छु पर्खाइमा मात्र छु । तिम्रो चिठीको पर्खाइ छ । तिमीसँगको भेटको पर्खाइ छ र तिम्रो स्पर्शको पर्खाइ छ ।

अघिल्लो पत्रमा  तिमीले शब्दका सिमानाहरु बारे बोलेका थियौ । मलाई पनि कहिलेकाही तिमीलाई झै शब्दहरु छिचोलेर तिमीमाझ पुगौँ झै लाग्छ । यस्तो कहिल्यै भएको थिएन । म कसैको पर्खाइमा तड्पिएको यो पहिलो पटक हो । तिम्रा अक्षरहरुले मलाई अनौठो शान्ति र आनन्द दिन्छन् तर किन किन मेरो मनले पनि तिम्रो मनले झै तिम्रो सामिप्यता चाहन्छ ।

कहिलेकाही मान्छेहरुले शरीरको सामिप्यतालाई नैतिकताको साघुरो घेरामा बाधिदिन्छन् । एक यूवतीले अर्को यूवकलाई गर्ने प्रेम यो सामिप्यता बेगर अपुरो छ । म तिमीसँग सबै सबै कुराले नजिक हुन चाहन्छु जुन अक्षरहरुले मात्र सम्भव छैन । मलाई थाहा त्यो तिमी पनि चाहन्छौ । तर मलाई यो पनि थाहा छ कि हामी बिचको सम्बन्धको पहिलो र अन्तिम यर्थाथ यो मात्र होइन । हामी त अक्षरले जोडिएका मान्छे हौँ । हामी शारीरीक रुपमा नजिक हुन सकेनौ भने पनि मलाई कुनै पछुतो हुने छैन । तथापी मनले सामिप्यता चाहेको छैन भन्ने होइन ।

तिमीलाई लाघेझै मलाई पनि अहिले शब्दको सिमानाहरुको सहशुस भै राखेको छ । भन्न त म तिमीलाई धेरै कुरा चाहन्छु । गर्न पनि तिमीसँग म धेरै कुरा चाहन्छु । तिम्रो नाम नदिकिनारामा लेख्न पनि चाहन्छु । तिमीसँगै  नदिकिनारामा डुल्न पनि चाहन्छु । तर सक्दिन शब्दका आफ्नै सिमानाहरु छन् ।

तिमीलाई मैले अहिलेसम्म  म को हुँ भनेको छैन । म त नदि किनारा केटी हुँ । जसले नदीबेगर यर्थाथलाई बुझेकै छैन । म तिम्रो र मेरो भविष्य सोच्दा पनि नदीकै वरीपरी सोच्ने गर्छु । मेरो लागि नदी उचाई र गहिराई दुबै हो । रंग पनि हो क्यानभाष पनि हो । छाया पनि हो प्रतिछाया पनि हो । म तिमीलाई पनि पहिलोपटक नदीकिनारामा नै स्पर्श गर्न चाहन्छु ।

आशा छ तिमीले मेरो नदी मोहलाई बुझ्ने छौ । र चाडै नै हामी नदी किनारामा एक अर्कालाई अँगाल्नेछौ ।

उही 

तिमीलाई पत्र लेख्ने म

बाउन्न

आज कसैले जन्मदिनको शुभकामना भनेन । कसैले ह्याप्पी बर्थडे पनि भनेन । आमा हुनुभएको भए भन्नुहुथ्यो होला । आमा जानुभएको पनि सत्र बर्ष भएछ । बा जानुभएको बत्तिस बर्ष भएछ । आजकल त कहिलेकाही आफैँ जाने दिन पनि चाडैँनै आउँछ कि भन्ने लाग्छ । तर यो भन्दैमा माया मोहबाट पर भाग्न सकिन्छ भन्ने होइन रहेछ । छोरी पैतिसकी भै छोरो बत्तिसको भयो । उनीहरुको लागि पनि गैहालौ झै त लाग्दैन । र पनि एक्लो भएझै सधैँ लाग्छ ।

केही वर्ष अघिसम्म छोरीले “ह्याप्पी बर्थडे ममी” भन्ने गर्थि । आजकल उसका केटाकेटी हुर्कदै गएपछि उसले पनि बिर्सन थालेकी छ । छोराको त खोइ के कुरा गरु उसले त कहिल्यै पनि सम्झेन । अल्लि बर्ष अगाडीसम्म फेसबुकले भए पनि सम्झाउँथ्यो अचेत त खोइ छोराले हो कि छोरीले नदेखिने बनाईदिएका छन् । मलाई त देखिने भएको नै मन पथ्र्यो । केहीले त जन्मदिनको शुभकामना भन्थेँ । बुढो भएपनि जन्मदिनको शुभकामना पाउँदा रमाइलो नै लाग्छ ।

उहाँको कहिल्यै त्यस्तो सम्झिने बानी भएन । कहिलेकाही त अरुका बुढा देख्दा नि लोभ लाग्छ । उहाँलाई आफ्नै पनि एनिभर्सरी बर्थडे उहाँलाई याद हुन्न । हाम्रो त परको कुरा । उहाँको नि मैले नै सम्झाइदिने हो । बिहे गरेको सैत्तिस बर्ष भएछ । मैले अहिलेसम्म उहाँको हातबाट उपहारको नाममा केही पाएको छैन । केटाकेटी हुर्कदै गएपछि केटाकेटी पनि परका हुँदा रहेछन् । आफ्ना भनेर के न रमाउँने बेलामा साथ छन् न आशु पुस्ने बेलामा साथ छन् ।

पहिले पहिले लाग्थ्यो छोरीको बिहे गरिदि हाल्नुपर्छ । त्यही भएर उ पच्चिसकी हुनेबित्तिकै मैले नै कर गरेको हो । एमए पढ्दै थी गर्दिन भन्थि । अधिकृतको कुरा चलेपछि उसका बाले पनि नाई भन्न सक्नुभएन । अहिले उ पनि म जस्तै कसैकी आमा र स्वास्नी मात्र भएकी छ । किनकिन उ सुखी छ जस्तो पनि लाग्दैन । ज्वाइ भन्नुहुन्छ दुबै काममा गएपछि केटाकेटी अलपत्रमा पर्छन् नजाउ । उ जान्छु भन्न पनि सक्दिन तर उसमा आँखा हेर्दा खुसी छ जस्तो कहिल्यै लाग्दैन । कहिलेकाही यसरी रिसाउँछे लाग्छ उसले आफ्नो पिडा रिसमा ब्यक्त गर्दै छ । 

अहिलेजस्तो भएको भए म उसलाई बिहे गर भनेर कर गर्नेनै थिइन । उ पढेर पनि म जस्तै भै भन्ने कुराले मलाई सधैँ पोल्छ । उ भन्दा कम उमेरको भाइले काम गर्न थालेको पनि कयौ वर्ष भै सक्यो । उसले नै कमाउन थालेपछि त हाम्रो जीवन पनि केही सजिलो भएको हो । नत्र एकजनाको कमाइले जीवन सजिलोसँग कहिल्यै चलेन । तर बिहेपछि उ पनि बदलिएको छ । पहिलेझै फोन पनि गर्दैन । बिदेश नै भएपनि पहिले पहिले सधैँ फोन गथ्र्यो । अहिले हप्ताको एक पटक पनि पाँच मिनेटको लागि मात्र फोन आउँछ । बुहारीको त कुरै छोडौ यसो गर्नपर्छ भनेर गरेको जस्तो मात्र लाग्छ । यूकेन्ड हो भनेर फोन गर्छन सायद बिदा भनेर होला । तर सधै साथीको मा खाना खान बोलाछन् मात्र भन्छन् । 

सबै भएर पनि एकदम एक्लो महशुस हुन्छ । बुढाबुढी पनि सधै सँगै भएपछि माया भन्ने चिज पनि आफैँ हराउँदो रहेछ । आवकल त साथी जस्तो मात्र लाग्छ । अरु भन्छन् केटाकेटी हुर्के आनन्द छ है आफू भित्रको अध्यारो आफूलाई मात्र थाहा छ । कहिलेकाही त केटाकेटी सानै भएको ठिक रहेछ भन्ने पनि लाग्छ । उनीहरुले गर्ने माया पनि आफ्नो लागि मात्र थियो देखाउने रिस पनि । आजकल त माया र रिस दुबै नदेखाएझै लाग्छ । छोराछोरी पनि कहिलेकाही भेट हुने आफन्त जस्ता मात्र भएका छन् । माया तल झर्छ भनेको हो रहेछ ।

अल्लि बर्ष अगाडीसम्म गाई बाख्रा थिए । तिनैले भएपनि माया देखाउँथे । छोराले नै नपाल भनेपछि दुई बर्ष भयो पाल्न छोडेको । आजकल मन बिहाउने ति पनि छैनन् । कहिलेकाही एक जोर पाठाका माउ ल्याएर पालुकी झै पनि लाग्छ । मान्छेका नभए पनि बाख्राका बच्चाले घर उज्यालो हुन्थ्यो । उनीहरु उर्फेको काखमा आएर बसेको सबै सबै मन पनि पर्छ । 

आज बाउन्नौ जन्मदिन हो । जीवन एक हिसाबमा गैसकेझै लाग्छ । बस् छोराका केटाकेटी देख्न मन छ । आमालाई सम्झन्छु । बालाई सम्झन्छु । गैसकेको भाइलाई सम्झन्छु । उनीहरु भएका भए जन्मदिनमा सम्झने कोही त हुन्थ्यो होला । आमाले नभए भाइले भाइले नभए बाले त सम्झनु हुन्थ्यो होला । तर अब त सम्झने पनि कोही रहेनछन् ।

आजकल आमा सपनामा बढी देखिन थाल्नुभएको छ । सपनामामा मात्र देख्न पाए पनि आमा भनेको आमा रहेछ । अब त तेरो म छु भनिदिने पनि कोही छैन । खुसी त छस् नि भन्ने पनि कोही छैन । मायाले अँगाले पनि कोही छैन । आफू रुँदा आफैसँग रोइदिने पनि कोही छैन । आमाछैन्जेल घरधन्दाले छोडेन । केटाकेटी र लाग्नेनै संसार हुन् भनेझै पनि लाग्यो । जति उमेरले पाक्दैछु आमाको रित्तता अझ कम हुन्छ । लोग्ने भनेका लोग्ने नै रहेछन् । बस् सुत्ने बेला ओछ्यान तातो भए पुग्ने । तातेको ओछ्यान चिसो भएपछि के छ तँलाई भनेर पनि नसोध्ने । कहिलेकाही त्यो चिसो ओछ्यानलाई चिसो नै छोडिदिउँ झै पनि लाग्छ । तर लोग्ने अन्त बहकिन दिन राम्रो होइन भन्छ मनले । साथी जस्तो पो लोग्ने । ओछ्यानमा मात्र चाहिने के लाग्ने । न कहिल्ये चिसो तातो पाएकी छु । नहिल्यै सन्चो बिसन्चो । मन हो लोग्नेबाट पनि बहकिन्छ कहिलेकाही । 

आज मन बहकिएको छ । नछुनि हुन छोडेपछि रिस पनि बढी उठ्न थालेको छ । मन अमिलो पनि बढी हुन्छ । कहिलेकाही त्यसै आँखाबाट आशु झर्छ । केटाकेटीझै भएकी छु । आशु पुछिदिने कोही होस् भन्ने पनि लाग्छ । मायाले बोदिदिने कोही होस् भन्ने पनि लाग्छ । आज जन्मदिन भनेर केटाकेटिझै मन फुरुङ्ङ थियो । तर दिन ठल्किएसँगै मन पनि बहकिएको छ । केटाकेटीलाई  सम्झे । आमालाई सम्झे । जतिऔ जन्मदिन भएपनि आमालाई नै सम्झिदो रहेछ ।

मन्जिला

 

म एककदम अगाडी छु । उ एक कदम पछाडी छे । हाम्रा पाइलाहरु उही उही रफ्तारमा छन् । पुग्नुपर्ने ठाउँ पनि उही हो । बिहानको दश तिस बजेको छ । मेरा झै उसका पाइलाहरु पनि लामा छन् । मलाई थाहा उ मन्जिला हो । तर म उसलाई बोलाउँन सक्दिन ।

