भोजन

मोटे, काले र म आज मानिसको हुलबाट टाढा भएका छौँ । जसले हामीलाई माया गरेझै गर्थे उनीहरुबाट नै टाढा भएका छौ । उनीहरुले हामीलाई आज भेटे भने बाकी राख्ने छैनन् । हामी पुलको एउटा कुनामा कसैले नदेख्ने गरेर बोराले छोपिएर बसेको छौँ । मुटु ढुकढुक भएको छ । मनभरी उदासी छ । 

मोटे ,काले, म पुन्टे एउटै टोलका कुकुरहरु हौँ । मोटे र म एउटै आमाका सन्तानहरु हौँ । उसलाई म जन्मेदेखी नै चिन्छु । हामी कंलकीको पुलमुनी नै जन्मिएका हौँ । हामीलाई जन्माएको केही महिना पछि हाम्री आमा कता गैन हामीलाई थाहा छैन । 

कंलकीको पुलमुनी जन्मे पनि हामीलाई त्यहा नजिकका पसलबाला र होटलवालाहरुले माया नै गर्थे । हामीले नखाइकन बसेका दिनहरु सारै कम छन् । तर मासु भने जन्मेदेखी नै कम नै खान पाउँथ्यौ । हामीलाई सबैले हड्डीमात्र दिने गर्थे । 

तर एक बर्षदेखी यो कंलकी ऐरीयामा कुकुरहरुको संख्या बढ्दो छ । हाम्रै वरीपरी सात वटा अरु कुकुरहरु आएका छन् । उनीहरु मोटा, हामी भन्दा कम उमेरका र बलिया भएकाले केही समयदेखी हाम्रो लागि राखिदिएको खाना उनीहरुले नै खान खाइदिन थालेका छन् । 

अघिल्लो हप्ता, एक रात, मोटे र मेरो लागि केही खाना थिएन । हामी पुलमूनी भोको पेट सुतिरहेका थियौ । एक्कासी गोडा लडबडाउँदै एउटा मानिस आयो हामीलाई सुमसुमायो र हामी दुबैलाई एक एक पुरी बिस्कुट किनिदियो । त्यो मानिस हिड्न सकिरहेको थिएन । त्यस दिन उ पनि हामीसँगै सुत्यो र रातभरी हामीलाई मायाले सुमसुमायो । हामीलाई त्यस्ता मातेका तर हामीलाई माया गर्ने मानिसहरु एकदमै मनपर्छ । 

मोटे र मलाई त्यस्ता मानिसहरु असाद्धै मनपर्छ । उनीहरु पनि हामीलाई हामीजस्तै लाग्छ । तर यस कंलकी वरीपरी केही गन्धा मानिसहरु पनि छन् । केही मानिसहरु पुसको चिसो समयमा पनि हामीलाई पानी छ्यापिदिन्छन् । कोहीले बिना गल्ती हामीलाई पिट्छन् । कसैले गाडीले किचिदिन्छन् । त्यस्तै एउटा बुढो छ । कंलकी मन्दिरको नजिकै चियापसल चलाउँछ । कहिलेकाही त हामीलाई त्यस बुढालाई टोकिदिउँ जस्तो पनि लाग्छ ।

तर उसको छोरा र श्रीमती सारै दयालु छन् । उसकी श्रीमतीले उ नभएको बेलामा हामीलाई बिस्कुट दिन्छिन् । उसले त्यो कुरा थाहा पायो उनलाई पनि बाकी राख्दैन । उसको श्रीमती र छोराकै कारणले त्यस बुढालाई हामीले कहिल्यै टोकेनौ । कहिलेकाही त टोकिदिउँ भन्ने पनि लागेको हो तर पनि श्रीमतीको माया र गुन सम्झेर टोकेनौ । हामी उजस्तो गुनकारा छैनौँ ।

