Blogging as Self Writing: Personal is Political

          As far as I remember, I grew up being a storyteller, but mostly I told my own stories. I started telling stories to my wooden barbie, which was with me as far as I started to remember. The wooden Barbie was my best friend. I started telling my stories while being with her. I addressed her she; she was my best friend. She was an active listener. At least I imagined her being a good listener. She was everything to me: friend, character, listener, little sister. In fact, everything.

          As far as I remember, I grew up with her. I had stitched  some dresses for her. I used to wash them as frequently as my dresses. She grew up with me.  But when puberty hit me, that became a matter of problem. When I was a kid, she  never became a problem for my parents. But with puberty, she became a hot topic at a kitchen table. After getting my first period, my mom warned me not to play with her. But I was timid enough to disobey her. But one day, she threw her into the burning fire, telling me , You are already  a woman, even you are ready to bear a baby, so don’t be childlike. That was the most terrible moment of my life. I lost my friend, listener, and little sister, without any prior preparation.

          After she was burned, I remained lonely.  I remained lonely like a Marysyangdi river. I remained lonely like a mountain. There was no one to listen  my stories. There was no one to dress up. There was no one to play with. Eventually, I started writing. I started writing in English, thinking that no one would read it if it were written in English. But my English was not good enough to express myself. But I tried. I am still trying. I am still trying my best.

          Time made me a journal writer. My family never knew I started expressing myself in my early adolescence. Because I was an uncanny writer. My stories are mostly replicas of my bad days. Shadows of my traumas. Edges of my own journey. I had a bunch of diaries when I left my village for my high school. Kathmandu was lonelier. I  was bullied.  Now I can tell that I am the product of school bullies. I  was always a matter of bullying. But there was always  writing that kept me in sanity. There were shadows. There were edges. There was darkness of shame. However, I kept moving because the pen and paper were always with me. They gave me freedom from my own cage. Optimisum from my own darkness. Beauty from my own ugliness. In a way, they are everything to me.

          However, I began writing digitally when I was in my final year of undergraduate studies. That was my course project. Either we needed to go for intern or we could do blogging. I chose blogging. The id was opened by my teacher. I am always grateful to him because he taught me how to blog. It was in 2012. But the id that was opened for a school project later turned out to be my diary. Blogging is a public diary at least for me. I write without being judged, edited, and proofread. But it taought me a lot. In fact, it is my writing workshop. 2025 is the 14^th year of my blogging and the year when I wrote almost every alternative day.

                   When I started blogging, it was for a different reason. It was for sanity. It was for freedom. It was a therapy to cope with traumas. But eventually it is a political act. Now I write because no one in my female lineage had the freedom to tell their own stories in written form. Even my younger sisters are not writing. So I want to archive my life, I want to archive in my own ways without any gatekeeping, without any proofreading, without any editing. The meaningful words are also part of me. The words that are not comprehensible are also part of me. I believe I am the most understood and the most misunderstood, both. This is the memory keeping of my stories. In fact, it is a historical memory work. Some day I may go through dementia because it is in my family history. My grandmom went through it. So when I am leaving, I want to put my life like a history. Each writing is a political and historical.

          I don’t think my father’s lineage is ever going to record me as their blood. So, in a way, it is a memory work. I want to politically experiment with my life. A lot of people ask me why I write every day. I always tell that I want to archive my stories in my own terms. Neither is it for publication. Nor is it for purposeful public consumption. But it is my written history. Someday, if I go through these works, I may find them whimsical. However, until now, it is personal but political. Totally political. A designed political act.

The Feeling that Never Left Me

          “Unloved” is the feeling that never left me. I hardly ever felt loved. Even though people sometimes show me affection, I always feel unloved. But it has a history. The history that is timid enough to get away from me. The history that pinches me the most. The history that is with me in the most chaotic form, I cannot be silent without it. The history that never left me alone.

          I was born premature. Even when I was born, I was tiny enough to be considered a human being. That was a saying that my mom repeats time and again in kitchen conversations. That was a statement. That is a feeling of being something but not being human-like. It was with me when I was literally tiny. But that tiny self has there with me for years.

          When I was growing up, but still a tiny person, people were there to evaluate my skin color, my size, and my weight. They also considered me not likable enough. That unlikeable latter turned out to be unlovable. I hardly got any male attention when I was a teenager. No one told me- I like you. No one asked for my number in the most vulnerable way. That was common for all my siblings. That was common for all my friends. That was common for the people who were tentatively of my age. I left out being unlikeable. I left out being unlovable. That tiny, unlikeable self remained to be unloved.

          Time woke out. Time took its own journey.  I liked some people. But in return, I was unlikable to them. Eventually, that cruel, unloved self ruined me. Still, I find myself unlikeable and unlovable, though I know there are a lot of things that make me more lovable than others. But the feeling is timid enough to get away from me.

          I live with that timid self. The self that is ingrained with me in my most vulnerable way. Even though there is a family that loves me, there are wonderful friends who cherish me, and there are people who love me because I write. But the feeling of being not likable and lovable to someone is still with me.

न्यास्रो

प्रिय तिमी,

हो पर्खिरहेको छु । हो पर्खिरहेको पनि थिएँ । सायद पर्खिरहने पनि छु । सायद यो भूत बर्तमान र भविष्य सबै सबै हो । तर पर्खाइमा छु । आज रातभरी पर्खन चाहन्छु । हिजो दिनभरी पनि त पर्खेको हुँ । म पर्खन चाहन्छु । भन्न यति मात्र खोजेको हुँ ।

जसरी कुनै सानो बिन्दु बिन्दुबाट शब्द नबनेसम्म पर्खन्छ । हो म पनि त्यसरी नै पर्खन चाहन्छु । तिमीलाई लाग्ला जीवन छोटो छ । पर्खाइ लामो नबनाउँ । तर मलाइ त जीवन पनि लामो नै लाग्छ । तिमीले कसैलाई केही क्षण पर्खेर हेरेका छौ । पर्खाइ मलाई सधैँ सुन्दर नै लाग्छ  । तिमी आएनौ भने पनि अथवा तिमीलाई मैले भेटिन भने पनि पछुतो कहिल्यै रहने छैन । 

डिसेम्बर चलिरहेछ । फर्केर हेरेँ एक नयाँ बर्ष पनि तिमीलाई पर्खेर नै बितेछ । तिमीलाई लाग्ला  बर्ष छोटो हुन्छ डिसेम्बर लामो हुँन्छ । कहिल्यै कसैलाई पर्खेर हेरेका छौ पर्खनेको लागि त एक दिन पनि एक जीवन बराबर नै हो । मलाई लाग्छ मैले हजार जीवन बाचिसकेको छु ।

तिमीलाई कुरी बसेको पनि हजार दिन बढी भै सकेछ । यो हजार जुनी हो । रात छन् अझ लामो हुन्छ । कहिलेकाही बिना निर्दा पनि तिमीलाई कुरी बसेको छु । अनिदा रातहरु । तर निर्दालाई झै अनिद्रालाई पनि अपनाएको छु । जसरी तिमीलाई नहुनुलाई पनि तिमी हुनुभैे ठानेर अपनाउँछु । नियास्रो नलाग्ने होइन । कहिलेकाही त सपनामै भएपनि तिमीलाई अगाल्न चाहन्छु । तर सपनामा पनि जब अगाल्न खोज्छु तिमी भाग्छौ । त्यसैले मैले ताराहरुलाई साथी बनाएको छु । लाग्छ तारा भनेका तिमी हुन् । आज पूर्णिमाको रात हो आज तिमीलाई पर्खेर बसिरहेछु ।

यो चिसो हिउँदमा एक्लै एक्लै पर्खिनु कहाँ सजिलो छ र । मन हो न्यानोपन पनि खोज्छ । तर तिमी भए पो न्यानोपन । त्यस्सैले अचेल मलाई  हिउँद र बर्खा एकै लाग्छ । के हिउँद । के बर्खा । कति खोजिरहनु । कति पर्खिरहनु । दिन , महिना , साल । बिहान, रात दिन । तर मन हो पर्खिरहन्छ । कहिलेकाही त लाग्छ मलाई सम्झेर नफर्के पनि गुण सम्झेर, खेत खलियान सम्झेर, कागती र सुन्तलाका रुखहरु सम्झेर , बुढा भैसकेका बाआमा सम्झेर त फर्कनुपथ्र्यो । त्यो उजाड भूमीमा झरेका पातहरु हेर्दा झर्नै लागेका बाआमाको न्यास्रो लाग्दैन । लाग्न त लाग्दो हो तर मुखले भन्दैनौ । कथाझै म बुझेझै गरिदिन्छु । 

हिजो बाटोमा तिमी झै कोही देखेँ । हेरीराखे । तिमी भएको भए तिम्रा हातहरु समाएर हिड्न थिएँ । तिमी छैनौ । दोबाटोमा भेटिएका मानिसहरु पनि तिमीझै लाग्छ । तिमीझे लाग्ने भेटेपछि अझ न्यास्रो लाग्छ । न्यास्रो नै मेटाउँन भए पनि कहिलेकाही त सपनामा आउँनु है ।

...........पर कतै

 

“पानाहरु खाली छन् । डायरी नयाँ छ तर भन्नको लागि केही छैन । भन्नेकुरा पनि सिद्विएपछि अरु केही बाकी रहँला र !” थाहा छैन किन यि यस्तै सोच्दै छु । ... निष्पट्ट अध्यारोमा आफूलाई अझ अध्यारो भेट्दैछु । कैसैले सोध्यो भने, “तिमी अध्यारो देखी डराउँछौ वा भिँड देखी” । म सजिलै भिडदेखी भनिदिनेछु । 