उसलाई मैले देख्न थालेको पनि एक वर्ष भैसकेको छ । करिब एक वर्ष अगाडी साउँनमा हुनुपर्छ भेडिकलको प्रिपेरेसन क्लासमा मैले उसलाई देखेको थिएँ । सेतो वानपिस त्यसमाथि कालो आउटरमा उ अरुभन्दा फरक देखिएकी थिइ । उ अरुभन्दा फरक देखिन्थी किनभने उ अरुभन्दा पातली र अग्ली थिई । गोरी तर हाडमा मासु नभई छाला मात्र बेरिएको जस्ती ।

तर मलाई उ मेरो प्रिय पात्र जस्तै लाग्छे। ब्राह कक्षाको इग्जाम भ्याएपछि मैले पारिजातको उपन्यास शिरिषको फूल पढीभयाएको थिएँ । मलाई मनपरेको पनि थियो । मलाई सकमबरी कस्ती देखिन्छे होला भन्ने पनि लागेको थियो । तर किन किन नेम्समा पहिलोपटक जब उसलाई देखेँ  सकमबर ियही नै हो भन्ने लाग्यो  । उस्तै खिरिलो ज्यान उस्तै खिरिला औलाहरु, बस् सकमबरीको जस्तो उसको कपाल ठूटो छैन । उसलाई मैले क्यानटिनमा एक दुई पटक सूर्य लाइट तानेको पनि देखेको हो । त्यो दिन पछि त अझ मलाई उ सकमबरी जस्तै लाग्छ । किनकिन लाग्छ उ पनि सकमबरी जस्तै निस्सार र अफबिट छ ।

तर उ सकमबरि जस्तो बोलेको सुनेको छैन । यो एक बर्षमा मैले उसलाई एक पटक पनि बोलेको देखेको छैन । उ क्लासमा पनि एक्लै बस्छे । एक्लै पढ्न आउँछे । एक्लै फर्कन्छे । उसलाई मैले केटासँग तर परको कुरा केटीसँग पनि बोलेको देखेको छैन । उसको नाम पनि मैले हाम्रो क्लासको ह्वाट्स एाप गुप्रबाट थाहा पाएको हो ।

अचम्मको कुरा त उ कहिल्यै कोहीसँग बोल्दिन । एक दुई पटक म उ छेउ बस्न गएको पनि हो । तर जब उ छेउ म गएँ उ पसिनाले निथ्रुक्क हुन्थी अनि हातहरु काम्थे । उ अनकम्फरटेबल भएको देखेपछि म उछेउ बस्न जान पनि छोडिदिएको छुँ । 

कहिलेकाही केटाहरु उसले नदेख्ने गरेर उसलाई हेरेर हाँस्छन् । कस्तो नमूना छ है पनि भन्छन् । तर मलाई उसलाई अरुले यस्तो भनको मन पर्दैन । अस्ति उ जिन्सको सट्स् लगाएर आएकी थिई । त्यस दिन उ भन्दा पछाडीको डेक्समा म र मनोज थियौ । मनोज उसलाई हेरेर हाँस्यो । तर खोइ किन मलाई अरुले उसलाई त्यस्तो गरेको पनि मन पर्दैन ।

 मलाई त उ मेरो प्रिय पात्र सकमबरी जस्तै लाग्छ । उसका हातहरु, उसको शरीर, उसका साना आँखा सबसब सकमबरीका ाजस्तै लाग्छ । कहिलेकाही त उसलाई उसले थाहा नपाउँने गरेर छोउ जस्तो पनि लाग्छ । तर छुन सक्दिन । कहिलेकाही मन्जिला भनेर बोलाउँ जस्तो पनि लाग्छ तर बोलाउँन पनि सक्दिन । तर सकेसम्म हरेक दिन उ पडाडीको बेन्चमा भने बस्छु ।

गए राती अचम्म भयो मैले उसलाई सपनामा देखेँ । सपनामा मात्र देखिन । सपनामा उसलाई मैले छोएँ  । उ सपनामा मसँग बोली । जब सपनाबाट बिउँझिएँ म पसिनैपसिनाले निथु्रक्क भिजेको थिएँ । तर खुसी थिएँ । मलाई लाग्यो सपना अल्लि लामो भएको भए पनि हुनेनी । 

किन किन आज उसलाई यसरी बाटोमा भेट्दा पनि खुसी लाग्दैछ । आज पनि उ सेतो फ्रकमा आएकी छ । कपाल अरुबेलामाझै खुल्ला नै छोडेकी छ । अरु दिनहरु भन्दा अझ राम्री देखिएकी छ । तर किन हो कुन्नि उ कोहीसँग बोल्दिन । किन कोही छोरामान्छे उसको नजिक जाँदा उ पसिनैपसिनाले निथु्रक्क हुन्छे । किन उ सकमबरी जसरी आफूलाई मन लागेको कुरा भन्दिन ? 

आज पनि म उ भन्दा पछिल्लो बेन्चमा बसेको छु । थाहा छ उ बोल्दिन  तर पनि किन किन मनले एक पटक त मन्जिला भनेर बोलाउ  भन्छ तर बोलाउँन सक्दिन । टाढैबाट उसका हातहरु हेर्छु । उसका अक्षरहरुलाई हेर्छुृ । किनकिन अक्षरलाई नै भएपनि एकपटन छोउछोउ लाग्छ । राती देखेको सपनालाई सम्झन्छु आफैँलाई देखेर लाज लाग्छ । सपनामा भेटिएकी चन्चल र खुल्ला मन्जिलालाई सम्झेर पनि लाज लाग्छ । तर उसलाई मन्जिला भनेर बोलाउँन सक्दिन । 

उसका अक्षरहरुलाई फेरी अर्कोपटक हेर्छु उजस्तै मसिना र खिरिला । फेरी अर्कोपटक छुने रहर जाग्छ तर छुन सक्दिन । किन किन पडाडीबााट मन्जिला भनेर बोलाउँ जस्तो पनि लाग्छ । तर थाहा छ उ बोल्दिन ।  के थाहा ...... उ मसँग बोल्छे कि । तर मनले भन्छ बोल्दिन ।

तीज बजे क्लास सिद्घिन्छ उसको पछिपछि म पनि निस्कन्छु । उसलाई फेरी अर्कोपटक हेर्छु । खोइ उ कताबाट घर फर्कि मलाई थाहा भएन । म रत्नपार्क पुगेर कंलकी जाने बस चढ्छु । बसभर पनि उसलाई सम्झन्छु । राती देखेको सपनालाई सम्झन्छु । सपनामा सुनेको उसको आवाजलाई सम्झन्छु । सपनामा उसँग गरेको हर्कतलाई सम्झन्छु । अनि फेरी अर्कोपटक आफैँलाई देखेर लाज लाग्छ ।

घर पुगेपछि किन किन लाग्छ उ अरुको अगाडी नबोले पनि म्यासेज पठाउँदा बोल्छेकी ! फेसबुकमा सर्च गर्छु भेट्दिन इन्स्टामा सर्च गर्छु त्यहाँ पनि भेठ्दिन । मनले भन्छ किन उ त्यस्ती भै ? त्यस्तै भएर पनि किन मलाई मनपर्छ । किन मलाई उ सकमभरी जस्तै लाग्छ । किन उ बारे म सोचिरहन्छु । 

डायरी निकाल्छु 

प्रिय मन्जिला,

म तिमीसँग बोल्न चाहन्थेँ । मलाई तिमी मेरो प्रिय पात्र सकमबरी जस्तै लाग्छ भन्न पनि चाहन्थेँ । तिमीबारे सोध्न पनि चाहन्थेँ । तिम्रा कुरा सुन्न पनि चाहन्थेँ । र यी सब चाहन्छु पनि । तर तिमी मैले देख्नेगरेर अहिलेसम्म कोहीसँग बोलेकी छैनौ । मैले देख्नेगरी कसैलाई चिहाएर हेरेकी पनि छैनौ । त्यो तिम्रो मौनतालाई भत्काउँने साहस मसँग छैन । आज राती तिमीलाई सपनामा देखेँ । बिहान उठ्दा खुसी पनि भएँ । दिउँसो तिमीलाई भेट्दा बोलौ भन्ने नलागेको पनि होइन । तर तिमीसँग कसरी बोल्ने कसरी बोलाउँने थाहा छैन । आज जसरी नि तिमीलाई बोलाउँछु भनेर जताततै खोजेँ । फेसबुकमा खोजेँ । इन्स्टामा खोजे । तर तिमी कतै थिइनौ । त्यसेले चिठी जस्तो केही लेखेर यो यूनिभर्सस्ाँग केही माग्दैछु । आजकल कहिलेकाही म्यानुफेस्टेसनको बारेमा पनि सुन्छु । सायद यसरी प्रत्येक दिन डायरीमा तिमीलाई सम्बोधन गरेँ भने हुनसक्छ यूनिभर्सले मेरो कुरा सुन्नेछ । हुनसक्छ तिमी मसँग बोल्नेछौ । त्यसैले आज पहिलोपटक डायरीमा तिमीलाई सम्बोधन गरेको छु । कुनै दिन तिमी मसँग बोल्यौ  म तिमीसँग बोल्न सकेँ भने यी सब डायरी तिम्रा हुनेछन् ।

सोलोटार्भलर पार्ट–२

 

म लजको माथिल्लो तलाबाट पर सेताम्मै भएर निस्किएका बादलहरुलाई हेरीरहेछु । उनीहरुको उडानले मलाई लोभ्याउँदैछ । चाहेर पनि किन म उड्न सक्दिन । सपनामै सहि म उड्न चाहन्छु । मलाई उड्नेहरु देखेर सधै लोभ लाग्छ । 

किन बारम्बार आफैलाई भनिरहेछु आज तेरो जन्मदिन हो केटी तँ खुसी हुनुपर्छ । तर किन किन जन्मदिनमा पनि म दुखी छु । यो दुखी हुनुपर्ने दिन होइन । हुन त जन्मिनुमा मेरो कुनै योगदान छैन । जन्मेको मै खुसी हुनुपर्ने कुनै कारण पनि छैन । तर म आफूलै आफैलाई आजबाट चौँतिसको मान्न तयार छैन । मलाई हरेक जन्मदिन पश्चात आफ्नो उमेरमा थप्नुपर्ने अर्को थप अंकले सधै पिरोल्छ । हिजोसम्म तेत्तिसको म आज एकाएक कसरी चौत्तिसको हुनसक्छु । मलाई अंकहरुको यो खेल देखेर रिस उठ्छ ।

लजको  दिदी खाना खान बोलाउनुहुन्छ । म तल झर्छु । थालको एक छेउ राखीएको रायोको सागले मन खुसी हुन्छ । दिदीलाई थाहा छ मलाई रायोको साग मनपर्छ । आज जन्मदिन भएको कारण भन्दा पनि रायोको साग खान पाएको कारण म खुसी छु । दिदि भन्नुहुन्छ, “यो बर्खामासमा किन आयौ ? मलाई लागको थियो तिमी दशै पछि आउँछ्यौ” । “त्यसै दिदी” म भन्छु । म भन्न सक्दिन जन्मदिन भएर, बिरक्तिएर वा आफैसँग भाग्न । 

हुन त म दशैपछि आएको भए पनि हुन्थ्यो । तर दशैपछि आमालाई लाग्छ छोरी केही दिन भएपनि आफैँसँग बसोस् । आमा हुनुको खुसी र पिडा अर्कै छ । म लहडीझै घुमेकोमा आमा सधै पिरलो गर्नुहुन्छ । उहाँलाई लाग्छ छोरी भनेको अडिग हुनुपर्छ लहडी होइन । आमाको अगाडी म आफ्नो अहडीपन लुकाउँन पनि त सक्दिन । 

लजको झ्यालबाट पर हेर्दै एक तमासले आफैँमा हराइरहेछु । बेलुकिको नौ बजेको छ । एक्कासी आमाको फोन आउँछ । आमा सोध्नुहुन्छ, “खाना खाइस्” । संसारमा कसैले खाएको र नखाएकोमा चिन्ता गर्छ भने त्यो आमाले मात्र गर्छ । के गर्दैछस् म पढ्दैछु भन्छु । आज पनि आमा सबैभन्दा खुसी मैले पढ्दैछु भन्दा हुनुहुन्छ । उहाँले आज मेरो जन्मदिन हो भन्ने भुल्नुभयो । मलाई सम्झाउँन लाज लाग्यो । ................ यतिकैमा हाम्रो फोन संवाद टुङ्गियो ।