नजिकै अर्को फूल ब्यापारी त्यस्तै गन्धा छ । उसलाई लाग्छ हामी उसको फूल वरीपरी गयौ भने फूलनै गन्धा पारीदिन्छौ । तर हामीलाई पनि फूलको सुगन्ध मनपर्छ । तर उसलाई हामीले उसको फूलको सुगन्ध सुँघेको पनि मन पर्दैन । हामी उसको पसल वरिपरि जाने बित्तिकै हामलिाई लौरोले हान्छ । एकपटक त हामीले उसलाई टोकिदियौँ । तर त्यसपछि पनि उ सुर्धेन । आजकल झन यी भुसेहा भनेर गालि गर्न थालेको छ । हामीलाई त्यसरी भुसेहा भनेर गाली गरेको कत्ति पनि मन पर्दैन । त्यस्तो सुन्दा हाम्रो मन दुख्छ ।

तर कंलकी वरिपरिका  केही मानिसहरु असाद्घै दयालु र मायालु छन् । एक चिया बेच्ने आमा हुनुहुन्थ्यो । जसले हामीलाई प्रत्येक दिन केही खानेकुरा घरबाट ल्याइदिनुहुन्थ्यो । जाडो बेलामा हामीलाई चिसो हुन्छ भनेर तातो कुखुराको झोल बनाएर दिनुहुन्थ्यो । तिमीहरुको पनि त हाड छालाको ज्यान हो चिसो लाग्छ भन्नुहुनुहुन्थ्यो । हामीलाई उहाँ असाद्धै मनपथ्र्यो । तिमीहरु पनि मेरा छोराछोरी त हौ नि भन्नुहुन्थ्यो ।  हामीलाई पनि उहाँ हाम्री आमाजस्तै लाग्थ्यो । तर हिजो राति एक खराब चिज भएको छ । एकदमै खराब चिज ।

राती ब्राह बजे आमा चिया बेच्दै हुनुहुन्थ्यो । हामी आमाको छेउछाउ बसिराखेका थियौ । हामीलाई आमा आएपछि सधैँ रमाइलो र आमा चिया बेच्न नआएको दिन सधैँ नरमाइलो लाग्थ्यो । तर हिजो राती ब्राह बजे आमालाई एउटा ब्रेप्रबाह आएको बाइकले पछाडीबाट हानिदियो । आमा लड्नुभयो । एकैछिन पछि आमाको शरीर चिसो भयो ।

त्यसपछि हामीलाई औडाहा भयो । जसको बाइकले आमालाई हानेको थियो उ पनि आमा भन्दा अल्लि वर लडिरहेको  थियो । ब्राह बजिसकेकाले वरीपरी खासै मानिसहरु थिएनन् ।उसको हातबाट रगत बगेको थियो । उ नसाले झुम्म थियो । चेतमा थिएन । खोइ हामीलाई के लाग्यो हामीले पहिलोपटक कोही मानिसको शरीरलाई बेप्रबाह टोक्यौ । उसको शरीरबाट चौटा चौटा मासु  निकालेर खाइदियौ । भोको पेटमा भोजन परेझै केही छिन हामीलाई राहत महशुस भयो । तर पछि त्यस्तो भएन । हामीलाई आफ्नो हर्कत देखेर आफैँलाई घृणा लाग्न थाल्यो ।

एकछिनमा हामी तिनैजना काम्न थाल्यौ । हामीलाई थप डर लाग्न थाल्यो । अल्लि पर आमा हुनुहुन्यो । अल्लि वर उसको शरीर लडेको थियो । कालेले भन्यो अरु कोही मानिसले हामीलाई देखे भने मार्छन् । हामी हतारहतार आमालाई पनि राम्रोस्ाँग नहेरी भाग्यौ । पुलमुनी बोराले छोपिएर बस्यौ ।

पहिलोपटक हामीले त्यसरी मानिसको मासु खाएका हौँ । सबै चिज रिसको झोकमा भयो । म भन्दा पनि मोटे र कालेलाई बढी रिस उठेको थियो । उनीहरुले नै मलाई खाइदिउँ भनेका थिएँ । एकछिनमा मानिसहरु जम्मा भए होलान् । हामीले आमालाई कुरेर बस्न सकेनौ । हामीलाई डर लाग्यो ।