भिँड किन यति धेरै......भड्किलो छ । भिडको पछाडी किन यती धेरै धुलो छ । किन भिडले केही नदेख्ने बनाउँछ । थाहा छैन किन भिडले मलाई अत्याउँछ मात्र । कहिलेकाही त आफ्नो परिवार पनि भिडझै लाग्छ । यदाकदा त आफैँलाई भिड सम्झेर तर्सन्छु पनि । कुनै दिन भिडमा हराएँ भने मलाई खोज्न कोही आउँला कि नआउँला । वा म आफैँले आफैँलाई भेटुँला वा नभेटुँला । वा कुनै दिन म आफैँ भिड भैदिएँ भने के हुनेछ । 

किन पत्रिका भिडझै लाग्छ । किन टिभिका मानिसहरु भिडझै कराउँछन् । किन किताबहरु पनि भिडका कुरा मात्र बोल्छन् । किन सभा सम्मेलनहरु  भीड बोलेर अन्त्य हुन्छन् । किन सबैलाई लाग्छ उनीहरुले बोलेको कुरा सबैभन्दा अर्थपूर्ण छ । तर किन सबका आवाजहरु, शब्दहरु भिडको आवाज झै अष्पष्ट र कर्कश छन् । अधिर, अष्पस्ट्ट , र बेतालका यी आवाजहरुले म आतिएकी छु । तर बाधिएकी पनि छु । जान खोज्छु कहि पर.... किन यो भिडले मलाई बोलाएझै लाग्छ । र फेरी म भिडकै आवाजमा मिस्सिन पुग्छु । र भिडलाई नै आफू सम्झेर फेरी अत्तासिन्छु । 

थाहा छैन किन मलाई कहिल्यै कसैले भनेन तिमी आफूझै बन्नु । सबैले भने तिमी अरुझै भइनौ । यसरी भने मानौ भिडझै नहुँनु पाप हो । अनि त्यही आफूझै नभएको भिडमा आफैलाई खोज्न थालेँ । यदाकदा लाग्यो भिडको रंग, भिडको आवाज, भिडका आँखाहरु, भिडको शरीर अलिअलि त मेरो झै नै रहेछ । तर किन मानीसहरुले भने त हामीजस्तो छैनस् । तर किन भनेनन् तँ तजस्तै हुनु पनि ठिकै हो । र बिस्तारै मलाई पनि लाग्न थाल्यो म पनि भिडझै हुनु पर्छ । यस्तो लाग्न थाल्यो भिड त्यो बिन्दु बन्यो हो  पुगेपछि मेरो अस्तित्व स्विकारोक्तिको यात्रामा अगाडी बढ्छ । तर जब भिडमा आफैलाई खोज्न थाले म आफू आफैँ रहिन ।

यदाकदा भिडमा मिस्सिन खोज्छु । पत्रिकाका शब्दहरु, टिभि च्यानलका मानिसहरु, रेडियोका आवाजहरु सबैसबै अनौठा लाग्छन् । लाग्छ सबैको अनुहार उस्तै छ , सबैले एकै बोल्दैछन् , सबै ठाउँमा एकै मान्छेहरु कराइरहेछन् । यो एकरुपता किन मानिसहरुलाई मनपर्छ । किन लाग्छ सबै उस्तै हुनु राम्रो हो । तब आफैले आफैलाई खोज्न र हेर्न छोडिदिउँ झै लाग्छ । यस्तो लाग्छ यो भिडको अंश म पनि हुँ । यो कोलाहल, यी सधैँ दोहोरीरहने रंगिबिरंगि पहिरहन । परै बाट देखिने भद्घा श्रृगार । सधै सुनेझै लाग्ने तर नबुझिने कर्कश आवाज मेरो नै हो ।

यो अस्पष्टता मेरो आफ्नो हो वा मैले बाचेको समयको । यदाकदा प्रश्न गर्छु आफैलाई । के बाच्नु भनेको भिडझै हुनु हो । वा कोलाहललाई आफ्नोझै ठानेर बिनाअर्थका शब्दहरुलाई दोहोर्याउनु हो । वा चाहेर पनि आफूझै नहुनु हो । यी अष्पष्टता के सधै रहिरहनेछ । जीउँनुको नाउँमा के सधै हामीले भिडलाई नचाहेर पनि आफ्नो ठान्नु पर्नेछ ।

  सायद यी बेअर्थका प्रश्नहरु हुन् । तर अर्थपूर्ण हुने नाउँमा भिड जम्मा हुनु के  सबैभन्दा अर्थपूर्ण चिज हो । कहिलेकाही लाग्छ  यो समाज, संरचना, मान्यताहरु जसलाई हामी जीवन तत्वहरु ठानेर अपनाएका छौ । के यो भिडभन्दा केही फरक छ र ? के यसले मानिसलाई मानिसझै बाच्न दिएको छ र ?

  यो भिडमा आफैँलाई खोज्दाखोज्दै म आफैँलाई यही प्रश्नहरु गर्छु । जसले मलाई बेमेल ठाने, उनीहरुको रंगभन्दा मेरो रंगलाई तल्लो दर्जाको सम्झे, उनीहरुका आँखाहरु सुन्दर र मेरालाई कुरुप ठाने सायद तिनै थिएँ जसले मलाई भिडझै बन्नुपर्छ भने । भिडको मानकमा तपाइझै म पनि पर्दिन । तर सधैँ भिडझै बन्न खोजिरहेँ । तर यो बिनाअर्थको भिडमा आफूलाई नभेट्नुको निराशाले लिलिपुटझै महशुस गर्नु कदापी सुन्दर होइन । तथापी भिडभन्दा पर भाग्न सायद म पनि सकिरहेको छैन ।

प्रश्न आफैँलाई गर्छु तर कहिलेकाही लाग्छ  प्रश्न न समाजसँग छ । भिडमा भुलाउँने संरचनासँग छ । तर किनकिन लागिरहन्छ..... यो भिडभन्दा पर कहि कतै आफैलाई खोज्नु छ । भिडको बन्ने नाउँमा गुमेको आफू कहि कतै भेटिनेछ वा छैन । कुनै दिन भेटियो भने त्यो सायद सफलता बन्नेछ । सायद भेटिएँन भने यात्रा मात्र बन्नेछ । वा सायद जीउनुको नियती बन्नेछ । 

तर भिड कहाँ छैन र ! कहिलेकाही त म आफैँलाई भिड सम्झेर तर्सिन्छु । चोकको दोबाटोमा झे मेरो अनुहारमा शताब्दीयौदेखी केही जमेको छ । त्यो फोहोर देखेर पनि सफा गर्न म तयार छैन । 

Underpaid or Undervalued

 

          Money has always been a new territory for me. No one taught me that it is essential while growing up. Although there was always less money at home, we hardly felt deprived. We had food to eat. Place to have shelter. School to go. Clothes to wear.  Although there was no sense of luxury, there was always a feeling of having less. But that was incomprehensible as a child. I never told my mom, I was ashamed of not having a water bottle and tiffin box at school. But I didn’t have the courage to confess that to mom. Still, I don’t.

          There was another kind of luxury at home, there were books, there were newspapers. Books were always there. There were always two sets of school dress, there was a pair of shoes. That was a divine luxury for the time when that was out of reach for many. But that was given not for the luxarybut that was luxury.

          So, money has never been the issue of kitchen talk. Mom and Dad never suggested earning money. For them, education was primary, and money was the byproduct. I grew up thinking the same. I have the same inherited concept of money. When I started working, I  realized money is a matter of dignity. Money is a matter of freedom. Money is a matter of value. But I  always earn less than the people who have similar or fewer qualifications than me. For a short period of time me and my brother worked in the same school. Although I was more qualified than him, just because I was a woman a tiner woman, who hardly knew how to raise my voice, I had a lower pay checque than him. That was the first time money hunted me a lot. I felt indignified because of money.

          I am in my 30s. Thirty taught me the value of money. I  may have more choices if I have more money. Although I can easily survive with my own pay cheque but it still it is still less than what I am supposed to earn.  I always underpaid because I didn’t know that bargaining goes with a pay cheque. I earn less than most of my friends. Still, I earn less than my brother. But the negotiation that goes with money has never been my cup of tea.

          Finances play a key role in the choice of life. The amount of respect we receive.  But still, dealing with money is very hard for me. I feel insignificant, indignified, and undervalued due to money. But the negotiation is always poor.

अन्त्य

एक कथा बनेर उ गैसकेकी छ । जाँदै गर्दा उसको हातको न्यानोपनले मलाई छोड्न सकेको छैन । जाँदै छ भन्ने लाग्नु र जानु..... एक हुँदै होइन । डायरी पल्टाउँछु । उसलाई पहिलोपटक देखेको दिन लेखेको रहेछु , “ पहिलोपटक कसैलाई देखेँ । लाग्यो उ आफ्नो हो ।” अहिले पनि मनले त भन्छ उ आफ्नै हो । तर अर्को मनले भन्छ उ आफ्नो भएर पनि आफ्नो होइन ।

जाँदै गर्दा उसले अँगाली मैले पनि अँगाले । त्यो अन्तिम अँगालो अन्त्यको अँगालो थियो । उ गएपछि उसका हातहरुले, उसको शरीरले छोएको सम्झे । उसको शरीरको न्यानोपन पनि सम्झे । फेरी अर्कोपटक हातमा काँडाहरु उर्मे । शरीर लुलो भयो । आँखाबाट पानीझै केही बग्यो । 

त्यो न्यानोपन अब म चाहेर पनि महसुस गर्न सक्दिन । हो अन्त्य जरुरी थियो । जम्नु भन्दा बग्नु नै ठिक । बिष्मृति बन्नुभन्दा कथा बन्नुनै ठिक । तर उ आफ्नो होइन भनेर स्विकार्न सजिलो छैन । फेरी अर्कोपटक उसको स्पर्श सम्झन्छु पहिलेझै फेरी शरीरमा काँडा उर्मन्छ ।