थाहा छैन यो चौँतिसौ जन्मदिन मनाउँने ठिक तरिका हो वा होइन । लहडिएर एक्लै यात्रामा निस्किएको छु ।  बाटामा रुख, बादल र नदिहरुले साथ दिएका छन् । उनीहरुसँगको संवाद मलाई सधै प्रिय लाग्छ । हुन त मैले एक अन्जान फोटोग्राफरलाई पनि भेटेँ । तर ऊ मलाई रुखो लाग्यो । चाहेको भए ऊ मसँग केही बेर बोल्न सक्थयो । तर ठिकै छ बाटामा भेटिनेहरुसँग यो भन्दा बढी आशा राख्नु सायद ठिक होइन ।

यो मेरो सिमपानीको पहिलो बसाई होइन । यो लजमा मेरो पहिलो रात पनि होइन । एक खाले अपनत्वको कारण म बिना संकोच बहकिन सक्छु यो ठाउँमा । बिहानै बिहानै दुध चियाको चुस्कि लगाउँछु ।  भ्यू टावरसम्म एकछिन हिडौँकी भन्ने  लाग्छ । दिदीलाई भन्छु,, “ दिदी माथी सम्म पुगेर आउँछु लन्चलाई केही ढिला होला ।” 

बिस्तारै उकालो लाग्छु । गाउँलेहरु आफ्नै सुरमा बिहानी धन्दामा मस्त छन् । बर्खामासमा गाउँमा फूर्सदिलाहरु भ्ोट्न मुस्किल छ । बाटो चिप्लो छ । बाटाबाटामा बर्खे मुलहरु पलाएका छन् । जता हेर्यो त्यतै खोलानालाहरु गर्जिएका छन् । बाटाभरी खोलानालाको आवाज मात्र गुन्जिन्छ । करिब एक घण्टाको हिडाइपछि  भ्यूउ टावर पुग्छु । दशैताका आएको भए भ्यूउ टावर वरपर मान्छेहरुको भिड हुनेथियो । तर आज सुनसान छ । बिस्तारै माथि उक्लिन्छु । पर कोही भएजस्तो लाग्छ । एक्कासी उही फोटोगार्फर देख्छु जोसँग हिजो म छुट्टिएको थिएँ । हुन त उसले बिहानको सूर्योदय कभर गर्छु भनेको पनि त थियो ।  तर मैले सोचेको थिइन ऊ त्यहाँ हुनेछ । 

“ओहो हाम्रो भेट फेरी भयो है” मलाई देख्नेबित्तिकै ऊ भन्छ । 

“सायद फेरी भेट हुन लेखेको रैछ तर हिजो तपाई अर्कै बाटो लागेपछि मलाई लागेको थियो हाम्रो भेट हुनेछैन ।” उ हाँस्दै हो है भन्छ र आफ्नै लेन्सहरुमा मस्त हुन थाल्छ । 

“यहाँ तपाईको पहिलोपटक हो ?” मलाई फेरी उ सँग बोल्न मन लाग्छ । “होइन नि, तपाईको ?” मेरो पनि होइन म भन्छु । यो बर्खामासमा सूर्योदय कभर गर्न आउँनु मलाई अचम्मको काम लाग्छ । कताकता लाग्छ सायद ऊ पनि म जस्तै बादल प्रेमी हो । त्यतिबेला ऊ बादलकै फोटो खिच्दै रहेछ ।

उ आफ्नै लेन्सहरुमा मस्त छ । म आफ्नै अनुभूतीहरु सँग । ऊ सँग सम्वादको लागि क्यामरा छ । म सँग आफ्नै अनुभूतिहरु मात्र छन् । यो भ्युउ टावरमा मेरो पाँचौ पटक हो । तर हरेक पटक जब म यहाँ उक्लिन्छु मैले आफूलाई आफैँ त्यही पाउँदिन । देख्नेहरुको लागि म उहि हुँ । उही जागिर, डेबिड र क्रेडिटको अत्यासलाग्दो दैनिकी । उहीँ रंग , उहीँ क्यानभाष र उही कुचिहरु । तर अब मैले कोर्नुपर्ने जीवनको चित्र उही हुनेछैन । अब मैले आफ्नै चित्र कोरेँ भनेपनि मैले कोर्ने आकारहरु केही स्पष्ट हुनेछन् । सायद मैले आफैँलाई ब्याख्या गर्ने गरेको रातो रंग केही कम हुनेछ । यो अनौठो अनुभूती हो । 

उ आफ्नो ध्यान क्यामराबाट हटाउँदै भन्छ, “एउटा प्रश्न सोधौ हैै” , “सोध्नुस् न” म हाँस्दै भन्छु । “एउटा एकाउन्टेन्ट कसरी घुम्ने लतमा फस्यो म अन्योलमा छु ।” 

“अन्योलमा हुनु ठिकै हो तर सबै एकाउन्टेन्ट नम्बरको खेलमा मात्र रमाउँछन् भन्ने कुरा आजबाट तपाईले बिर्सनुपर्छ । म अंकहरुको खेलमा रमाउँन नसकेको एकाउन्टेन्ट हुँ । खासमा म आफूलाई चित्रकारको रुपमा बढी पाउँछु तर बिडम्बना सुरुमै चित्रकार हुँ भनेर भन्न धकाउँछु ।” 

उ हाँस्दै भन्छ , “आजबाट त्यो धक हटाउँनुपर्यो । सेम इज अ ब्याड थिङ, यूउ नो ।” म उसको कुरामा सहमती जनाउँछु । 

उ भन्छ, “हिजो नै तपाईले आफूलाई चित्रकार भनेको भए, थाहा छ,  म तपाईसँग केही समय थप बिताउँनेथिएँ । मलाई लाग्यो म नम्वरमा कमजोर छु हाम्रा संवादका बिषयहरु मिल्दैनन् ।” 

म भन्छु, “चित्रकार र एकाउन्टेन्ट हुनु भनेको एक अनौठो बिरोधाभाष हो । त्यसलेै अरुलाई बुझ्न सजिलो हुन्छ कि भनेर म उकाउन्टेन्ट मात्र भनिदिन्छु ।”

उ मैले भनको कुरामा सहमति जनाउँछ र आफ्नै धुनमा मस्त हुन थाल्छ । मलाई लाग्छ केही सोधु उस्लाई । तर फेरी लाग्छ ...... नसोधु । पर आकाशमा एक बादलको मुस्लो घुमिरहेछ । टावरबाट तल देखिने बजार छेकिएको छ । नजिकैका फाँटहरुमा  धान हरियो भैसकेको छ । जताततै हरियाली छ । यो दृष्य मेरो लागि नौलो होइन । म यस्तै गाँउघरमा हुर्केकी हुँ । तर पनि आज मन बहकाउँन आफ्नो झै लाग्ने परको गाउँ आइपुगेकी छु । कहिलेकाही परिचितहरुको भिडले म निस्सासिन्छु । लाग्छ कसैले नचिन्ने बनिदिउँ । त्यही खोजिमा म यहाँ आइपुगेकी छु ।  तिस बसन्तहरुले मलाई आफैलाई बुझ्ने कुनै अर्को आयाम दिन सकेनन् । आज म त्यसैको खोजीमा छु । 

फोटोगार्फर आफ्नै क्यामरामा मस्त छ । अब म उसँग थप सम्बादको आबस्यकता देख्दिन । मलाई संवादका लागि मात्र गरिने संवादहरुले त्यति लोभ्याउँदैनन् । मानिससँग संवादमा रहनु एक सुन्दर भ्रम मात्र हो । म उस्लाई बाई भन्न सक्थे । तर भनिराख्न जरुरी ठानिन । सायद.... अब जरुरीकै लागि गर्नैपर्ने केही छैन जीवनमा । म जीवनको एक मध्य बिन्दुमा छु । पार गरेको आधा यात्राबारे म गुनासो गर्न सक्दिन ...............

रुखहरु

स्थिर हुन सजिलो छैन । नदिहरुको चन्चलता सधैँ लोभलाग्दो लाग्छ । बग्नु कठिन छ तर रोमाञ्चक छ । तर रुखहरुसँग त्यस्तो स्वतन्त्रता कहाँ छ ? बर्षौ त्यही माटोलाई कुरेर बस्नु उनीहरुको नियती हो । तर  उनीहरु सधैँ शान्त लाग्छन् । कि उनीहरुसँग मानिसको झै जीवनका उतारचटावहरु कम छन् । वा कोही किन यति धेरै शान्त भैदिन सक्छ । 

मलाई रुखहरु सधैँ गहिरा र रहस्यमय लाग्छन् । जीवनका उतारचडाब को सँग हुँदैन र ? तथापि उनीहरु यसरी स्थिर बनिदिन्छन् लाग्छ उनीहरु  सँग शान्तताको इतिहास मात्र छ । रुखहरु समयका साक्षि हुन् । उनीहरु केवल अबलोकन गर्छन् र बर्षौबर्ष बाचिदिन्छन् । थाहा छैन जीवनका अवरोहहरुलाई कसरी लिन्छन् । 

कहिलेकाही त लाग्छ नि रुख झै भैदिउँ तर रुख हुन कहाँ सजिलो छ र ! मलाई स्थिरताले सधैँ पोल्छ । म जहाँ जन्मे त्यही मर्नु छैन । मलाई त नदिझै कहि पुग्नु छ । कहाँ त्यो पनि थाहा छैन । तर मन हो सधैँ परिवर्तनहरु चाहन्छ । जहाँ छु त्यही भैराख्नुले पोल्छ पनि ।

म त अक्षरमा भए पनि बग्न चाहन्छुु । मलाई ननाघेका क्षितिजहरु सधैँ गिज्याएझै लाग्छ ।  रुखहरु त किनारा हुन्,  उनीहरु चाहेर पनि बग्न र उड्न सक्दैनन् ।

म तिम्रो ठेगाना तिमी मेरो गन्तब्य

प्रिय तिमी,

कहिलेकाही जीवन पनि कथाझै लाग्छ । नसोचेका चिजहरु सोचझै बनिदिन्छन् । जस्तो कि तिम्रो पत्रमार्फत भएको हाम्रो भेट । शब्दहरु नै त हुन् जसले तिमी र मलाई भेटाएका थिएँ । शब्द नै थिएँ जसले हामीलाई आफ्नोझै बनाएका थिएँ । अघिल्लो पत्रमा मैले तिमीलाई माफी मागी मागी आफ्नो भावना बताएँको थिएँ । प्रेममा परेझै भएको छु भनेको पनि थिएँ । तर सोचेको थिइँन कि तिमीले ति सबै मनोकामनाहरुलाई वा भनौ अनुभूतीहरुलाई यति सजिलै लिइदिनेछौ । वा आफ्ना भावनाहरुलाई पनि यति सजिलै बताइदिनेछ्यौ ।

मलाई लाग्यो संसारमा दुई मानिसले यति सजिले एक अर्काका कमजोरीहरु र अनुभूतीहरुलाई सजिलै बुझिदिनु अद्भूत कुरा हो । थाहा छ म एक पुरुष हुँ म भित्र प्रेमका नाममा भोक मात्र पनि हुनसक्छ । तर म  एक मानिस पनि हुँ । तर तिमी भन्दा कमसल स्तरको मानिस । तर तिमीले म भित्रको कमजोरीलाई यसरी सजिलै लिइदियौ मानौ हामी भेटिन नै जन्मिएका थियौ । वा भनौ हाम्रो चिठी मार्फत भएको भेट एक संयोग मात्र थिएन । तिम्रो पत्र पढेपछि मलाई लाग्यो मैले मेरो कमजोरीहरुलाई तिमीमाझ लुकाइराख्न आवश्यक छैन । कमजोरीसहित कसैस्ाँग पोखिनु सजिलो काम पक्कै होइन । पोखिने मानिस भेट्नु अझ दुर्लभ काम हो । त्यसैले पनि  तिमीलाई भेटेकोमा म आफूलाई असाद्घै भाग्यमानी सम्झन्छु ।

तिमीले अघिल्लो पत्रमा भनेकी थियो म तिम्रो चिठी पुग्ने ठेगाना  हुँ । म तिम्रो ठेगाना भए तिमी मेरो गन्तब्य हौ । जसले नभनी धेरै कुरा बुझिदिन्छ र जो छु त्यसलाई नै अपनाइदिन्छ त्यो । मैले तिमीलाई आजबाट आफ्नो गन्तब्य ठानेको छु । तर गन्तब्य मानेपनि म तिमीलाई सिमारहित सम्झन्न । तिमी एक लचकदार गन्तब्य हौ । 

मैले तिम्रा चिठीहरु  पानीमा भिजाएँ तिमीले त्यसलाई एक बिम्बझै  ठानेर उज्यालोमा हेरिदियौँ । मलाई लागेको थियो चिठीलाई गुमाउनु भनेको तिमीलाई नै गुमाउँनु हो तर त्यस्तो भएन । म रुझेझै तिमी पनि मसँगै रुझ्यौ । तिमीले त्यति भनिसकेपछि लाग्यो हामीले  बिना स्पर्श पनि एक अर्कालाई छोइसक्यौ । एक अर्काको अगाडी निबस्त्र भै सक्यौ । 

शब्दहरुमा जति पोखिएँ पनि यसका आफ्नै सिमानाहरु छन् । चाहेर पनि म सबै चिज भन्न सक्दिन । बस् तिम्रो पर्खाइ छ । तिम्रो स्पर्शको पर्खाइ छ । 

उही 

तिम्रो चिठी पुग्ने ठेगाना 

तिमी मेरो चिठी पुग्ने ठेगाना हौ

प्रिय तिमी, 

मैले ठेगाना नसोचि चिठी पढाएको थिएँ । तिमीले आफूलाई नै सम्झेर प्रतिउत्तर पठाएका थियौ । त्यसपछि लाग्यो तिमी मेरो चिठी पुग्ने ठेगाना हौ । उत्तरको बदला प्रतिउत्तर आएँ । मैले चिठीमा शब्दहरुमात्र होइन आफैँलाई पठाइदिएँ ।

हिजो नै तिमीले लेख्यौ मैले पठाएका चिठीहरु तिमीले पानीमा भिजायौ । मलाई लाग्यो म आफैँ भिजेँ र पहिलोजस्तो रहिन । भिज्न त चिठीहरु भिजेका थिएँ तर मलाई लाग्यो म आफैँ भिजेँ । थाहा छैन ति शब्दहरु पानीसँगै कहि तलाउ बनेर जम्मा भएँ वा नद िबनेर बगे । तर मलाई किन किन लाग्यो तिमीले भिजाएँसँगै म तलाउ होइन नदी बने ।

बग्नु र जम्नु दुबै बिम्ब नै थियो । तर म तिमीसँग जम्न होइन बग्न चाहन्छु । जमे भने कुनै दिन तिमी मसँग निस्सासिन सक्छौ । वा म कुनै दिन पोखिएर कतै बहकिन सक्छु । मलाई त तिमीसँग बग्न मन छ । हिजो कसैले मलाई भन्यो सहरजस्तै माया पनि जन्मन्छ हुर्कन्छ मौलाउँछ र मर्छ । तर मलाई जन्मदै मर्नु छैन । हाम्रो मायालाई पनि जन्माउँदै मार्नु छैन । म तिमीसँग हुर्कदैन, यौवनमा फर्कदै अस्ताउँन चाहन्छु । त्यसैले म पोखिन होइन बग्न चाहन्छु ।

अघिल्लो पत्रमा तिमीले भनेका थियौ– पहिलोपटक कसैको प्रेममा परेझै महशुस भयो । किन किन मलाई लाग्छ त्यो अनुभुती क्षणिक पनि हुनसक्छ । फेरी अर्को मनले अजम्बरी के छ र ? के जीवन केही पलका लागि बाचिदिँदा हुँदैन । तिम्लाई जस्तै मलाई प्रेम जस्तै केही महशुस हुँदैछ । यो प्रेम हो वा होइन त्यो मलाई थाहा छैन । म पनि तिमीलाई स्पर्श गर्न चाहन्छु । तिम्रा न्याना हातहरुलाई महशसु गर्न चाहन्छु । तिमीले मसँग यही कुरा चाहनुलाई माफी माग्यौ । म पनि त्यही चाहन्छु, के म पनि तिमीसँग माफी मागँु ? मसँग पनि तिमीसँग जस्तै एक जनावर बाच्छ । मलाई पनि पहिलोपटक आज त्यही जनावरलाई भेटेझै महशुस भयो ।

जसरी तिमीले मलाई आफ्नो ठानेका छौ मैले पनि तिमीलाई त्यसरीनै आफ्नो ठानेकी छु । आशा छ सधैँ तिमी मेरो चिठी पुग्ने ठेगाना बन्नेछौ । म तिमीसँगै हुर्कन चाहन्छु ।

उही 

तिमीलाई पत्र लेख्ने म

प्रिय कविको नाममाः एक पाठकपत्र

आजकल कविहरु जहाँतही भेटिन्छन् । कवि हुन सजिलो छ , केही शब्दहरु वा भावहरुलाई इन्टर दिई दिई लेख्दा हुन्छ । छाप्न पनि सजिलो छ कविता भनेर पढाउँनुस् तपाई सजिलै छापिनुहुन्छ । अथवा मेलोडा«माटीक भएर केही लयमा बोल्नुस् तपाईको नाम जताततै फिजिनेछ । तर कविताझै कवि हुनेहरु यो सहरमा गुमनाम छन् । सायद सहरले कविताको मौनतालाई बुझ्दैन । वा भनौ सहर कविहरुको मौनता प्रति बेखवर छ ।

आज म कविताझै लाग्ने एक कवि बारे बोल्दैछु । कविहरु प्रेमिल हुन्छन्, उनीहरु बारे हल्ला गर्नु  प्रेमिलताको नियमलाई तोड्नु हो । सायद नियमहरु तोड्नकै लागि बनेका हुन् । नियमको सुन्दरता त्यसलाई तोड्नुमा पो छ कि ? आज त्यही गर्दैछु ।

प्रसन्न घिमिरे मेरो लागि कवि र कविता दुबै हुन् । उनी हल्ला गर्दैनन् , शब्दमा निशब्दता खोज्छन् । कविता शब्दहरुको कोलाहाल होइन । कवि कुनै हाट बजार चिच्याउँने नटकी पनि होइन । कवि शब्द र भाव दुबै हो । जब शब्दहरुको कोलाहलमा कवि फस्छ तब कवि कवि रहदैन । कविता कविता बन्दैन । 

मलाई लाग्छ सहरले उनलाई विरलै चिन्छ । सहरले कोलाहललाई सुन्छ, यहाँ चिच्याउनेको कमि पनि त छैन ।  थाहा छैन “मिझोर” लेखेपछि उनी कहाँ हराए । सहरले उनलाई खोज्दैन । वा उनी चिच्याउँन जान्दैनन् । दुवै हुनसक्छ । उनी बेखबर छन् । 

उनको पहिलो कृति थियो “र निशब्द” जहाँ उनले शब्द मार्फत निशब्दता बोले । उनी भिडमा भेटिदैनन् । र भिडभन्दा पर ७४ मा “मिझोर” लिएर लाए । कविताका पाठकको लागि मिझोर एक सुन्दर उपहार थियो । उपहार दिएपछि उनी फेरी पर...... भागे । गर्नु नगर्नु गर्छौ यार !, घृणाको ठूलो समुन्द्रमा प्यारको सानो डुङ्गा चलाएर भन्दै भागे ।

उनका कविता उनीजस्तै भिडभन्दा बिलकुल अलग छन् । उनका कविता भिडमा पुग्दैनन्, उनको कविताको यात्रा उनकोझै शब्दहरु मार्फत गरेको निशब्दताको यात्रा हो । उनले कवितालाई पनि आफ्नै लयमा लेखेँ । उनले लेखे  झैँे अरु कसैले लेखेनन् । उनी भन्छन्, “ जिन्दगी हो यो, जिन्दगी

यसलाई 

यस्तो उस्तो 

जुनसुकै फेसन बनाएर चलाउँदा हुन्छ 

कविताको उनको फेसन पनि त्यस्तै छ । उनले लगाएको कविताको फेसन दिनहुँ बजारमा भेटिने कविताको फेसन होइन । उनी आफ्नै फेसनमा हिड्ने कवि हुन् । 

प्रसन्नको कविताको शिल्प नियाल्दा यस्तो लाग्छ यी कुनै मोक्ष आवाजहरु हुन् । उनी वैराग्यतामा पनि प्रेमिलता भेट्छन् । र प्रेमिलतामा पनि वैराग्यता । उनी नियममा बाधिदैनन् । शिल्पमा चुक्दैनन् । उनी प्रेममा झै कवितामा पनि सहि र गलतका पर्खालहरु देख्दैनन् । उनी सजिलै भनिदिन्छन् 

भन्नु के सबै कुरा भन्नु

बिन्ती माया गर्छु नभन्नु

उनी कवितामा प्रेमको लागि जुनतारा झार्ने कुरा गदैनन् बिछोडको नाउमा अलापबिलाप गर्दैनन् । हुनसक्छ उनका कविता कुनै सन्त आत्माको आत्मालेखन हो ।

उनका कविता यात्रामा भोगेका तर कहिल्यै बुझ्न नखोजेका मानव आयाम झै लाग्छन् । उनी लेख्छन् ः

यस्तैमा, यस्तैमा

भर्खर आँखामा आएकी तिमी पनि पो गइसकिछौ 

जानू जिन्दगी, जानू

तिमी पनि यसै गरी जानू

यात्राझै उनका कविताले पनि बेलाबखत रमाइलो रोमाञ्चकता थपिदिन्छन् । यस्तो लाग्छ ति कविताहरु जीवनमा अनायासै मिलेका सर्पाइजहरु हुन् ।

उनका कविताहरु बिम्बको पुनराबृत्तिमा अड्किएका क्लिसेहरु होइनन् । ती त शिल्पको यात्रामा निस्केका रंग र रेखाहरु हुन् । जब कविता कुनै चित्र झै मूर्तता र अमूर्तता भन्दा पर पुग्छ तब त्यसले गर्ने यात्रा मौनताको यात्रा हो । उनका कविताले त्यही यात्रा गरेझै लाग्छ । शिल्पको यात्रामा निस्केका यायावर झै यीनीहरुले मानव अनुभूतिका पत्रहरुलाई सजिलै छिचोलिदिन्छ । उनी भन्छन् ः

जता जेमा पनि अर्थ उघाएर

अल्झिन्छौ तिमीहरु

बल्झिन्छौ तिमीहरु

जब देख्छु तिमीहरुलाई, एकदम बेवकूफ देख्छु ।

उनी अनुभूतिलाई अर्थ सँग जोड्दैनन् । सहि र गलत भनेर ठोकुवा गदैनन् । यस्तो लाग्छ उनका कविता मानव अनुभूतीका उज्याला क्षितिजहरु हुन् ।

रगत नबगेको त्यो चोट छ

त्यो बतास छैन

जानेहरु किन यस्तो गर्छन् ?