उ अरु कसैको हो मनले मान्न सक्दैन । तर सत्य त्यही हो । करिब एक महिना अघि उ अरु कसैकी भै । मलाई अँगाल्दा पनि उसको सिउँदोमा अरु कसैको सिँदुर थियो । मैले झै कयौ पटक अरु कसैले उसलाई चुमिसकेको छ । अँगाली सकेको पनि छ । मेरो हो भनेर दाबी पनि गरिसकेको छ । तर किन मन अझै मान्दैन उ अब अरु कसैको हो । 

उसले सजिलै म कसैको बन्छु भनेकी पनि त होइन । मलाई तिम्रो बनाउ भनेकी पनि हो । म काँतर थिएँ , मैले बनाउँन सकिन । म उसलाई आफ्नो भन्न सक्दिन भने अरु कसैको हो भन्दा किन दुखी भएँ वा छु । उ अरु कसैको भएको दिन उसलाई भेट्न गएको पनि हो । उसलाई अरु कसैले सिन्दुर हालेको देख्न नसकेर भागेको पनि हो । त्यस दिन रातभर निदाउँन नसकेको पनि हो । तर किनकिन उ गएपछि उसँगै म आफैँ भित्र केही चिज छोडेझै भएको छु । सायद उ नहुनुको भाग म भित्र कतै सधैँ रहिरहनेछ ।

उ भन्ने गर्थि, “ थाहा छ कविर, म तिम्रो अँगालोमा सबैभन्दा सुरक्षित महसुस गर्छुृ । मलाई अहिलेसम्म तिमीलेजस्तो आफ्नोपनको आवास कसैले दिन सकेको थिएन” उसको कुराले म मख्ख पर्थे ।

तर कथा यतिमात्र होइन । मलाई मेरो भएको भए हुने भन्ने नलागेको पनि होइन । तर किन किन लाग्यो म उसलाई खुसी बनाउँन सक्दिन । मैले आट्न सकिन । कथा निर्दोपनको पनि हो । म सँग आट छैन । म एक निर्दो छोरामान्छे हो । उ त आटिली हो । मलाई आफ्नो बनाउ भनेकी पनि हो । नमानेपछि पर गएकी पनि हो । 

मैले उसलाई प्रेमझै केही गरेको हो । प्रेम गर्छु भनेर चुमेको पनि हो । उसलाई आफ्नो होस् भनेर अँगालोमा कसेको पनि हो । उसको लागि आँसु झारेको पनि हो । तर प्रेमझै केही गरेको भएर नै मैले उसलाई अरु कसैको बन भनेको पनि हुनसक्छ । तर मन हो यदाकदा छटपटि हुन्छ । उ झै अरु अब भेट्दिन भन्ने पनि हुन्छ । उ नभएको खालिपनले यति सताउँछ कि म आफूलाई रित्तो भेट्छु ।

रात रात भर बोलेको सम्झन्छु । ति रातहरु सम्झदा अहिलेपनि बहकिन्छु । म कस्तो बेबकुफ उससँग रात पनि सुन्दर लाग्थ्यो भने दिनमा उसलाई  किन अपनाउँन सकिन । किन उसलाई कथाझै बनाएर मैले छोडिदिए । किन उसँग सँगै हिड्ने बाचाहरु गरेँ र बिच बाटोमै छोडिदिएँ । हो म धोकेबाझ हो । म आफ्नै रहरहरुको पनि धोकेबाज हो ।

त्यो दिन सम्झन्छु– झम्सिखेलको कुनै क्याफेमा मैले पहिलोपटक उसका  हातहरु समाएको । आज झै त्यस दिन पनि उसका हातहरु न्याना थिएँ । त्यस दिन मलाई उसका हातहरु छोड्ने रहर थिएन । रहर त आज पनि थिएन । तर त्यस दिन उसका हातहरु सधैँ मेरा हुनेछन् भन्ने आशा थियो । तर आज छैन ।

अर्को दिन पनि सम्झन्छु– जब उसको पुरै शरीर मेरा आफ्नो झै बनेको दिन । उसका आँखाहरु, उसका हातहरु, उसको सबै सबै शरीर त्यो दिनझै सुन्दर कहिल्यै लागेको थिएन । उसले मलाई मिठा कथाहरु दिएर गएकी छ । सम्झदा ति सबै सबै प्यारा लाग्छन् । सायद म नै हो जसले उसलाई बिष्मृति मात्र दिएको छु ।

उसले मलाई आफ्नो बनाउँ , तिमीले बनाएनौ भने घरकाले अरु कसैको बनाइदिन्छन् भनेको पनि सम्झन्छु । त्यो दिन उसका आँखामा आसु र क्रोध दुबै थियो । उसले मलाई एक दुई थप्पड बाआमालेझै हानेकी पनि थिई । फेरी ओभाएका परेलाले मायालु आँखाले हेरेकी पनि थिइ । घर गएपछि खोइ के लाग्यो उसलाई फेसबुक र इन्स्टा दुबैमा बल्क गरेकी पनि थिइ । तर मायालुको मन न हो केही महिनापछि फेरी बोल्न आएकी पनि हो । त्यसकै एक हप्तापछि अरु कसैसँग मेरो बिहे हुँदैछ भनेकी पनि थिइ । मैले राम्रै भयो , बधाइ छ भनेको पनि हो । उसले भन्दाभन्दै आँशु झारेकी पनि हो ।

  ति आशुहरु, न्याना हातहरु मेरा लागि थिए अब रहेनन् । माया गर्ने आँखाहरुलाई अब नगरेकोझै हेर्नपर्नेछ । हुन त सायद म भन्दा दुखी उ भएकी थिइ । मैले त दुखी भएँ भन्ने अधिकार पनि छैन । भिजेका आँखा देखाउँने अधिकार पनि छैन । तैँले मलाई धोका दिस् भनेर कराउँने अधिकार पनि छैन । तर सबै सबै भएर पनि उसले त्यो पनि भनिन । जाँदै गर्दा किन अँगालो मात्र हाली ।  तिमीलाई सधैँ माया गरिहनेछु मात्र भनी ।उसले मलाई गाली दिएर गएको भए पनि म सजिलै स्विकार्थे ।

उसका आँखा, उसको न्यानोपन, उसले दिएको खुशी अब छैन । यो स्विकारोक्ती हो । तर कहिलेकाही स्विकारोक्ती गर्न खोजेर पनि गर्न नखोजेको झै बन्दो रहेछ । थाहा छैन यो कस्तो मन हो । अपनाउँन चाहेर पनि किन किन डराएको हो । किन सम्बन्ध देखी डराएँ । सम्बन्धको दिगोपनदेखी डराएँ । सधैँ सधैँ बनाउँन देखी डराएँ । फेरी जाँदैगर्दा पनि खुसी हुन सकिन । रमाउन त परको कुरा ।

मैले यो रोजेको अन्त्य हो । तर पनि अन्त्य अन्त्य नै रहेछ । अब उ पहिलेझै मेरो होइन भन्ने पनि छ । त्यो मैले रोजेको पनि हो । चाहेको भए प्रयास गरेको भए अहिले उ मसँगै हुने थिई  । वा उ सधैको लागि मेरो होइन भन्ने कुराले पनि प्रिय बनेकी हुनसक्छे । तर उ सधैँ प्रिय बनिरहनेछ ।

सायद उ कथा बनेर गएकी छ । कथामा गर्ने अन्त्य आफूले चाहेको अन्त्य हो । तथापी कथामा नै पनि अन्त्य गर्न सजिलो छैन । कहिलेकाही चाहेरै गरेको अन्त्य भए पनि दुखी बनाउँछ । सायद मैले गरेको पनि यही हो । यस्तै अन्त्य कल्पना गरेको पनि हो । यो रोजाइको अन्त्य पनि हो । तर अन्त्य नै अन्त्य नै हो – अन्त्यझै यो पनि  धुमिल नै  बनेको छ ।

भिड

 

    आफैँसँग बेखुस भएर शहरका गल्लिहरुमा भौतारिँदैछु । थाहा छैन के पाउँनु छ के गुमाउनु छ । थाहा छैन यी बेखुसीका श्रीङ्खलाहरु कहिलेसम्म चल्नेछन् । उही सडक, उही क्याफे, उही मानिसहरु, उही चियाका कपहरु । यस्तो लाग्दैछ, म पुनराबृत्तिमा जिउँदैछु । कुनै दिन कसैले भनेको थियो जीवन भनेको  दोहोरीनुनै  हो । थाहा छैन उ कहाँ केमा दोहोरीरहेको छ । तर म दोहोरीन चाहन्न । मलाई पुनराबृत्तिले पोल्छ । एकतमासले दोहोरीनु सजिलो पक्कै होइन । र छैन । तर चाहेर पनि म दोहोरीरहेकी छु हरेक दिन ।

किनकिन यो भिडमा आफैलाई खोज्दैछु । लाग्दैछ म भिडनै हुँ । भिडसँग झै मसँग पनि कोलाहल छ । तर चिच्याउँन सक्दिन । यो कोलाहलमा आफैँलाई खोज्नु आफ्नै अस्तित्वको कोलाहललाई सम्बोधन गर्नु नै रहेछ ।

भिडमा आफैँलाई खोज्नु ठिक हो वा होइन मलाई थाहा छैन । म त नदि किनारकी केटी हुँ । म त बग्न चाहन्थेँ । मलाई डुब्न र तैरिन दुबै आउँछ झै लाग्थ्यो । म आफ्नो यात्राको मालिक आफैँ बन्न चाहन्थेँ । तर किनकिन आज नदी किनाराझै महसुस हुँदैछ । म चाहन्न म डोबहरुझै एकनासको छालहरुसँग मात्र लडुँ ।

दिनहरु कति छिटै बित्छन् है ? आफैलाई सम्बोधन गर्दागर्दा  कयौ बर्षहरु बितेछन् । कहिलेकाही लाग्छ मसँग आफ्नै लागी पनि केही भ्रमहरु मात्र बाकी छन् ।