नजाने चोट

छाडी जान्छन् ।

कविहरु छोडिजानेका वारेमा सारै गुनासो गर्छन् कति त गालि दिन पनि दिन पछि पदैनन् । संसारमा बिछोड असाद्घै धैरै बिक्छ, कविहरुमा पनि त्यो विक्ने रोग नदेखिएको होइन । तर उनले विछोडलाई मिहिनताका साथ प्रस्तुत गर्छन् । यसरी प्रस्तुत गर्छन् लाग्छ जानेहरुसँग गुनासो गर्न सकिएला तर गालि होइन । छोडि जानेको उज्यालो क्षितिजबारे उनी सधै नतमस्तक हुन्छन् । 

अहिले कविता भनेर लेख्नेहरु भेट्न सजिलोे छ । कवि बन्न पनि सजिलो छ । सामाजिक सञ्जाल छिर्नुस् हरेक सयमा दश कविझै लाग्छ । तर यो कविताको जंगलमा कविता नै लेख्नेहरु र कवि झै बाच्नेहरु कति छन् छुट्टाउन गाह्रो छ । तर प्रसन्न घिमिरे त्यस्ता कवि हुन् जो कविताको जंगलमा हराउँदैनन् । जो हल्लामा पनि मौनता बोकेर हिड्छन् । यसरी निशब्दतामा रमाइदिन्छन् यस्तो लाग्छ उनी कविता लेख्नकै लागि मौन बसिदिन्छन् ।

जब कविताले मौनताको क्षितिज पार गर्छ र निशब्दतामा शब्द बोलिदिन्छ तब कवि कवि मात्र रहदैन ऊ कुनै अमूर्त चित्रको रंग झै निराकार र आकार दुबै बन्न पुग्छ । कहिलेकाही लाग्छ प्रसन्न छिमिरे त्यस्तै केही हुन् । उनका कविताले आन्दोलनमा बोलिने शब्दहरुझै आगो ओकल्दैनन् । न उनी चिच्याउँछन् न उनका कविताले चिच्याएर कसैलाई सम्बोधन गर्छन् । लाग्छ उनको कविता यात्रामा नसुनेर पनि सुनेझै लाग्ने भावनाको गहिराइबाट निस्केका मौन सिम्फोनिहरु हुन् ।

जब कविता शब्द भन्दा पर पुगेर आवाज जस्तो र आवाज भन्दा पर पुगेर ध्वनी जस्तो बन्छ तब कविताको यात्रा मोक्षको यात्रा झै लाग्दो रहेछ ।  सायद उनी शब्दबाट भाव र भावबाट मूक्तिको यात्रामा छन् । मूक्त हुन सजिलो छैन हामी मायाजालको सांसारिकतामा जेलिएका छौ । तर कवि साच्चिकै कवि तब बन्छ जब यी बन्धनबाट मूक्त हुन सक्छ वा यी सबै मायाजाललाई अल्लि परबाट हेरिदिन सक्छ । उनी भन्छन्ः

उहिल्यै उहिल्यैको कुरा 

कति गर्छौ ? छोड न

खसेको सिक्काको हिसाब गर्न 

छोड न ।

उनी जीवनका स–साना अनुभूतिहरुलाई उत्सव झै मान्छन् तर ति अनुभूतिसँग जेलिँदैनन् । उनी एक कोस दुरीबाट तिनिहरुलाई हेरेर रमाइदिन सक्छन्  । कविको रुपमा उनको यो खासियत शिल्प र खुवि दुवै हो । यसले उनका कृतिहरुलाई बिशेष बनाएको छ ।

धेरै फूलहरु झार्ने त्यो बतासलाई 

लागेको होला के के न गरेँ

भनिदिनु उसलाई भनिदिनु

फूल एउटा फूलाएर देखाइदिनु

कविले देखाउँने संसार भनेको कोमलताको संसार हो । भिडझै कवि पनि भिडनै बोल्न थाल्यो कवि कवि रहदैन कविता कविता बन्दैन । कविताको मैफिल भिडको जंगल होइन त्यो त भिडमा पनि अलग सुनिने एक शान्त आवाज हो । उनका कवितामा त्यो आक्रोस भित्रको शालिनता सधै भेटिन्छ ।

यो मैले प्रस्तुत गरेको आलेख कविको मौनताप्रतिको शब्दमार्फत गरेको मौन प्रेम हो । यी शब्दहरु, मैले देखेको कविको काब्य खासियतको एक रुमानी यात्रा हो, यो उनका शब्दहरुलाई देखेर प्रस्तुत गरिएको एक अबलोकनजन्य बिश्लेषण हो । म उनलाई  देखेर पनि भेट्न चाहन्न, भेटेर पनि बोल्न चाहन्न । मलाई सधै लाग्छ कविहरुलाई टाढैबाट प्रेम गरेको राम्रो, बुझ्नका लागि त कवितानै काफी छ । कविहरु अमूत चित्रझै हुन् उनीहरुको रंग टाढैबाट सुन्दर देखिन्छ । र पनि एकाएक उनी हराएकोमा पाठकको रुपमा मेरो सधै गुनासो छ । यो लेख  मेरो प्रिय कविको नाममा हुलाकमा छोड्दा पनि हुने एक पाठकपत्र हो, एक पाठकको प्रेमपत्र ।

दुरी

पर आकाश छ, बादल पनि छ, बादल वरपर चराहरु पनि छन् । लाग्छन् ति नजिकै छन् । पर बाट हेर्दा दुरीहरु कहाँ देखिन्छन् र ? लाग्छन् सबै नजिकै छन् । खुसी नै छन् । दुरीहरु त नजिकबाट देखिन्छ । पानामा कोरेका एक बिन्दु र अर्को बिन्दु बिच पनि हजारौ कोसको दुरी छ । परबाट कहाँ देखिन्छन् । कहिलेकाही दुरीहरुलाई पनि खोजेर चिहाउँनुपर्छ ।

अध्यारोमा दुरीहरु देखिदैनन् , देखिन्छन् त नाघीआएका क्षितिजहरु । कहिलेकाही जीवन त्यही क्षितिजझै लाग्छ । नाघेका क्षितिजहरु पुड्का झै लाग्छन् । नाघ्न बाकी क्षितिजहरु बडेमानका अग्ला झै लाग्छन् । तर दुरीहरु त छन् नी । कहिलेकाही आफेँ बिच पनि कोसौ दुरीहरु भएझै लाग्छ । 

यो यात्रा पनि दुरी नै हो । बग्नुको नियतिलाई पनि मैले दुरी नै ठानेर हिडेको छु । एक मन र अर्को मन बिच पनि कोसौको दुरी छ । एक मनले आश्वासन दिन्छ । अर्को मनले पिरलो थप्छ । तर एक मन र अर्को मन बिच कहिल्यै भेट हुँदैन । कहिलेकाही त लाग्छ यी दुरीहरु मेरा रोजाइहरु हुन् । म यस्तो नै चाहन्थे । वा भनौ यो मेरो भर्सनको कथानक हो । तर कहिलेकाही दुरीहरुले पिरोल्छ पनि । 

थाहा छैन किन तर जीवनका दुरीहरु जीवनका नियतीहरु भmै लाग्छन् । बिना दुरी के नै देखिन्छ र । प्रष्टताको लागि पनि दुरी त चाहिने नै रहेछ । नजिकबाट सबै धुमिल नै लाग्छ । घर बुझ्न, मानिस बुझ्न, समाज बुझ्न पनि केही दुरी त चाहिने नै रहेछ । 

थाहा छैन किन हरेक बर्षहरुले मलाई केही दुरीहरु दिएर जान्छ । सायद समयले दिने भनेको वैचारिक डिट्याचमेन्ट मात्र हो जसको लागि आफैँ बिच पनि दुरी नै चाहिन्छ । यीनै दुरीहरुलाई सँगालेर म बर्षहरुलाई गन्ने गर्छु । बर्षहरुले मलाई आफैँबिच रहने केही खालीपन उपहार स्वरुप दिएर जान्छन् । 

लाग्छ....... हो जीवन भनेको यस्तो नै हो । म त नदि किनाराकी केटी हु । म सँग किनारा, नदीको गहिराइ र उचाइ त पहिलेदेखी नै थियो । सायद यसरी नै महिले दुरीहरुलाई बुझेकी छु । म दुरीहरुलाई सधै बचाउँन चाहन्छु  ।

किनकी मलाई पढ्न मनपर्छ

कति पढेकी अब सिध्दिएन? पढ्ने मात्र होकी अब राम्रो (भनेको सरकारी) जागीर पनि खाने हो ? कति किताब किताब भन्छेस् अब बिहे गर्ने कहिले जागिर खाने कहिले ? यी प्रश्नहरुले मलाई धेरैजसो दिक्क बनाउँछ र पनि पर भाग्न सक्दिन । समाजले कल्पना गरेको कति उमेरसम्म पढिभ्याउँने कतिउमेर सम्म सरकारी जागिरे बन्ने अनि कति उमेरमा बिहे गर्ने, आमा बन्ने ति सबै उमेरका लक्ष्मणरेखाहरु मेरा लागी रेखा मात्र बनेँ । तिनीहरुलाई मैले नाघिसकेकी छु । यी रेखाहरु भन्दा पर मसँग केही छ भने किताब र सिक्ने सिकाउँने प्रक्रियाप्रतिको मोह मात्र ।

कलेज र यूनिभर्सिटि दिएका सर्टिफिकेटसँग न कहिल्यै मोह थियो  न त्यतिधेरै बिध्न लगाव र पनि बुझ्ने बुझाउँने प्रक्रिया सधै प्रेमिल नै लाग्छ । अझै मसँग किन पढ्स् िकिन पढ्छेस् भन्दा किनकी मलाई पढ्न मनपर्छ बाहेक मसँग अरु उत्तर छैन । आज पनि हामीले पढ्ने कुरालाई ब्यबसायिकता , पैसा, र शक्तिसँग जोड्दा रहेछौ । जो सब यी बिना पनि पढ्छ भने अनौठो अपबादको रुपमा लिनेरैछौ । कहिलेकाही लाग्छ म त्यहि अपबादर्को एक हिस्सा हुँ ।

मेरा बुवा आफैमा एक अनौठो अपबाद लाग्छ मलाई कहिलेकाही । उहाँलाई मैले पढिदिनु मात्र पनि सबैभन्दा गर्ब गर्न लायक चिज बन्यो । सानोमा मेरा लागी मुना र मिना काटुनका सिडिहरु ल्याइदिने मेरा बाका लागी आजकल कहिलेकाही म लग्दिनेगर्छु किताबहरु । उहाँले संकलन गरेका मधुपर्कहरु र गरिमाका केही अंकहरु घरको पुस्तक र्याकमा पत्रपत्रहरु उकिएका छन् लाग्छ यी बुवाले मेरा लागी कोर्नुभएका यात्राका गोरेटाहरु हुन् । सायद बुवाले मेरी छोरी पढ्छे मात्र नभनिदिने हो भने मैले हिडेको यात्रा यति सहज थिएन ।

छोरीहरुले किन पढ्नुपर्छ अहिले पनि धेरै आमाबाले भन्लान् बिहे गरिदिन त्यो भन्दा पर केहीले सोच्लान् जागीरे बनाउँन । कतिलाई लाग्ला ब्यबसायिकता, ब्यबहारीकता भन्दा पनि पर  पढाइको केही अस्तित्व रहन्छ भन्ने कुरा ? र त्यो अस्तित्वको हिस्सा कोही छोरीमान्छे पनि हुन सक्छे भन्ने कुरा ।

मलाई लाग्छ आज पनि हाम्रो समाजले त्यो अस्तित्वको हिस्सा बन्न लाएका छोरीमान्छेको कल्पना नै गर्दो रहेनछ । 

करिब डेढ बर्ष अघि मैले खाइराखेको जागिर छोडेँ पढ्नलाई भनेर । धेरैलाई लाग्यो डिग्री सकिसकेपछि पनि पढ्नुपर्छ र ? बोरु लोकसेवा पढ , राम्रो जागिर खा । त्यो पढेपछि पनि खाने जागिर नै हो सुन्दा ठिकै होकी जस्तो लाग्ने यी यस्ता प्रतिक्रियाहरुको सिकार म भएँ । यही कुरामा वषौ पहिले मेरा एकजना साथीले भनेको सम्झन्छु । “बहिनिको बिहे किन यति छिट्टै गर्दिन लाग्यौ”  मैले सोधे । उनकी बहिनी त्यतिखेर भर्खर स्नातक भ्याएकी थिइन । उनले भने, “ डिग्री भ्याएपछि पनि दिने त्यस्तैलाई हो भनेर सुब्बासँग कुरा चल्याछ दिने भयौ । सायद हामी धेरैले छोरीले किन पढ्ने र छोरीलाई किन पढाउँने भन्ने कुरालाई उनले झै पो लिएका छौ कि ?