कहिलेकाही एकान्तले असाध्दै पोल्छ तर सधै होइन । हिजो नै जस्तो लाग्छ आफूजस्तै कोही अर्को भेटेकी थिएँ । कहिलेकाही लाग्छ त्यो दुरदुरको सत्संग थियो । यदाकदा  दुरीहरुले असाध्दै पोल्छ । लाग्छ हामी कहिल्यै भेटिनेछैनौ । म यी दुरीहरुलाई नाध्न सक्दिन । 

एक भुगोलमा उ । छ अर्को भुगोलमा म छु । सोचेकी थिएँ दुरीहरु क्षणिक हुन् । तर आजकल यस्ता सपनाहरु देख्न छोडेकी छु । पर आकाशमा एक्लै बत्तिएझै लाग्छ । कहिलेकाही बिना पखेटाको पन्छिझै महसुस गर्छु । दुरीहरुले मतलब त राख्छ तर नियती ठान्छु । म चाहेर पनि नियतीलाई बदल्न सक्दिन । हुनसक्छ हामी सबै यस्तै नियतीहरुले बाधिएका छौ । 

सबैभन्दा कठोर भिडमा आफूलाई खोज्नु रहेछ ।  भिडले कथाका कोलाहललाई सँकेत गर्छ । कहिलेकाही लाग्छ यो भिड मेरो कथाको साक्षी भएको छ । आफ्नै कथालाई आउटसाइडर भएर चिहाउँन सजिलो हुँदो रहेनछ । त्यो अप्ठ्यारोपनको महसुस भएको छ । तर म अप्ठ्यारोपनलाई त्याग्न सक्दिन । सायद यो मेरो रोजाइ हो । वा मेरा कथाहरु अप्ठ्याराबाट नै जन्मन्छन् ।

यी शब्दहरुका भिडमा मान्छेहरुको भिडको कथा पनि मिस्सिएको छ । न यो सुरुवात हो न अन्त्य । मान्छेहरुको ध्यान अब त्यो गोरो छाला भएको अंग्रजी बोल्ने कुनै अमूक मुलुकको मानिसबाट म तिर सरेको छ । आज पनि एक्लै एक्लै क्याफेमा बसेर डायरीमा कलम चलाउँने छोरीमान्छेलाई देखेर भिड अचम्म मान्दो रहेछ । मान्छेहरु अचम्मित नजरले मलाई हेर्दैछन् । सायद अब मैले अन्त्य गर्नुपर्छ । उनीहरुलाई थाहा छैन मैले उनीहरुकै कथा लेख्दैछु । सायद मैले लेख्ने नियतीको कथा यहि हो । सायद यी गल्लिका कथाहरुले कहि कतै मैलाई गिज्याइरहेछन् । हुनसक्छ मलाई यस्तै यस्तै कथा मनपर्छ । यी अध्यारा गल्लिहरु । यी भिडभाड सडकहरु । भिडमा पनि रमाएर एकतमासले चिया पिइरहेका मानिसहरु । हुनसक्छ यी नियती कथामा मेरा पाइलाझै मेरा पनि कथाहरु मिसिएका छन् ।

उनीहरु मलाई हेरेझै गर्छन् म एकतमासले डायरीमा आफ्ना शब्दहरु थप्छु । उनीहरुलाई लाग्ला मेरो परिक्षा नजिकिँदै म त्यसैको तयारीमा छु । तर होइन मलाई उनीहरु मान्छे कम र कथा बढीझै लाग्छ । म कथाझै उनीहरुलाई जे देख्छु त्यही देखिदिन्छु । घण्टाघरको अर्को सुई फेरी चलेको छ । तर समय यसरी नै चलिरहन्छ । आज जस्तै भोली पनि यही समयमा यहाँ आए भने लगभग हुने यही हो । मान्छेहरु यिनै हुन् । मैले लेख्ने कथाहरु पनि यिनै हुन् । सायद मैले महशुस गर्ने अनुभूती पनि यस्तै नै हो ।

तर यो दोहोरीनु कहा सजिलो छ  र । हरेक दिन चिया कपहरु जसरी दोहोरीन्छन् । मानिसका पाइलाहरु जसरी दोहोरीन्छन् । हाम्रा नियतीका कथाहरु जसरी दोहोरीन्छन्  त्यसमा म रमाउँन सक्दिन । कथा बनेर मानिस दोहोरीनु कहाँ  सजिलो छ र ।

दोहोरीन त मलाई पनि मन थिएन । कसैलाई बर्षौबर्ष कुर्नुृ पनि अब त दोहोरीनु जस्तै भैसकेको छ । म यो भुगोल चाहेर पनि नाघ्न सक्दिन । उ त्यो भुगोलबाट चाहेर पनि फर्कन सक्दैन । म भुगोलको नियतीलाई सराप्छु । कसैलाई कुर्दाकुर्दा म थाकेकी पनि छु । तर मनले भन्छ यो भिडझै म हरेक यहि नियती दोहोर्याउँन सक्दिन । मलाई लाग्छ मेरा कथाहरुले डोहोर्याउँदै यो भिडबाट कुनै दिन मलाई पर लग्नेछ ।

दावी

सायद जन्मदा केही थिएन । जन्मेपछि पनि केही थिएँन । मेरो नै हो भनेर दावी गर्न त मैले अहिलेसम्म सिकेको छैन । थाहा पाउँने भएपछि मेरो हो भनेर दावी गर्न मिल्ने काठको पुतली थियो । कालन्तरमा आफैँले बनाएको पुतली पनि आफ्नो रहेन । आमालाई लाग्यो ठूलो भएपछि पनि आफ्नो भनेर दावी गर्नु राम्रो कुरा होइन । केटाकेटी जन्माउने उमेरकाले पुतली खेलाउँदैनन् । त्यसपछि काठको पुतली पनि आमाको भयो । कुनै अर्को दिन आमाले पुतलीलाई आगोमा जलाइदिनुभयो । त्यपछि मैले दावी गर्न बिर्से । डायरी पनि अंग्रेजीमा लेख्न थालेँ । लाग्यो कुनै अर्को दिन मेरो डायरी पनि अरु कसैले खोस्नेछ र अरु कसैको बन्नेछ । त्यसपछि दावी नै गर्नको लागि अक्षरहरु मात्र बाकी रहेँ । अक्षरसँगै आफ्नै हुन् भनेर लेखिएका कथाहरु बाकी रहेँ । तर संरचनाभित्र यी छैनन् , जसरी संम्झनाहरु कुनै संरचना भएर लयमा आउँदैनन् । त्यसरीनै मैले गर्ने दावी मेरो जीवनको अनियमिततका उपज हुन् । 

इो पाश्वकथा हो । तर यो बिहानीको पनि कथा हो । कथालाई कथा मात्र मान्दा हुन्छ । वा यो कथा भन्दा पर केही हो । बिहानै उज्यालो छ । नानीहरु झोलाहरु बोकेर सडकमा निस्किसकेका छन् । एक दर्जन पदचापहरु सडकको यात्रामा छन् । सायद हिड्रदैछन् वा हिडेझै गर्दैछन् । म झ्रयालबाट उनीहरुलाई हेर्दैछु । फूलहरु फूलीसकेका छन् । घाम उदाइसकेको छ । हातमा चियाको कप छ । टेबलमा इस्परेन्जा बसेकी छ । म उसँग वार्तालापमा छु । उ झै आफ्नै भनेर दावी गर्न मिल्ने घरको खोजिमा छु ।

मनु मन्जिलको कविता “यो सहर कसको हो” पढिरहेको छु । सहरबारे म त्यती सोच्दिन । यो कसको हो मलाई थाहा थिएन । र छैन । हुन त गाउँ पनि मेरो थिएन । अहिले पनि गाउँ मेरो होइन । म कहिको पनि थिइन । गाउँबारे मैले भन्ने, मेरा जस्ता लाग्ने दुई चिज मात्र छन् । ति हुन् नदी र हिमाल । त्यो बाहेक गाउँ मेरो थिएन । मस्र्याङ्दी किनारामा मेरा पदचाप पनि थिए तर केही समयमै मेटिए । त्यो मेरो माटो हो भनेर म दावी गर्न सक्दिन । न मेरा पूर्खाले मेरो नाम लिनेछन् । न त्यो माटो मेरो हुनेछ । त्यो त मेरो आमाको पनि थिएन । त्यो त मेरो हजुरआमाको पनि थिएन । थियो त अरु कसैको थियो । आफ्नो नबनेको त्यो माटोलाई म किन दावी गरुँ । त्यसैले यदाकदा भन्ने गर्छुृ म कहिको पनि थिइन र होइन । छोरी मान्छेसँग आफ्नो हो भनेर दावी गर्न मिल्ने केही हुँदैन ।

मसँग दावी नै गर्न मिल्ने केही छैन । स्परेन्जाले भनेझै घरको कल्पना म पनि गर्छु जुन कविता अघिको कागजझै शान्त हुनेछ । तर त्यो कल्पना मात्र हो । त्यो मेरो घर कल्पनाको घर हो । जो कुनैदिन मसँग हुनेछ वा हुनेछैन थाहा छैन । तर यो निराशाको कथा होइन । केही नहुनु सबैचिज हुनु पनि हो । कहिलेकाही लाग्छ मसँग नभएर नै पनि सबैचिज छ । खुल्ला आकाश छ । म आकाशको हुँ । मेरो लागि यो आकाश नै घर हो ।

आज के थियो मसँग र के थिएन मसँग भन्नेबारे बुझ्रदैछु । तर सबैचिज नभएर पनि धेरै चिज थियो । जब कोहीसँग अटाउँनको लागि बा भनौ आफ्नो हो भन्नको संरचनात्मक कुनै बक्स रहदैन तब उड्नको लागि खुल्ला मैदान रहन्छ । म कहिको थिइन भन्दाभन्दै पनि कहिलेकाही लाग्छ म जताततैको थिएँ । छोरी मान्छे हुनुका कतिपय यर्थाथहरु विश्वब्यापि हुन्छन् । हामीसँग पूर्खाले दिने बिरासत कहिल्यै रहँदैन । हामीले गरेको यात्रा हाम्रो मात्र हो । हाम्रो यात्रा पूर्खाको कुलिन इतिहासमा अटाउँदैन । हाम्रो यात्रा एक मजदुर यात्रा हो । ज्यालादारी पछि त्यो पदचाप कसको थियो कसैले सम्झनेछैन । 

कहिलेकाही लाग्छ सिकागोबाट स्परेन्जाले जे भन्छे त्यो मेरो पनि हो । मैले लेख्ने कथाहरु मेरा मात्र हुन् । मेरो इतिहास मेरो मात्र हो । छोरीमान्छे हुनु भनेको मजदुरी गर्नु हो । तपाईका पाखुराहरु चलुन्जेल त्यो तपाईको हो । त्यसपछि तपाइ एक बिर्सिएको कथानक हो । वा भनौ सम्झन अलाएक कथानक । 

बिना संरचनाका कथाहरु बोकेर म हरेक दिन किबोडमा आफ्ना औलाहरु दौडाउँछु । म मनमनै भन्छु यी औलाहरु र यी अक्षरहरु मेरा हुन् । यो मेरो इतिहासलाई मैले आफैँले गरेको अर्काइभ हो । म चाहन्छु यसमाथि मेरो पूर्णअधिकार रहोस् । अक्षरको इतिहासलाई मेट्न गाह्रो छ । यो एक मजदुरको दावी गर्न मिल्ने डायरी हो । यो दावी गर्न मिल्ने मेरो इतिहास हो ।

इतिहास भनिरहँदा म आफैँले गर्छु । के इतिहास ? कस्तो इतिहास ? लेख्देमा कहाँ बन्छ र इतिहास । तर यी अक्षरहरु मेरा हुन् । यी कथाहरु मेरा हुन् । यी संरचनामा भएझै लाग्ने बाक्यहरु पनि मेरा हुन् । तर यसले केही अर्थ राख्छ । राख्दैन भने दिनदिनै चलाउँने यी किबोडको हलचल किन मलाई मनपर्छ । तर मलाई लाग्छ म दावी गदैछु आफैँलाई । 

थाहा छैन यी दावी गरेँ भनेर आफैँलाई अर्काइभ गर्दैछु भनेर लेखिएका यी अक्षरहरु कुनै दिन छापिएँ भने मेरो दावीलाई मानिसहरुले कसरी लिनेछन् । सायद हास्नेछन् । मसिना गफ सम्झेर छाप्नका लागि खर्चिएका कागजहरुमाथि ग्लानी गर्नेछन् । तर मेरो इतिहास यही हो । मेरा किबोडभित्र पितापूर्खाले बिरासतमा दिएको कला र संरचनाको शिल्पि छैन । जोसँग इतिहास नै छैन उसले संगित भनेर पनि बिद्रोह नै लेख्न सक्छ ।  यो दावी हो । यो बिद्रोह हो । यो घरको खाजी हो । यो घर हुननसकेको घरमाथिको आक्रोश हो । यो दावी माथि गरिएको पूर्नदावी पनि हो ।

डियर लिटल डग,

प्रिय ओसन वोङ, कुनै दिन, केही बर्ष अघि, अनायासै किताब पसलमा तिमीलाई भेटेँ । तिमीले सजिलै भनिदियौ यो संसारमा हाम्रो उपस्थिती आंशिक रुपमा मात्र सुन्दर छ । त्यो अध्यारोको कथा थियो । भियतनाम यूद्घ चलिरहेकको  समयमा आफ्नो बाआमाले बनाइदिएको लोग्नेलाई छोडेर आफ्नो प्रेमी रोजेकी तिम्री हजुरआमाले नजन्मिदै तिम्रा लागि नयाँ बाटो रोजिदिएकी थिइन । आज तिमीले गर्ने अस्तित्वको प्रश्न, सायद उनले नै तिमीलाई सिकाएकी थिइन् । सिकाउँने तिम्री हजुरआमाले सायद अरु धेरै मानिसहरुझै अस्तित्वको प्रश्न नगरी बिदा भैन । हुन त उनी छोरी मान्छे थिइन, उनलाई अस्तित्वको प्रश्न गर्न कसले पो सिकायो र? तर उनको नातीलाई उनले सिकाइन् । तिमीले बाचेको आंशिक सुन्दर जीवनको प्रतिबिम्ब उनले दिएको क्षितिजको मैदान हो ।

प्रिय ओसन, एक भियतनामीको अंग्रेजी लेखाइले  संसारलाई अचम्मीत बनाउँनु सानो कुरा होइन । एक अपठित आमाले शब्दको जादुगरलाई हुर्काउनु पनि सानो कुरा होइन । किताबमा तिमी आमालाई चिठी लेख्छौ र सजिलै भनिदिन्छौ म तिम्रो भावना र बिचारको अंग्रेजी अनुवादक हुँ । थाहा छैन कहिल्यै अक्षर नचिनेकी तिम्री आमाले तिम्रा अंग्रेजीका वाक्यहरुलाई कसरी लिइन र कसरी बुझिन् । कहिलेकाही लाग्छ संसार स्वार्थि छ । सबैभन्दा सुन्दर चिजहरु सबैभन्दा कठिन माध्यमबाट जन्मिन्छन् । जसको लागि तिम्ले किताब लेख्यौ उनले नै पढ्न र बुझ्न सक्दिनन् त्यो दूर्भाग्य हो । सायद जीवन दूर्भाग्यहरुकै संयोग हो ।

तिमीले अर्को पुस्तकमा भनिदियौ आमा भनेको समय हो । आमा नरहेपछि समय पनि बिस्तारै ओझेल पर्दै जान्छ । सायद तिमीले तिम्रो आमा र हजुरआमाले दिएको इतिहासलाई सम्मान गरेका थियौ । सायद आमाको त्यही सम्मानले तिम्रा शब्दहरु ममतामयी कोमल बनेका थिए । तर तिम्रा पात्रहरु निर्दा छन् । पुस्तकमा आफैँलाई तिमीले किन लिटल डग भनेर सम्बोधन गर्यौ । तिमीले आफूले आफैँलाई दिएको झिनो बिम्बले यदाकदा मलाई दुखी बनाउँछ । म आफैँ पनि सुस्मताको बिम्बमा कयौ बर्ष बाचेँ । म अरुको लागि मात्र होइन आफ्नै लागि पनि सानो मानिस थिएँ । मलाई सानो बिम्बमा आफू हेर्ने आफैँजस्ता लाग्छ । जसरी म आफूलाई सानो र बिनानामको बिम्बमा देख्न चाहन्न त्यसरीनै तिमीलाई पनि चाहन्न ।

यो एक पाठकले एक लेखकको लागि वा भनौ एक पात्रको लागि गरिएको कामना हो । जसरी तिमीले आफ्नो आमा माझ फेरी पुग्नको लागि लेख्ने गछौ वा अपठित आमाको अस्तित्व चिनाउँन । म पनि आफ्नो अस्तित्वलाई आफैँले स्विकार्न लेखिरहेछु । कहिलेकाही लाग्छ फरक त हामीले बाचेको भूगोल मात्र हो । कथाहरु त साझा हुन् । यूद्घका डोबहरुले जसरी तिमीलाई शब्दमा बोल्ने बनायो त्यो पनि आंशिक सत्य हो । सायद तिमी लेख्नकै लागि जन्मिएका थियौ । अथवा शब्दहरुको लय तिम्रो भागमा भागमा पर्यो ।  वा तिमीले त्यही रोज्यौ ।

प्रिय वोसन, तिमी लिटल थिएनौ र होइनौ । तिमी त शब्दका जादुगर हौ जसले लेख्न लागि मात्र लेखेन । यो परको भूगोलबाट तिमीलाई सम्झिराख्नको लागि धेरै कुरा छन् । म सम्झिन्छु र सम्झिरहनेछु ।

यो चिठीको पहिलो अंक थियो । म  यसलाई च्यात्न चाहन्थे । तर च्यातिन किनकी म लेखक बनेँ ।  म मेरो परिवारको कलेज पुग्ने पहिलो ब्यक्ति थिएँ । तर यो सबैले केही अर्थ राख्दैन । मलाई थाहा छैन म कसरी लेखक बनेँ, कसरी म कहिल्यै कसैले नभनेका सबै कुरा भन्न सक्ने भएँ ।

वोसन वोङ

डियर ओसन, 

यो पत्रको देस्रो अंश हो । म तिमीलाई नलेख्न पनि सक्थेँ । लेखेर च्यातिदिन पनि सक्थेँ । जीवन संयोग हो । मैले तिमीलाई पढ्नु पनि त्यस्तै संयोग हो । तिम्रो पहिलो पुस्तकको कुनै पानामा तिमीले काठमाडौँको कुरा गरेका थियौ मलाई यस्तो लाग्यो तिमीले मलाई चिन्छौ । त्यस दिन पछि सधैँ लागिरह्यौ तिमीले मलाई सधैँ चिन्छौ ।

मंशिरको महिना छ म घाममा सुन्तला र बदाम खादै तिमीलाई पढ्दै छु । तिमीलाई पढ्नु अब संयोग मात्र रहेन । अब त्यो रोजाइ बनेको छ । अघिल्लो महिना तिमीलाई खोजेर किने । तिमीलाई थाहा छ मेरो जस्तो देशमा तिमीलाई खोजी खोजी पढ्नु सजिलो काम पक्कै होइन । सायद मैले तिम्रो पुस्तक किन्न करिब करिब एक दिनको कमाइ खर्च गरेकी छु । हुन त तिम्रा अक्षरहरुलाई भित्रयाउनु मूल्यमा दाज्ने कुरा होइन । तर कहिलेकाही रोजाइहरु पनि महङ्गा पर्छन भन्न खोजेको मात्र हो ।