किन पढ्छेस् यति पढिसकेपछि पनि ? सोध्दा सजिलो लाग्ने प्रश्नको उत्तर दिन भने मलाई कहिल्यै सजिलो लागेन । किताब मेरा लागी बुझ्ने बुझाउँने मेरा आफ्नो साथी जस्तो लाग्छ । यतिका बर्ष मैले मेरा मिल्ने साथीहरु, मेरा जीवनमा मलाई बुझ्ने मान्छेहरु किताबकै सहायताले कमाए । मलाई सबैभन्दा इष्र्या र सबैभन्दा प्रेम किताब पढ्नेहरुकै लाग्छ । धेरैले किन पढ्सि भन्दा जागिर खान, पैसा कमाउँन कहिल्यै भन्न आएन । र पनि किन पढ्छेस् भन्ने प्रश्नले अहिलेसम्म छोडेको छैन ।

कहिलेकाही किन नाचिस् भन्दा मलाई नाच्न मनपर्छ भनेझै, किन गाउँछेस् भन्दा मलाई गाउँदा आनन्द आउँछ भनेझै , किन चित्र कोर्छेस् भन्दा आफ्ना भावनाहरुलाई पोख्न भनेझै किन पढ्छेस भन्दा किनकी यो म हुनु हो भन्न किन नपाउँने ।  पढाइसँग, किताबसँग, बुझ्ने बुझाउँने प्रक्रियासँग यति धेरै ज्ञात अज्ञात शक्ति र सत्ताको अपेक्षा गर्नु आवश्यक छ र ? बुझने बुझाउँने, भन्ने सुनाउँने, विमर्श छलफल यी यस्तै गतिबिधिको समग्र प्रक्रिया नै पढ्नु हो पुस्तकको इतिहास त ज्ञान लिने दिने प्रक्रियाको सानो हिस्सामात्र हो । यदि कोही त्यो समग्र हिस्साको सदस्य बन्न चाहन्छ भने किन यति धेरै भौतिक अपेक्षा ?

सिप र ज्ञानको भिन्नतालाई हामी बिरलै सम्बोधन गर्छौ । धेरैले पढाइलाई सिप भन्ने बुझ्नुहुँदो रहेछ । ज्ञान सिप किन होइन भनेर हामीले कहिल्यै छलफल गर्नुपर्छ भन्ने पनि ठानेनौ । बिश्वबिध्यालयबाट निस्कको ब्यक्तिसँग निस्कनेबित्तिकै ब्यबसाहिक बन्न सक्ने आगत नहुन पनि सक्छ र नहुनु कुनै कमजोरी पनि होइन । तर  ब्यबसायिक शिक्षामा त्यो आवश्यक छ । एउटा स्बास्थ्य चिकित्सक सँग हामी त्यो अपेक्षा गर्न सक्छौ । तर कोही लिबरल आट्सको बिध्यार्थी पिएचडी सकेर आउँदा अथवा कुुनै बिषयको बिज्ञता हुँदाहुदै पनि सिप बेगरको हुन सक्छ ।  हामी धेरैलाई लाग्दो रहेछ पढ्नु भनेको सिप सिक्नु हो तर पढाइ साच्चै भन्दा आफ्नो  सिप पहिचान गर्ने जग मात्र हो । जसले आफ्नो रुचिको बिषयलाई बुझ्न सहयोग गर्छ बिस्तारै त्यो बिज्ञतामा परिणत हुन पनि सक्छ । तर हुनुनै पर्छ भन्ने बाध्यता छैन ।

किताबलाई प्रेम गर्नु भनेको पढ्न मनपर्छ भन्नु हो  यो बुभ्ने बुझाउँने एक परजैविक अनुभबको हिस्सा बन्नु हो ।  र आफ्नो ज्ञानको सिमिततालाई बुझ्नु पनि हो । संसार असिमित छ र हामीले देखको र बुझेको संसार सिमित रहेछ भनेर बुझ्न हामीसँग पढ्नु बाहेक अरु बिकल्पहरु कम नै छन् । कसैलाई त्यो मनपर्छ कसैलाई त्यो मनपर्दैन ।  मनपराउँनु र मननपराउँनु यी ब्यक्तिगत रोजाइहरु मात्र हुन्  । कसैले पढाइको संसार समग्रतामा पनि प्रिय लाग्छ कसैलाई लाग्दैन । मलाई किन लाग्यो उत्तर सामान्य छ किनकी मलाई आफूभन्दा भिन्न आफूले देखेको संसार विचाहरुबारे  नयाँ नयाँ कुरा थाहा पाउँन त्यो बारे विचार बिमर्श गर्न रमाइलो लाग्छ ।  पढाइलाई  ब्याबसायिकता र समग्र सत्ता र शक्तिलाई जोड्न आवश्यक छ जस्तो मलाई लाग्दैन ।

पढ्न किन आबश्यक छ ? मेरो विचारमा यसले आफैलाई बुझ्न सहयोग गर्छ, यसले हामीलाई आफू वरीपरी रहेको समाजसँग बहस गर्न सिकाउँछ र अझ त्यो भन्दा पर ज्ञानको असिमितता बारे बुझाउँछ । त्यसैले मलाई यो प्रक्रिया प्रिय लाग्छ । समग्र सिकाइलाई नै जब सिपसँग तुलना गरिन्छ तब यसले किन भन्ने प्रश्न गर्दो रहेछ । किनकी सिपले जिबिकोपार्जनसँग मतलब राख्छ र जसको सम्बन्ध पुजिँ र बजारसँग रहन्छ । अहिले पढाइको कुरा गर्दा केको स्कोप कति छ भनेर कुरा गर्नु सायद यसैको परिणाम हो । 

पढ्न जे पनि सकिन्छ पुस्तक मात्र पढिन्छ भन्नु एक शाब्दिक अहमबाद जस्तो पनि लाग्ला । अक्षर नै नचिनेका मान्छेहरु पनि ज्ञानी लाग्छन् र कतिपय अक्षर जान्नेहरु पनि अनपढ किनकी ज्ञान एकमात्र स्रोत पुस्तक होइन । अहिले अक्षर केन्द्रित ज्ञानको एक्लो आधिपत्य चलेको छ  त्यसैले पुस्तक हेर्ने, बिश्वबिध्यालय पुग्ने मात्र पढाकु हुन् जस्तो पनि लाग्ला तर त्यसलाई पढाइको स्ािंगो स्वरुप भन्नु मूर्खता मात्र हो । अब कुरा आयो पढेपछि धनि हुनुपर्ने, कमाउनुपर्ने नभए नपढ्दापनि हुने के हामीले बुझेको सिकाइको परिभाषा एकल पुजिबादी बजारकेन्द्रित स्वरुपको त होइन ? पहिलेका ऋषिमुनिसँग ज्ञान थियो र ज्ञानले मात्र पुज्य थिए । उनिहरुलाई पैसा कमाउँने बाध्यता थिएन उनीहरु त्यसैमा मघ्न थिए ।

अन्त्यमा, पढ्न मनपराउँने, पुस्तकको संसारमा रमाउँने मजस्ता अथपा तपाईजस्ता हामी सबैलाई किन पढ्छेस भन्ने  प्रश्न बारम्बार सोध्न के आबश्यक छ र ?  सोधिहाले किनकी मलाई पढ्न मनपर्छ भनेमात्र पनि हुदैन र ?

एक्लोपन

कोठा एक्लो छ । ओछ्यान एक्लो छ । पर्दाहरु एक्ला छन् । टेबल, टेबल माथिका किताबहरु पनि त एक्ला नै छन् । टेबलमा एक्लो एउटा किताब छ जसका केही पानाहरु मैले रित्तयाइसकेको छु । साथमा केही थान बुकमार्कहरु छन् । यो एक्लोपनप्रति गुनासो होइन एक्लो छु खुसी छु भन्न चाहन्छु ।

  चाहेको पनि त यही हो । गुनासो कसरी गर्नु । गुनासो कसलाई गर्नु । एक्लो भएर पनि एक्लोझै नलाग्ने कोलाहल बोकेर म बाच्छु । कहिलेकाही आफैँभित्रका अनेकौ मानिसहरुले पिरोल्छन् । तर म भित्र त्यस्ता मानिसहरु पनि छन् जसले मलाई प्रेम गर्छन् । जसले मलाई तँ पनि केही हो भनिदिन्छन् । अक्षरहरु पनि छन् साथमा जसले मलाई बिना अर्थका कुराहरुमा किबोड चलाउँन सिकाउँछन् ।

एक्लोभएर पनि एक्लोझै लाग्दैन । यो कोलाहल जो मसँग बाच्छ । जसले मलाई चिच्याउँन सिकाएको छ त्यसलाई म कसरी नकारु । कहिलेकाही त आफू नै एक बजारझै लाग्छ । बस् बजारझै बिक्न र बिकाउँन जानेको छैन । यो कोलाहलको बजार भित्र यदाकदा सान्नाटा पनि भित्रन्छ । तर कोलाहलबिना सान्नाटा सम्भव छैन ।

आज कसैलाई चिठी लेखेँ तर त्यो आफैँलाई थियो । म प्रापक र प्रेसक दुबै हुँ । सुन्ने पनि मै हुँ र सुनाउँने पनि मै हुँ । बस् सुनाएको जस्तो कहिलेकाही गर्छु । सुनेको जस्तो कहिलेकाही गर्छु । म भित्र सुन्ने र सुनाउँने दुबै मानिसहरु छन् । म एक्लो भएर पनि एक्लो हुँदै होइन । म भित्र मानिसहरुको एक कोलाहल सधैँ रहिरहन्छ ।

आजकल न कोलाहलसँग नै गुनासो गर्छुृ । न एक्लोपन सँग नै । मलाई कहिलेकाही लाग्छ यी बिना अर्थ आवाजहरु बिना, अर्थको के महत्व । बाच्नुको के महत्व । अनुभूतीको के महत्व । म अर्थ बिहिनतामा पनि अर्थ खोजिरहन्छु ।

आज पनि बिना मतलबका केही रेखाहरु कोरेँ र अर्थ खोजे । थाहा छ अर्थको पनि कुनै महत्व छैन । बेअर्थले पनि कहि पुर्याउँछ । यसैमा अडिएको छु भनेर दावी गर्नुको कुनै तुक छैन । सायद यहि नै कोलाहल हो । म भित्र सधै हल्ला बाच्छ । हल्लापछि एक सान्नाटा बाकी रहन्छ । सायद म एक्लो भएर पनि एक्लो छैन ।

एक चिठी एक कविता एक झरी

प्रिय तिमी , 

आज पनि पानी पर्यो । हिजोझै आज पनि पानीमा रुझेँ । बर्षा मौसमको उपहार थियो । मैले नर्कान सकिन । रुझेपछि थाहा भयो तिम्रो पत्र र पत्रसँगै तिमीले पठाएको कविता पानीले रुझेँछ । प्रेमले पठाएको पत्रलाई यसरी रुझाउँनु सायद मेरो गल्ति थियो । गल्तिको महशुस पनि भयो । तर गल्तिलाई उल्ट्याउँन सकिन । 

भिझेको चिठीलाई घाँममा सुकाएँ तर पहिलेझै बनेन । यो तिम्रो लागि लेखेको एक माफी पत्र हो । मलाई माफ गर मैले तिमीले मायाले पठाएका सुन्दर अक्षरहरुलाई जोगाइराख्न सकिन ।  तिमीले पठाएका हरेक पत्रहरु मेरा लागि बिशेष छन् र रहनेछन् । मैले जोगाउँन खोजेको पनि हो । मायाले जतनसाथ गोजीमै बोकेर हिडेको पनि हो तर जोगाउँन सकिन ।

अघिल्लो पत्र पनि त्यो भन्दा अघिल्ला पत्रहरुझै सुन्दर थियो । तर किन किन पत्र पठिरहँदा मलाई लाग्यो तिमी दुखी छौ । सायद म तिमीलाई नदेखी नभेटी पनि तिम्रो सुख दुख थाहा पाउँन सक्छु । तिम्रो दुखले मलाई थप दुखी बनायो । तर म पनि त दुखी नै छु । तिम्रा पत्रहरु बाहेक मलाई सुखको अनुभूत गराउँने असाद्घै कम चिजहरु छन् ।

अघिल्लो हप्ता तिम्रा पत्रहरु पढ्दै यात्रा गरिरहेको थिएँ । मेरो साइडको सिटमा अर्कि युवती रहिछन् । मलाई मेसो भएन । खोइ उनले के सोचेर हा,े मसँगै उनले पनि तिमीले लेखेका  पत्रहरु पढिछन् । उनलाई पनि पत्रहरु सुन्दर लागेछन् । वा भनौ तिमीले मलाई लेखेका पत्रहरुले उनको मन छोएछ । मैले हेर्दा उनको आँखामा मैले आँशु देखेँ । खोइ उनले के सोचेर भनिन थाहा भएन । तर जाँदै गर्दा भनिन् – कास मेरो पनि कोही त्यस्तो मानिस होस् जसले तपाईलाई जस्तै मलाई पनि पत्र लेखोस् । मैले उनलाई मुस्कुराएर बिदा दिएँ । 