किताब पल्टाउछु यस्तो लाग्छ मैले तिमीलाई सधै चिनिरहनेछु । आज पारिलो घाममा तिम्रा पानाहरु पल्टाएँ । तिम्रो पात्र निराश तर उ उन्नाइस बर्षको छ । असी बर्षकी डिमेीन्सयाले सताएकी गाज्रियालाई लाग्छ उ दुखी हुनु हुँदैन । अझ उन्नाइसमा त दुखी हुनु दूर्भाग्य हो । तर असी पुगिसकेकी उसकी हजुरआमा वा भनौ जिजुआमाकी उमेरकी ग्राजीया पनि कहा खुसी छ  र । अबको दुनियामा खुसी छु भन्नु सायद असामान्य कुरा हो । खुसी त म पनि छैन । सायद खुसी त तिमी पनि छैनौ । तर किन पुस्तकको नाम खुसीको साम्राज्य राख्यौ । यो टुक्रा टुक्रामा जीउने समयमा, खुसी र दुख पनि कहाँ साम्राज्यझै भित्रन्छ र यो दुनियामा । सायद हामी दुखी र खुसी दुबै टुक्रा टुक्रामा छौ । जीएझै र मरेझै पनि टुक्रा टुक्रामै गरिरहेछौ ।

म उन्नाइसको कुरा गर्न चाहन्छुु । धेरैलाई लाग्न सक्छ बिसमा नपुग्नु खुसी हुनु हो । तर त्यो दूर्भाग्य हो ।मानिस उन्नाइसमा पनि दुखी नै हुन सक्छ । जस्तोकि म थिएँ । म तिमीलाई उन्नाइसको कथा भन्न चाहन्छु । म पनि सबैभन्दा दुखी उन्नाइसमै थिएँ । फरक यति हो म हानझै सोसाइडल हुन सकिन । सबैलाई लाग्थ्यो उन्नाइसको हुनु सुख र खुसीको साम्राज्यमा हुनु हो तर भनेझै कहाँ हुन्छ र । उमेरले खुसी दिन सक्दैन भन्ने कुरा हान र ग्राजियलाई हेर्दा नै थाहा हुन्छ । मलाई लाग्छ अब हामीले साम्राज्यलाई बिर्सन पर्छ । मलाई बृहतताको मानक आफैँमा अनौठो लाग्छ । जे छ शुष्मतामा मात्र छ । तिमीले रचना गरेको यो शुष्मताको कथानकलाई स्रामाज्य भनेर नामाकरण गर्नु आफैँमा अनौठो कुरा हो । तिमीले भनेझै यो संसारमा जे छ अंशमा छ । कहाँ सिँगो भएर जिएका छौ र हामीले । यो अंश अंशमा बिभाजित जीवनलाई कसरी साम्राज्य भन्न सकिन्छ र ?

प्रिय ओसन, मलाई आज पनि लाग्छ तिमीले मलाई चिन्छौ । मलाई लाग्छ हामी कुनै  दिन सडकमा भेटियौ भने पनि हामीलाई लाग्ने छैन हामी अपरिचित हौँ । मलाई लाग्छ र विश्वास पनि छ, कुनै दिन म तिमीलाई न्यूयोर्कको गल्लिमा अनायासै भेट्ने छु । तर यो मलाई सधै सत्य झै लाग्छ । मलाई लाग्छ, संसार त्यती फराकिलो पनि छैन कुनै दिन तिमी र म भेट्न नसकौँ । सायद भेटेको दिन म तिमीलाई अगाल्नेछु, र भन्नेछु प्रिय ओसन, कृपया खुसीको साम्राज्य हुँदैन । यो टुक्रा टुक्रामा बिभाजित खुसीलाई जोड्न नखोज । जे छ अंश अंशमा छ । 

किनारा एक डोब एक निजत्व

 

कोलाहलको बिच पनि कोही किन यति शान्त भैदिन सक्छ । कोही किन अरु कसैको केन्द्रमा रमाइदिन सक्छ । थाहा छैन तिम्रो हृदयका डोबहरु किन अरुकाझै गहिरा छैनन् । भेट्नेहरुलाई लाग्छ तिमी केही होइनौ । तिमी छिनभरमै मेटिन पनि सक्छौ । छिनभरमै भेटिन पनि सक्छौ । एक छिन सुस्ताउँदा पनि मानिस नदी बनिदिँदो रहेछ । नदी सँगै बग्दो रहेछ । र तिमीलाई केही नठानी फर्कदो रहेछ । तिमी हिजो पनि थियौ । आज पनि छौ । सायद भोली पनि रहनेछौ । सायद मानिसलाई अस्थिरता मनपर्छ । गडगडाउँदो आरोह र अबरोह मनपर्छ । क्षणभरमै डुबाउँने गहिराइ मनपर्छ । र क्षणभरमै उडाउँने बतास मनपर्छ । सायद मानिसलाई हलचल मनपर्छ । डुब्न र उर्तन मनपर्छ । मनपर्थेन भने किन सधैँ किनारा .... किनारानै बनेर एकतमासले नदीको भएर पनि नभएकोझै सुस्ताइरहेछ ।

यो तिम्रो कथा हो तर तिमी होइनौ । थाहा छैन तिमी अरुले सोचेझै शान्त छौ वा छैन । वा तिमीबिचको कोलाहल मैले साचेझै क्षणिक छ वा छैन । यो मैले कोरेको तिम्रो चित्र हो । सायद म आफ्नै  लयमा तिमीलाई कोर्छु । कहिलेकाही लाग्छ एउटा किनाराले अर्को किनारालाई बुझ्छ । र यस्तो सधैँ लाग्दैन । कहिलेकाही त लाग्छ यो बुझ्नु बुझाउँनु बेर्थ हो । चाहेर पनि कसैले कसैलाई बुझ्न सक्दैन । यो हाम्रो कथा हो । यो तिम्रो कथा हो । यो मेरो कथा हो ।  यो किनारझै आफूलाई सम्झनेहरु सबैको सामूहिक कथा हो ।

यो तिम्रो मात्र होइन यो त नदी किनारामा जन्मेर पनि नदिलाई मात्र सम्झनेको कथा पनि हो । हुर्कदै गर्दा कहिल्यै लागेन नदी सँगै किनारा पनि त थियो र छ  । यस्तो लाग्थ्यो उपस्थितिका बिम्बहरु नदी र हिमाल मात्र हुन्  । नदीसँगै जोडिएको तिम्रो प्रतिबिम्ब एक अपरिचित प्रतिबिम्ब थियो । यतीका वर्षसम्म मैले तिमीलाई अपरिचित ठानिरहेँ । सबैभन्दा परिचित त तिमी रहेछौ । र सबैभन्दा नजिक पनि तिमी नै रहेछौ । यो क्षितिज काटिसकेपछि भित्रिएको अनूभूती हो । सायद म किनारामा मै रहिरहेको भए किनाराबारे बुझ्ने थिइन । सायद दुरीहरु दुरीहरु मात्र होइनन् बुझाइ पनि हुन् । जब आज फर्केर हेर्छु मष्र्याङ्दी भन्दा बढी त किनारा मेरो थियो । किनाराको छाल मेरो थियो । डोब मेरो थियो । बालुवामा देखिने प्रतिबिम्ब पनि मेरो नै थियो । नजिकैको बएरको झाडी पनि मेरो आफ्नो थियो ।  तर सधैँ लागिरह्यो जे हो नदी हो किनारा केही होइन ।  

आज म तिमीलाई बुझ्छु पनि बुझ्दिन पनि । तर तिमीमा आफैलाई कताकता भेट्ने गर्छु । सायद  यो बतास हावा र आधिहुरीको कोलाहल बिच कहि कतै तिम्रो न्यानोपन पनि खोजिबस्छुु । न्यानेपनको आशा बताससँग छैन । भिडमा केही नबुझिने कोलाहलसँग पनि छैन । उचाइको प्रतिबिम्ब लाग्ने हिमालसँग पनि छैन । तर आज लाग्छ मे जे हुँ किनारानै हुँ । नदी आफ्नो लागेर पनि आफ्नो थिएन । म उ सँगै बग्न कहिल्यै सकिन । हिमाल सुन्दर भएर पनि क्षितिज पारी थियो । आफ्नो भनेर दावी गर्न मिल्ने केही थिएन ।

 सायद यो बुझाइको पहिलो बिन्दु हो । म किनारानै थिएँ र हुँ । कुनै दुर क्षितिजमा  आफ्नै परिचयहरुलाई मेट्दै कोर्दै आफ्नै कथालाई केन्द्र नठानेर बकबक गरिरहनु किनारा नै हुनु हो । मलाई लाग्छ एक मानिस भएर मानिस नभएझै गर्नु हजारौ मानिसलाई म झै हुँन् भन्नु हो । हरेक दिन मैले कोर्ने शब्दहरु किनाराका शब्दहरु हुन् । यी ब्यक्तिगत र राजनैतिक दुबै हुन् । प्रत्येक किनाराझै मसँग आफ्नै परिचयलाई बहिष्करणमा राखेर आफैलाई कोर्नुको प्रतिसोध सधै छ र रहिरहनेछ । 