तर मनमनै तिमीलाई भेटेकोमा कृतज्ञ भएँ । लाग्यो म जस्तै अरु पनि रहेछन् जसलाई सुन्दर पत्रहरुको प्रतिक्षा रहेछ । मजसतै अरु पनि एक्ला रहेछन् । उनले त्यसो भनेपछि मन फुरुङ्ङ भयो । पहिलोपटक कसैको प्रेममा परेझै महशुस पनि भयो । तिमीलाई सम्झे तिमी कस्ति हौली भन्ने पनि लाग्यो । तिमीलाई पहिलोपटक स्पर्श गर्दा कस्तो अनुभूती होला भन्ने पनि लाग्यो । मलाई गलत नसम्झ तर मनले यस्तै यस्तै कुरा सोच्दो रहेछ । सोचिसकेपछि मनमा एकखाले चिसोपन पनि आयो । आफूभित्र रहको जनावरलाई भेटेभै पनि लाग्यो । तर फेरी अर्कोपटक तिमीलाई सम्झे मन फुरुङ्ङ भयो ।

अनि साँझ तिमीलाई सम्झिदै पानीमा रुझेँ मन हल्का भयो । पहिलोपटक बर्षाद्लाई भेटेझै पनि लाग्यो । तर तिमीले पढिरहँदा तिमी दुखी पनि हुन सक्छ्यौ । माफ गर यो छोरामान्छेको मन न हो नचाहेरै पनि यस्तै कुरा सोच्दो र कल्पिँदो रहेछ । फेरी अर्कोपटक माफी माग्दैछु

उही 

तिम्रो पत्रको पार्पक

भोजन

मोटे, काले र म आज मानिसको हुलबाट टाढा भएका छौँ । जसलाई हामीलाई माया गरेझै गर्थे उनीहरुबाट नै टाढा भएका छौ । उनीहरुले हामीलाई आज भेटे भने बाकी राख्ने छैनन् । हामी पुलको एउटा कुनामा कसैले नदेख्ने गरेर बोराले छोपिएर बसेको छौँ ।

मोटे काले र म पुन्टे एउटै टोलका कुकुरहरु हौँ । मोटे र म एउटै आमाका सन्तानहरु हौँ । उसलाई म जन्मेदेखी नै चिन्छु । हामी कंलकीको पुलमुनी नै जन्मिएका हौँ । हामीलाई जन्माएको केही महिना पछि हाम्री आमा कता गैन हामीलाई थाहा छैन । 

कंलकीको पुलमुनी जन्मेपनिे हामीलाई त्यहा नजिकका पसलबाला र होटलवालाहरुले माया नै गर्थे । हामीले नखाइकन बसेका दिनहरु सारै कम छन् । तर मासु भने जन्मेदेखी नै कम नै खान पाउँथ्यौ । हामीलाई सबैले हड्डीमात्र दिने गर्थे । 

तर एक बर्षदेखी यो कंलकी ऐरीयामा कुकुरको संख्या बढ्दो छ । हाम्रै वरीपरी सात वटा अरु कुकुरहरु आएका छन् । उनीहरु मोटा, हामी भन्दा कम उमेरका र बलिया भएकाले केही समयदेखी हाम्रो लागि राखिदिएको खाना उनीहरुले नै खान थादिदिएका छन् । तर त्यस्तो पनि कहिलेकाही मात्र हुने गर्छ ।

अघिल्लो हप्ता एक रात मोटे र मेरो लागि केही खाना थिएन । हामी पुलमूनी भोको पेट सुतिरहेका थियौ एक्कासी गोडा लडबडाउँदै एउटा मानिस आयो हामीलाई सुमसुमायो र हामी दुबैलाई एक एक पुरी बिस्कुट किनिदियो । त्यो मानिस हिड्न सकिरहेको थिएन त्यस दिन उ पनि हामीसँगै सुत्यो र रातभरी हामीलाई मायाले सुमसुमायो ।

मोटे र मलाई त्यस्ता मानिसहरु असाद्धै मनपर्छ । उनीहरु पनि हामीलाई हामीजस्तै लाग्छ । तर यस कंलकी वरीपरी केही गन्धा मानिसहरु पनि छन् । केही मानिसहरु पुसको चिसो समयमा पनि हामीलाई पानी छ्यापिदिन्छन् । कोहीले बिना गल्ती हामीलाई पिट्छन् । त्यस्तै एउटा बुढोले कंलकी मन्दिरको नजिकै चियापसल चलाउँछ । कहिलेकाही त हामीलाई त्यस बुढालाई टोकिदिउँ जस्तो पनि नलागेको होइन ।

तर उसको छोरा र श्रीमती सारै दयालु छन् । उसकी श्रीमतीले उ नभएको बेलामा हामीलाई बिस्कुट दिन्छिन् । उसको श्रीमती र छोराकै कारणले त्यस बुढालाई हामीले कहिल्यै टोकेनौ । कहिलेकाही त टोकिदिउँ भन्ने पनि लागेको हो तर पनि श्रीमतीको माया र गुन सम्झेर टोकेनौ ।

नजिकै अर्को फूल ब्यापारी त्यस्तै गन्धा छ । उसलाई लाग्छ हामी  उसको फूल वरीपरी गयौ भने फूलनै गन्धा पारीदिन्छौ । तर हामीलाई पनि फूलको सुगन्ध मनपर्छ तर उसलाई हामीले उसको फूलको सुगन्ध सुँघेको पनि मन पर्दैन । हामी उसको पसल वरिपरि जाने बित्तिकै हामलिाई लौरोले हान्छ । एकपटक त हामीले उसलाई टोकिदियौँ । तर त्यसपछि पनि उ सुर्धेन । आजकल झन यी भुसेहा भनेर गालि गर्न थालेको छ । 

तर यस वरिपरि केही मानिसहरु असाद्घै दयालु र मायालु छन् । एक चिया बेच्ने आमा हुनुहुन्थ्यो । जसले हामीलाई प्रत्येक दिन हामीलाई केही खानेकुरा घरबाट ल्याइदिनुहुन्थ्यो । तिमीहरु पनि मेरा छोराछोरी त हौ नि भन्नुहुन्थ्यो ।  हामीलाई पनि उहाँ हाम्री आमाजस्तै लाग्थ्यो । तर हिजो राति एक खराब चिज भएको छ ।

राती ब्राह बजे  आमा चिया बेच्दै हुनुहुन्थ्यो । हामी आमाको छेउछाउ बसिराखेका थियौ । हामीलाई आमा आएपछि सधैँ रमाइलो र आमा चिया बेच्न नआएको दिन सधैँ नरमाइलो लाग्थ्यो । तर हिजो राती ब्राह बजे आमालाई एउटा ब्रेप्रबाह आएको बाइकले पछाडीबाट हानिदियो । आमा लड्नुभयो । एकैछिन पछि आमाको शरीर चिसो भयो ।

त्यसपछि हामीलाई औडाहा भयो । जसको बाइकले आमालाई हानेको थियो उ पनि आमा भन्दा अल्लि वर लडिरहेको  थियो । ब्राह बजिसकेकाले वरीपरी खासै मानिसहरु थिएनन् ।उसको हातबाट रगत बगेको थियो । उ नसाले झुम्म थियो । चेतमा थिएन । खोइ हामीलाई के लाग्यो हामीले पहिलोपटक कोही मानिसको शरीरलाई बेप्रबाह टोक्यौ । उसको शरीरबाट चौटा चौटा मासु  निकालेर खाइदियौ । भोको पेटमा भोजन परेझै केही छिन हामीलाई महशुस भयो ।

तर एकछिनमा हामी तिनैजना काम्न थाल्यौ हामीलाई थप डर लाग्न थाल्यो । अल्लि पर आमा हुनुहुन्यो । अल्लि वर उसको शरीर लडेको थियो । कालेले भन्यो अरु कोही मानिसले हामीलाई देखे भने मार्छन् । हामी हतारहतार आमालाई पनि राम्रोस्ाँग नहेरी भाग्यौ । पुलमुनी बोराले छोपिएर बस्यौ ।

पहिलोपटक हामीले त्यसरी मानिसको मासु खाएका थियौ । त्यो रिसको झोकमा थियो । म भन्दा पनि माटे र कालेलाई बढी रिस उठेको थियो । उनीहरुले नै मलाई खाइदिउँ भनेका थिएँ । एकछिनमा मानिसहरु जम्मा भए होलान् । हामीले आमालाई कुरेर बस्न सकेनौ । हामीलाई डर लाग्यो ।

  मनिसहरुले हामीले उनीहरुलाई पनि रिसको झोकमा खान थालेको थाहा पाएँ भने उनीहरुले हामीलाई बाच्न दिने छैनन् । त्यसैले हिजोदेखी यही बोराले छोपीएर बसेका छौ । मनमनमा मानिसलाई त्यसरी खाएकोमा ग्लानी महशुस भैराखेको छ । तर आमाको मृत्यूले अझ दुखी छौ ।

हिजो राती त्यो मानिसको मासु खाएर आएपछि हामी तिनै जना आवाज ननिकाली रोयौँ । हामीलाई थाहा छ हामी रोएको मानिसहरुलाई मनपर्दैन । कतिले त हामीलाई हामी रोएकै कारण पनि पिटेका छन् । त्यसैले आजकल हामी आवाज ननिकालीकन रुन्छौ ।

आज पहिलो पटक

एक धुमिल साँझ बनेर फेरी एकपटक मैले आफैँलाई मृत घोषणा गरिदिएँ । एक कथा जसलाई म लेख्न चाहन्थेँ । तर कथाले मलाई पछ्याएँन । कहिलेकाही लाग्छन् नि कथा जस्तै  केही चिज भैदियोस् । जब त्यो भैदियोस् भन्ने चिजको लिस्ट बढ्दै जान्छ म आफूलाई एक सुनसान मूर्दाघरझै भेट्छु । एक मूर्दाघर जसमा म जलिरहेछु ।

आज पहिलो पटक एक उझाडिएको जंगलझै मैले आफैँलाई कहि कतै त्यागिदिएँ । एक दानव जो मसँगै यात्रा गर्छ । जसलाई म त्याग्न चाहन्छु तर मूर्दाघर बनेर उ मेरो छेउ आएर अटेरी गर्छ । म उसलाई त्याग्न खोज्छु तर त्याग्न सक्दिन । कहिलेकाही लाग्छ नि मूर्दाघर नबनेर एक बगैचा बनुँ जहाँ फुल्न सकुँ । जहाँ आफूले आफैँलाई अपनाउँन सकुँ । तर सक्दिन नचाहँदा नचाहँदै मूर्दाघर बनिदिन्छु ।

तिमी

कहिलेकाही जीवन साघुरो लाग्छ  । पाइलाहरु गह्रौ लाग्छ । मन नै त हो मन पनि गहुङ्गो हुन्छ । फूल, रुख र चराहरुलाई देख्दा ईष्या पनि लाग्छ । कोठा सानो लाग्छ । पर्दाहरु पुराना लाग्छन् । भित्तामा झुण्डाएको ऐना आजै पुछेको भए पनि फोहोरझै लाग्छ  । किताबका पानाहरुमा पनि धुलो जमेझै लाग्छ । तर तिम्रो प्रतिक्षा त छ नी ।

यो साघुुरो कोठा पनि  तिमी आइदियौ भने फराकिलो बन्नेछ । वा म गैदिएँ भने सायद तिम्रो अाँगन पनि फराकिलो बन्नेछ । तिमीलाई मैले कुरेको मैले तिमीलाई कुरेको पनि चार बर्ष भैसकेछ । मैले चाहेर पनि क्षितिजहरु नाध्न सकिन । तिमीले चाहेर आफ्नो गुडमा फर्कन सकेनौ । तिमीलाई कुर्दाकुर्दा कहिलेकाही आँखाहरु थाकेझै लाग्छन् । तर किन हो थाहा छैन मन थाकेको छैन । लाग्छ तिमी आयौ भने – यो साघुरो कोठा पनि फराकिलो बन्नेछ । मैले हेर्ने ऐना पनि सफाझै लाग्नेछ । सायद सबैसबै नयाँझै लाग्नेछ ।

कहिलेकाही जीवन छोटो र अप्रत्यारिलो छ । म कहिले बिदा हुन्छु तिमी कहिले बिदा हुन्छौ टुङ्गो छैन । तर मनले त भन्छ नि जाँदैगर्दा एकपटक तिमीलाई अगाल्न चाहन्छ चुम्न चाहन्छ । तिम्रा हातहरुलाई मज्जाले स्पर्श गर्न चाहन्छ । मन न हो यो सब चाहन्छ ।