म प्रतिसोध बोकेर हिडेको मानिस हुँ । किनारामा रहनुको चोट छैन भन्न म सक्दिन । तर यो सामुहिकता हो । किनारा एक्लो देखिए पनि एक्लो हुँदैन । यी शब्दहरु पनि एक्ला जस्ता लाग्लान् । तर यी एक्ला कहिल्यै थिएनन् र हुँदैनन् । यो किनाराको आवाज थिएन भने म कहिल्यै अर्काइभ गर्ने थिइन । मेरी आमा र हजुरआमासँग चाहेर पनि आफूलाई ब्यक्त गर्ने न समय थियो न माध्यम नै । कहिलेकाही लाग्छ यो किनाराको कथाभित्र मैले मेरो बंशका हरेक छोरीमान्छेलाई कोर्दैछु । छोरी मान्छे हुनु भनेको निजत्व बिहिन हुनु थिएन । मलाई लाग्छ मैले हरेक दिन उतारेका यी शब्दहरु मेरो बंशका छोरी मान्छेको निजत्वको इतिहास हो । मैले कोरीन भने थाहा छैन म तलका कसैले कोर्ने थिए वा थिएनन् । अनुभूूतीलाई सधैँ झिनो ठान्ने हाम्रो समाजमा छोरी मान्छे हुनु भनेको अनुभूती मात्र जम्मा गर्नु हो । यो शब्दहरुलाई चाहेर पनि म कुनै प्रकाशन गृह सम्म र बोर्डसिटसम्म पुर्याउँन सक्दिन । किनकी यो अनुभूती हो त्यो पनि छोरीमान्छेको । त्यसैले हरेक दिन आफ्ना अनुभूतीलाई अर्काइभ गर्नु किनाराको कथा लेख्नु हो । 

हो मेरो इतिहास किनाराको इतिहास हो । मेरो अनुभूती छापिन अलाएक झिनो निजत्वको ब्याख्या हो । त्यसैले यी शब्दहरु किनाराका शब्द हुन् । किनारामा रहन सजिलो छैन । अरुस्ाँग जस्तै मस्ाँग पनि डोब मात्र छ । डोबका कथाहरु मात्र छन् ।

प्रतिबिम्ब

“के तिम्रो नाम छाँया हो ? होइन मलाई प्रतिबिम्ब भन्नुस् ।”

“म तिमीलाई छाँया भन्न चाहन्छु ।”

 “तपाईल ेभन्दैमा म छाँया बन्ने होइन । म आफूलाई प्रतिबिम्ब भनेर सम्बोधित भएको सुन्न चाहन्छु  ।”

“दिएर इज नोथिङ इन नेम । आई डिन्ड एक्सपेक्ट दिस काइन्ड अफ कन्भरसेसन फ्रम यू । एटलिस्ट नट दिस टाइम” 

“तपाई सोच्न सक्नुहुन्छ । तपाईको सोचाइलाई म रोक्न सक्दिन र चाहन्न पनि । बट रियालिटि इज आइ एम क्वाइट रिजिड रिगाडिङ माइ नेम । आइ डन्ड एक्सपेट सम स्टेन्जर डु समथिङ फनि टु माइ नेम ।”

यो हाम्रो पहिलो भेट हो । यो पहिलो भेट हो तर सजिलो भेट पक्कै होइन । म उसलाई इन्स्टामा फलो गर्थे । उसको चित्रकारीता देखेर प्रभावित थिएँ । तर त्यो सत्य होइन म भएझै देखाउँथे तर म थिइन । आइ नो नोथिङ एबाउट चित्रकारीता । म त उसको अरुनै कुराले प्रभावित जुन कुरा म यहाँ खुलाउँन चाहन्न । त्यसैले म उसलाई भेट्न चाहन्थे  जस्तो एउटा यूवकले यूवतीलाई भेट्न चाहन्छ त्यस्तै । म सुरु देखी न म उ बाट के चाहन्छु भन्ने कुरामा क्लिएर थिएँ । मलाई लागेको थियो उसका चित्रहरु झै जीवन बारे पनि उ केही खुल्ला छे । तर भेट्दा मलाई लाग्यो, उ धेरै रिजिड छे । मैले सोचेको जस्तो वा कल्पना गरेजस्तो उ छैन । र तर छोरामान्छेको मन हो म उसलाई भेटेकोमा खुसी नै छु ।

उ केही उदास देखिन्छे । म पहिलो भेटमै उसलाई तिमी किन निरास छौ भन्न सक्दिन । सायद उ त्यस्तै हो । सायद चित्रकार हुनु उदास हुनु हो । मैले भेटेको उ पहिलो चित्रकार हो । सायद यो चित्रकारहरु बारे रहेको मेरो आम धारणा हो । मलाई लाग्छ चित्रकारहरु निराश नै हुन्छन् । तर म उसँग निराशाबारे केही भन्न सक्दिन । तर निराश देखिँदैमा कोही निराश नै हुन्छ भन्ने पनि त छैन । देख्न त म पनि खुसी  देखिन्छु तर म पनि त निरास नै छु । 

उ आफ्नो लागि क्यापचिनो मगाउँछे र मेरो रोजाइ सोध्छे । म पनि क्यापचिनो नै भनिदिन्छु ।  म आफ्नो रोजाइ उसको अगाडी भन्न सक्दिन । म र्यान्डम गफ निकाल्छु । किनकिन मलाई सधैँ लाग्ने गर्थो उ पनि म जस्तै सिनेमा प्रेमी हो तर फेरी अर्को पटक म गलत ठहरीन्छु । उ भन्छे, “मलाई सिनेमाहरुले खासै तान्दैन । “ मलाई उ दखेर अल्छि लाग्छ । म उसँग पहिलो भेटमा नै सिनामाबारे गफ गर्न चाहन्थेँ । मसँग सिनेमाबाहेक अरु भन्ने कुरा पनि त हुँदैन । तर यो मेरो दोष हो । मलाई मनपर्छ भन्दैमा सबैलाई सिनेमाले तान्छ भन्ने पनि त छैन । तर मलाई सधैँ लाग्थ्यो उस्लाई पनि सिनेमा मनपर्छ ।

फेरी अर्को पटक त्यसै बसेको देखेर वेटर आइपुग्छ, । उ फेरी अर्को पटक पनि क्यापचिनो नै मगाउँछे । म पनि क्यापचिनो नै भनिदिन्छु । उ म बारे केही सोध्दिन म केही र्यान्डम कुराहरु निकालिरहन्छु । मलाई फेरी पनि लाग्छ उ केही निराश छ । तर निरास त म पनि छु । तर म उ जस्तो निरास देखिन्न । तर मलाई लाग्छ म भन्दा उ निराश छ । अझ बढी । अझ गहिरो निराशामा ।

खोइ उसलाई के लाग्यो उ अनायासै सोधिदिन्छे, “के तपाई निरास हुनुहुन्छ जीवनप्रति इन जेनरल” । म भन्न सक्दिन म निरास छु । तर उसले कसरी भनी म निरास छु भनेर । उसले कसरी मेरो निरासा देखी । तर म उसलाई उ झै तिमी पनि त निराश नै देखिन्छौ भन्न सक्दिन । म निराश नभएझै देखाउँछु । खुसी छु जस्तो गर्न फोन चेक गर्छु र्यान्डम म्यासेज पढ्छु ।

सायद उ पनि निरास छ । सायद एक निरास आँखाले अर्को निरास आँखालाई चिन्न सक्छ । तर उ सँग खुसी भएझै देखाउँछु । हुनसक्छ हामीसबैले एक अर्कासँग यसै गर्छौ । तर म उसलाई “तिमी पनि निरास छौ झै लाग्छ “ भन्न सक्दिन । उ आफूले भर्खरै पढीभयाएका केही किताब बारे कुरा गर्छे । उ भन्छे, “मलाई किताबमा भेटिएका अनलब्भडहरु साँच्चै भेटिनेभन्दा मायालु लाग्छ । किन संसारमा कसैलाई  प्रेम मात्र मिल्छ र कसैलाई अप्रेम मात्र ? मलाई सधै अप्रेमीलहरु  प्रेमिल लाग्छ । “ 

म उसले भनेको कुरा बुझ्छु पनि बुझ्दिन पनि । तर म बुझ्दिन । बुझेँझै गर्छु तर बुझ्दिन ।  तर म प्रतिक्रिया दिन्न । उसलाई सुन्दैछु झै देखाउँछु मात्र । जवाफमा मैले भर्खरै हेरीभयाएका केही र्यान्डम फिल्मबारे कुरा गर्छु । उ सुनेझै गर्छे तर केही प्रतिक्रिया दिन्न । उ फिल्मबारे त्यती जिज्ञासु नभएपनि मलाई केही भन्दिन । उ आफ्नो नाममा झै थाहा छैन किन अरु कुरामा त्यती रिजिड देखिन्न ।

म उसँलाई उसको चित्रहरु बारे सोध्दिन । हुन त मलाई चित्रकारीता बारे थाहा पनि त छैन । खासमा म उसको चित्रबारे सोध्न उसलाई भेट्न आएको पनि त होइन । तर म उसलाई केही चिज सोध्न सक्थे तर म सोध्दिन । यो मेरो त्यस्तो पहिले भेट हो कसैसँग जसमा हामी दुबै आ–आफ्ना कुराहरु मात्र गरीरहेछौ । उ उसको कुरा । म मेरो कुरा । उ किताबबारे मात्र बोल्छे । म सिनेमाबारे मात्र बोल्छु । तर म यहाँ सिनेमाबारे गफ दिन आएको होइन । म त यूवक भएर एक यूवतीलाई भेट्न आएको हुँ । तर म उसँग सिनेमाबारे मात्र बोल्छु । म भन्छु, “ मैले पछिल्लोपटक एउटा सिरिएल किलरको मडर सिरिज हेरेको थिएँ । मलाई पहिलोपटक मर्डरर देखेर पनि माया लाग्यो । थाहा छ मर्डरर हुन पनि सजिलो छैन । “ तर उ केही भन्दिन राम्रो लिसनरझै मुन्टो मात्र हल्लाउँछे । 

तर उसलाई कसरी थाहा भो म निरास छु भनेर । के तीसपछि सबै निराश नै हुन्छन ्? मलाई थाहा छैन उसको उमेर कति भयो । सायद उसले पनि तीस काटी मैले जस्तै । तर म उसलाई उसको उमेर सोध्न सक्दिन । हुन त केटीमान्छेको उमेर नसोध्नु भन्छन् । तर म कसैलाई पनि सोध्न सक्दिन । 