कहिलेकाही पर क्षितिजमा उडिरहेका चराहरु देख्छु उनीहरुलाई देखेर इष्र्या पनि लाग्छ । लाग्छ म पनि उनीहरुझै उड्न सकेको भए । कहिलेकाही भूगोलहरु दुरी बनिदिन्छन् । चाहेर पनि नाघ्न नसकेको आफ्नै क्षितिजले पोल्छ । कहिलेकाही त म समयलाई पनि गालि गर्छु । किन समयले हामीलाई केही वर्ष अघि भेटाएन । वा हामीलाई भेटाएन । यति भनिरहँदा पनि प्रतिक्षा त तिम्रै छ ।

जसले सिकाउँन र सिक्न बिर्सेनन् – २

 

उठ्नु त चराहरु भन्दा अघि नै थियो तर उठिन । चराहरु सँगै उठेँ । झ्यालबाट मानिसका पदचापहरुको एक लर्को हेरेँ । हिजो नै कसैले बिना खबर उपहारस्वरुप किताबहरु पठाएको छ । दुर देशबाट किताबहरु आउँनु– आफैँलाई एकपटक भाग्यमानी सम्झे । आफूलाई माया गर्नेहरुलाई पनि सम्झे । र आफूले माया गर्नेलाई पनि सम्झे । दुनिया अडिएको छ भने आत्मियतामै अडिएको छ । 

मैले भेटेका सबैभन्दा सुन्दर मानिसहरु किताबकै कारण भेटेको छु । त्यो भएर पनि मलाई पुस्तक सधैँ प्रिय लाग्छ । किताबकै कारण मानिसहरु भेट्नु ति आफ्ना बन्नु अति नै प्रिय कुरा हो । तर पुस्तक यसरी उपहारकै स्वरुप पहिलो पटक पाएकी हुँ । कसैले मायाले पढाएको उपहार मैले अस्विकार गरिरहन सकिन । उनलाई फेरी पटक मनमनै धन्यवाद भने । मनमनै कसैले टाढाबाट पढाएको प्रेमले नतमस्तक भएँ ।

सिक्न र सिकाउँने यो ठूलो दुनियामा किताब नै सिकाउँने र सिक्ने पहिलो र अन्तिम चिज हुँदै होइन । सिक्न जे बाट पनि सकिन्छ । तर सिक्नु र सिकाउँनुभन्दा परको कुरा मानिसलाई मानिसकै रुपमा माया गर्नु रहेछ । आज तिनै मानिसहरुलाई सम्झन्छु जसले सिकाएझैँ गरेर माया गर्न सिकाएँ । 

  मलाई बिश्वविध्यालय सधैँ प्रिय लाग्छ । यस्तो लाग्छ त्यसले मलाई आफू बन्न दियो । मजस्तै अरुलाई भेटायो । 

प्रिय दिवाकर सर,

थाहा छ यसरी लेख भनेर सिकाउँन सजिलो छैन । तथापि हजुरले लेख्नुपर्छ भनेर सिकाउँनु भयो । आज पनि साथिभाइ जम्मा हुँदा हजुरलाई नै सम्झन्छौ । राइटिङ डा«फ्टहरुमा हजुरले लगाइदिएका राता मसिका धर्काहरुले आज पनि हजुरलाई सम्झाउँछ । गुरुले के सिकायो भन्दा पनि कसरी सिकायो भन्ने कुरा बढि गह्रौ बन्दो रहेछ । एक पढाउँने मानिस सिकाउँने मात्र मानिस होइन माया गर्ने पनि मानिस पनि हो । हजुरले सधैँ माया गर्नुभयो । हिजो गुरु पुणिमा पनि थियो मनमनै सम्झेँ तर फोन गर्न सकिन । थाहा छैन कुनै दिन मनमा लागेका मुखले गर्न सक्ने भएँ भने अवस्य गर्नेछु ।

प्रिय शिव सर, 

कहिलेकाही सिकाउँने मानिसहरुले सिक भन्दैनन् तथापि सिकाइरहन्छन् । सायद हजुरले त्यही गर्नुभयो । एक लचिलो गुरुले बिधार्थीलाई पनि लचिलो र फराकिलो नै बनाउँन सिकाउँने रहेछ । हजुरबाट मैले सबैलाई लचिलो भएर हेर्न सिकेको छु । धेरैले तैँले यो गल्ति गरिस् भनेर सिकाउँछन् हजुरले त सधैँ अरुले खराब काम गरिस् भन्दा पनि राम्रो काम भयो भनेर सिकाउँनुभयो । हजुरबाट सधैँँ सिकिरहनेछु र सधैँ कृतज्ञ भैरहनेछु ।

बादल

एक साँझ मैले पानीका बुँदहरुलाई साक्षि राखेर बादलका लागि केही लेखेँ । पानीहरुलाई लाग्न सक्छ कोही किन बादलका लागि लेख्छ । बादल एक धुमिलताको बिम्ब हो । बर्षाले परिवर्तन रोज्छ । तर किन किन मनले बादललाई नै रोज्छ । म धुमिलता रोज्छु । एक आलोकाचो कलाकर्मिझै सेता पानाहरुमा बेपर्बाह उसका लागि केही कोर्छु ।

के नै फरक पर्छ र ! म यस्तो नै रोज्छु । मलाई स्पष्टता चाहिएको छैन । हो म यस्तै नै हो ।  एक अष्पष्टतालाई साक्षि राखेर म अर्को अष्पष्टता रोज्छु । मलाई पनि कसैले स्पष्टताका क्षितिजहरु देखाएन । मैले देखेको क्षितिज पनि अष्पष्ट नै छ । म केको जीवनको स्पष्टता रोजु  । म जताततै धुमिलता मात्र देख्छ । को छ र यहाँ सपाट । म आफैँलाई यस्तै भन्छु । यो संसार कोही क्यामाराले खिचेको पोर्टेट पक्कै होइन । थियो भने संसार अर्कै थियो । बाचा गर्नेले बाचा पुरा गर्थे । प्रेम गर्नेहरुले प्रेम मात्र गर्थे प्रेमको बदला प्रेमको आशा गर्दैनथे । तर संसार धुमिलताको गुजुल्टो हो । को छ र यहाँ सग्लो ! 

शहर

 

एकाबिहानै बिउँझिएकी छु । अत्यासलाग्दो सपनालाई भर्खरै बिदा दिइसकेकी छु । बाँच्नु छ र त बिउँझनु छ । तर कहिलेकाही बाँचेझै लाग्दैन घिर्सिएझै जस्तो लाग्छ । चराहरु उठीसकेका छन् । मानिसका पदचापहरु सडकमा परिसकेका छन् । 

यो शहर छिरेको पनि बिस बर्ष पुग्न लागेछ । कहिलेकाही लाग्छ के दियो सहरले ? बिश्वबिध्यालय गैन्जेल लाग्थ्यो सहरले धेरै चिज दिनेछ । तर त्यो सपना बनेर टुङ्ग्यिो । यहि महिना नयाँ कामका लागि बिस ठाउँमा आफ्नो सिबि पठाएछु । एकले प्रतिउत्तरमा केही लेखेनछन् । यो कस्तो सहर हो ? यसले मानिसलाई के सम्झन्छ ? बिना कुनै मानिस यसले मानिसलाई बाच्न दिन्छ वा दिदैन । मानिस चाहिएको छैन भने किन मानिस चाहियो भन्छ । चाहिएको छ भने मान्छेका आवेदनहरुलाई किन नर्काछ । मलाई आजकल शहर एक बर्ग एक समूहको लागि मात्र हो झै लाग्छ । 

कहिलेकाही लाग्छ बिशेषतः बिरक्तिएको बेला मलाई सहरले केही दिएन । दिएको भए म यति खालि हुन सक्दैनथेँ ।

एक पत्र एक इतिहास

 

प्रिय तिमी,

सायद तिम्रो प्रतिउत्तर बिना मेरो सपनाको पनि अन्त्य हुन्थ्यो होला । तर कहिलेकाही सपनाहरु बिपना बनिदिन्छन् । मेरो लागि तिम्रो प्रतिउत्तर त्यही थियो । तिमीले पत्रको बदला पत्र लेख्यौ म भन्य भए । पत्रका श्रृखलाहरु बढ्दै गए । तिम्रो पत्र मात्र होइन तिमीले लेखेका पत्र भित्रका अक्षरहरु पनि राम्रा लाग्न थाले ।

पत्र लेख्ने मानिसको पर्खाइ लामो थियो । तिमी अघि मेरै लागि भनेर कसैले पत्रहरु लेखेनन् । न कसैले हिउँमा मेरो नाउँ लेख्यो । न कसैले नदि किनारामा मेरो नाउँ लेखी मेट्यो । न मैले नै कसैको लागि लेखँे । तर किन किन कल्पनानै सहि कसैले लेख्योस् आफ्नो लागि भन्ने सधैँ थियो । त्यसैले मैले कयौ पटक आफ्नै लागि पत्रहरु लेखेँ । पत्रको प्रापक र पत्रको प्रेसक दुबै म आफैँ भए । 

तर थाहा छैन कहाबाट बिना प्रापकको पत्रलाई पनि आफ्नै लागि ठानि तिमीले प्रतिउत्तरमा केही हरफहरु लेख्यौ । पत्रको बदला पत्र भेट्नु मेरो लागि आशाको आफ्नै उचाइ थियो । जसको प्रतिक्षामा मेरा कयौ किशोरकालिन दिनहरु खेरा गए । जीवनको यो मोडमा शब्द मार्फत कोही भेट्नु असाद्धै सुन्दर चिज हो । म त्यो अनुभूतीलाई शब्दमार्फत ब्यक्त गर्न सक्दिन ।

कहिलेकाही समयसँगै आशाहरु धुमिल बनिदिन्छन् । कथाहरुझै आशाहरुले पनि नसोचेका मोडहरुमा बिदा लिन्छन् । पत्रको बदला पत्रको आशा गर्नु मेरो लागि त्यही थियो । त्यसैले मैले त्यही सामुहीकतालाई सम्बोधन गरे जसले प्रेमका पत्रहरु भेटेका थिएनन् । असम्बोधनलाई सम्बोधन गर्नु मैले आफैँले लागि सम्बोधन गर्नु पनि थियो । तर आफैँलाई गर्दागर्दै तिमी भेटियौ । कहिले आफूँजस्तै । कहिले आफूँभन्दा फरक । तर शब्दहरु नै थिएँ जसले हामीलाई बाधिदियो ।

किनकिन तिम्रा शब्दहरुमार्फत नै मलाई लाग्यो तिमी त्यस्तो कविता हौ जसलाई म मात्र लेख्न सक्छु । यो एक काँचो कविको आत्मबिश्वास थियो । तर मैले तिमीझै नभए पनि तिम्रो प्रतिछायाझै लाग्ने एक कविता लेखेँ । त्यो कवितामा मैले तिमीलाई गहिरेर हेर्न खोजेँ तर आफैँलाई भेटेँ । लाग्यो तिमी त मेरो छाँया नै त रहेछौ त्यसैले त मेरो पत्रको बदला तिमीले पत्र लेख्यौ । लाग्यो तिमी छाया रहेछौ म तिम्रो प्रतिछाया । सायद म चित्रकार भएको भए तिम्रा र मेरा रेखाहरु एकअर्कामा मिल्थे होलान् र हामी कुनै अमूर्त चित्र बन्थ्यौ होला ।

हिजो नै त हो फेरी अर्कोपटक मस्र्याङ्दी किनारामा गएँ र तिम्रो नाम लेखेँ अनि सँगै आफ्नो नाम पनि लेखेँ । पहिलोपटक नदिले मलाई अँगालेझै लाग्यो । मैले पनि नदिलाई अँगाले । पहिलोपटक किनारा र नदी आफ्नोझै लागे । 

किन किन यस्तै अझै धेरै लेख्न मन थियो । तर कवितासँगै यी अमिल्दा बरबराहट कति लेखिरहनु भन्ने पनि लाग्यो । कविताको क्यानभाष म हुँ कविताका अक्षरहरु तिमी हौ ।

आज मैले लेखेको तिम्रो कविता मेरो पनि भयो । कविता पढ्नु ल !

उही म