फरी अर्को पटक उसका आँखाहरु हेर्छु तर उसले अन्त कतै हेरेको बेला । खोई किन मलाई उसका आँखाहरु निरास लाग्छन् । मेरा भन्दा पनि बढी निराश । एकदमै निराश । घनघोर निराश ।

“तपाईको उमेर ?” उ अनायासै सोधिदिन्छे । “आई एम इन माई थट्टी” म भन्छु । “आइ अलरेडी गेस्ड इट बिकज यू लुक स्याड एन्ड कन्फियूज्ड । तीसमा बाच्नु भनेको यही हो । “ उ मैले जे सोच्दै थिएँ त्यही भन्छे । तर उसलाई कसरी थाहा भो तीस काटेपछि मानिस अल्लि बढी निरास बन्छ भनेर । उ भन्छे, “अरल्ली थट्टी इज अल एबाउट क्राइसीस । म तपाईलाई बुझ्न सक्छु । “ उसले मलाई कसरी बुझी । एकले अर्कालाई त्यसै कसरी बुझ्न सक्छ । तर म उसलाई त्यो भन्न सक्दिन । म दुबिधामा छु यो पनि सत्य हो । म जीवनप्रति निरास छु यो पनि सत्य हो । उसले बुझेकी पनि हो । तर म चाहन्न उसले मलाई बुझोस् । तर मलाई लाग्छ उ म भन्दा निराश छ । अझ बढी ।

कसैले कसैलाई बुझ्नु भनेको सजिलो अवस्था पक्कै होइन । बुझेपछि बुझ्न बाकी केही रहन्न । सब चिज असुन्दर झै लाग्छ । म उसका अगाडी असुन्दर बन्न चाहन्न । तर के उसले मलाई बुझेकी नै हो । तर म उसलाई तिमीले कसरी बुझ्यौ भन्न सक्दिन ।  

“आर यू इस्टिल थिङ्किङ एवाउट सेम ? आइ वाज जस्ट किडिङ” उ सजिलै भन्छे । तर मलाई उ जिस्किएकी झै लाग्दैन । म उसका आँखामा जिस्किएको जस्तो केही देख्दिन । म मुस्कुराएझै गर्छु । उ मुस्कुराएझै गर्छे । उ भन्छे “अब निस्कनुपर्छ“ म “हस्” भन्छु । हामी दुबै निस्कन्छौ । 

बाटोभरी म उसका उदास आँखालाई भुल्न सक्दिन । तर मेरा आँखा पनि उदासै देखिँदा रहेछन् । के एक उदास आँखाले अर्को उदास आँखालाई चिन्न सक्छ ? .....................................................

एक्लोपन

कोठा एक्लो छ । ओछ्यान एक्लो छ । पर्दाहरु एक्ला छन् । टेबल, टेबल माथिका किताबहरु पनि त एक्ला नै छन् । टेबलमा एक्लो एउटा किताब छ जसका केही पानाहरु मैले रित्तयाइसकेको छु । साथमा केही थान बुकमार्कहरु छन् । यो एक्लोपनप्रतिको गुनासो होइन । एक्लो छु खुसी छु भन्न चाहन्छु । तर एक्लो हुनुमा कुनै गुनासो छैन । तर मलाई लाग्छ म एक्लो छैन । कसैले एक्लो छस् भन्दैमा कहाँ एक्लो भैइन्छ र ! तर यो एक्लोपनप्रतिको गुनासो होइन ।

आकाश पनि त एक्लै छ । नदि पनि त एक्लै छ । फूलहरु पनि त एक्लै छन् । परको क्षितिज । सधै चम्कने ताराहरु । न्यानो घाम । सबैसबै एक्लै नै छन् । एक्लो छु त र आफ्नो समय छ । आफैँले आफ्ना लागि लेखेका चिठिहरु छन् । आफैँले आफ्ना लागि संगालेका यादहरु छ । जे छ आफ्नो मात्र छ ।

यो ओछ्यान आफ्नो हो । यी किताबहरु आफ्ना हुन् । यी चियाका कपहरु । यो सुत्ने पलङ । ओछ्यानका लागि किनेका सेता नमैलेका तन्नाहरु सबै सबै आफ्ना हुन् । अघि नै भनिसकेँ चाहेको पनि यही हो । आफूँ आफ्नो हो भन्नुको अनुभूती अरु कसैले चाहेर पनि कहाँ दिन सक्छ । दिन पनि आफ्नो हो । रात पनि आफ्नो हो । रातमा चिहाउँने जून पनि आफ्ना हो । जूनलाई चिहाउँने मेरा आँखाहरु पनि आफ्ना हुन् ।

चाहेको पनि त यही हो । गुनासो कसरी गर्नु । गुनासो कसलाई गर्नु । गुनासो गरेर पनि के गर्नु ।  एक्लो भएर पनि एक्लोझै नलाग्ने कोलाहल बोकेर म बाच्छु । कहिलेकाही आफैँभित्रका अनेकौ मानिसहरुले पिरोल्छन् । तर म भित्र त्यस्ता मानिसहरु पनि छन् जसले मलाई प्रेम गर्छन् । जसले मलाई तँ पनि केही हो भनिदिन्छन् । अक्षरहरु पनि छन् साथमा जसले मलाई बिना अर्थका कुराहरुमा किबोड चलाउँन सिकाउँछन् । तर म भित्रका मानिसहरु सधै दयालु हुन्छन् र ! कसैले निकम्मा प्रमाणित गर्छन् । कसैले अपराधि ठहराइदिन्छन् । कसैले  केही भएर पनि नभएभैे बनाइदिन्छन् । आफू हुनु पनि कहाँ सजिलो छ र । कहिले दिन रातझै बनाइदिन्छन् । कहिले रात दिनझै बनिदिन्छन् । 

त्यसैले त एक्लोभएर पनि एक्लोझै लाग्दैन । यो कोलाहल जो मसँग बाच्छ । जसले मलाई चिच्याउँन सिकाएको छ त्यसलाई म कसरी नकारु । जसले मलाई चिसो मौनता पनि दिएको छ त्यसलाई म कसरी बिर्सु ।

 कहिलेकाही त आफू नै एक बजारझै लाग्छ । बस् बजारझै बिक्न र बिकाउँन जानेको छैन । यो कोलाहलको बजार भित्र यदाकदा सान्नाटा पनि भित्रन्छ । त्यस्तो सान्नाटा जहाँ बाच्नु र नबाच्नुले कुनै अर्थ राख्दैन । आज पनि त मलाई बाचेँझै कहाँ महसुस भएको छ  र । बस् सान्नाटाले मलाई छोड्न सकेको छैन । 

आज कसैलाई चिठी लेखेँ तर त्यो आफैँलाई थियो । म प्रापक र प्रेसक दुबै हुँ र थिएँ । तर त्यसले के अर्थ राख्छ र । सुन्ने पनि मै हुँ र सुनाउँने पनि मै हुँ । बस् सुनाएको जस्तो कहिलेकाही गर्छु । सुनेको जस्तो कहिलेकाही गर्छु । म भित्र सुन्ने र सुनाउँने दुबै मानिसहरु छन् ।

  एक्लो भएर पनि कहाँ एक्लो हुदो रहेछ र मानिस । म भित्र मानिसहरुको एक कोलाहल सधैँ रहिरहन्छ । यो भिड मै हुँ । असन र इन्द्रचोकझै चिच्याउँने पनि मै हुँ । बाग्मतिको बगरझै निस्सार पनि मै हुँ । एक्लो भएर पनि कहाँ एक्लो छु र ! सडकका हरेक चेहेरा मेरो आफ्नो पनि हो । कहिलेकाही त लाग्छ किन हेर्नु र ऐना । किन पुछ्नु र दाग । हरेक उज्याला र अध्यारा । हरेक कुरुप र सुँन्दर । हरेक दाग र बेदाग । सबै सबै मेरा हुन् । ऐनामा देखाएझै सपाट कहाँ छ र चेहेरा । हरेक अध्यारा उज्याला गल्लिका । हरेका सडक चोकका कर्कश र मधुर । हेरक चोकको धुवा र बतास म भित्र पनि छ । कसरी भनुँ म एक्लो । एक्लो भएर पनि कहाँ एक्लो छु र । यो डिसेम्बरको चिसो । त्यो जेठको घाम । त्यो असारको बर्षा म नै भएर भित्रन्छ र जान्छ । हो जे हुँ सबै सबै हुँ । कहाँ एक्लो ? कसरी एक्लो ? कसले भन्यो एक्लो ?

आजकल न एक्लोपन सँग नै गुनासो गर्छु । मलाई कहिलेकाही लाग्छ यी बिना अर्थ आवाजहरु बिना, अर्थको के महत्व । बाच्नुको के महत्व । अनुभूतीको के महत्व । म अर्थ बिहिनतामा पनि अर्थ खोजिरहन्छु । र खोज्दिन पनि । तथापी एक्लोपन पिरोल्दैन । पिरोल्छ त कोलाहलले । जे छ यी बिनाअर्थको हल्लामा छ । यो समाजले चाहेर पनि कहाँ एक्लो बन्न दिन्छ र ? मसँगै एकहुल मानिसहरु बाच्छन् जसले हरेका रात मलाई मानिस हुनुको आधार माग्छन् । हो म हरेक रात कुनै केस चलिरहेको कैदिझै आफू हुनुको आधार पेस गर्दागर्दै एक मानिस भएकोमा अपराधि ठहरिन्छु । कहाँ एक्लो छु र !

आज पनि बिना मतलबका केही रेखाहरु कोरेँ र अर्थ खोजे । थाहा छ अर्थको पनि कुनै महत्व छैन । बेअर्थले पनि कहि पुर्याउँदैन । यसैमा अडिएको छु भनेर दावी गर्नुको कुनै तुक छैन । सायद यहि नै कोलाहल हो । म भित्र सधै हल्ला बाच्छ । हल्लापछि एक सान्नाटा बाकी रहन्छ । सायद म एक्लो भएर पनि एक्लो छैन ।