  मनिसहरुले हामीले उनीहरुलाई पनि रिसको झोकमा खान थालेको थाहा पाएँ भने उनीहरुले हामीलाई बाच्न दिने छैनन् । त्यसैले हिजोदेखी यही बोराले छोपीएर बसेका छौ । मनमनमा मानिसलाई त्यसरी खाएकोमा ग्लानी महशुस भैराखेको छ । तर आमाको मृत्यूले अझ दुखी छौ ।

हिजो राती त्यो मानिसको मासु खाएर आएपछि हामी तिनै जना आवाज ननिकाली रोयौँ । त्यो तुच्छ मानिसको मासु हामीलाई मिठो लागेन त्यो मासु खाएको एकैछिनमा हामीले उल्टी गर्यौ । हामीलाई थाहा छ हामी रोएको मानिसहरुलाई मनपर्दैन । कतिले त हामीलाई हामी रोएकै कारण पनि पिटेका छन् । त्यसैले आजकल हामी आवाज ननिकालीकन रुन्छौ । तर आज हाम्रो आमाको अन्तिम दिन हो । हामी उहाँको बिदाइमा आवाज निकालेर नै रुन चाहन्छौ । तर आमाको बिदाइमा पनि हामी आवाज निकालेर रुन सकेका छैनौ । हाम्री आमा असाद्धै दयालु हुनुन्थ्यो । उहाँले हामीलाई कुकुर सम्झेर गाली र हेला कहिल्यै गर्नुभएन । उहाँले हामीलाई सधैँ तिमीहरु पनि मेरा सन्तान हौँ भन्नुहुन्थ्यो । हाम्रो लागि पनि उहाँ आमा नै हो ।

अन्त्य

एक कथा बनेर उ गैसकेकी छ । जाँदै गर्दा उसको हातको न्यानोपनले मलाई छोड्न सकेको छैन । जाँदै छ भन्ने लाग्नु र जानु..... एक हुँदै होइन । डायरी पल्टाउँछु । उसलाई पहिलोपटक देखेको दिन लेखेको रहेछु , “ पहिलोपटक कसैलाई देखेँ, लाग्यो उ आफ्नो हो ।” अहिले पनि मनले त भन्छ उ आफ्नै हो । तर मनले मात्र भनेर नहुँदो रहेछ ।

जाँदै गर्दा उसले अँगाली,  मैले पनि अँगाले । त्यो अन्तिम अँगालो अन्त्यको अँगालो थियो । उ गएपछि उसका हातहरुले, उसको शरीरले छोएको सम्झे, उसको शरीरको न्यानोपन पनि सम्झे । फेरी अर्कोपटक हातमा काँडाहरु उर्मे । शरीर लुलो भयो । आँखाबाट पानीझै केही बग्यो । 

त्यो न्यानोपन, म अब चाहेर पनि महसुस गर्न सक्दिन । हो अन्त्य जरुरी थियो । जम्नु भन्दा बग्नु नै ठिक । बिष्मृति बन्नुभन्दा कथा बन्नुनै ठिक । मनले मनलाई सम्झाउँन मैले यही कुरा दोहोर्याइराखेँ ।

उ अरु कसैको हो मनले मान्न सक्दैन । तर सत्य त्यही हो । करिब एक महिना अघि, उ अरु कसैकी भै । मलाई अँगाल्दा पनि उसको सिउँदोमा अरु कसैको सिँदुर थियो । मेरो सटमा अहिले अरु कसैले उसको सिँउदोमा रंगाएको स्ािँदुर सरेको छ । मैले झै कयौ पटक अरु कसैले उसलाई चुमिसकेको छ । अँगाली सकेको पनि छ । मेरो हो भनेर दाबी पनि गरिसकेको छ । तर किन मन अझै मान्दैन उ अरु कसैको हो भनेर । 

उसले सजिलै म कसैको बन्छु भनेकी पनि होइन । मलाई तिम्रो बनाउ, भनेकी पनि हो । म काँतर थिएँ, मैले बनाउँन सकिन । म उसलाई आफ्नो भन्न सक्दिन भने अरु कसैको हो भन्दा किन दुखी भएँ वा छु । उ अरु कसैको भएको दिन उसलाई भेट्न गएको पनि हो । उसलाई कसैले सिन्दुर हालेको देख्न नसकेर भागेको पनि हो । त्यस दिन रातभर निदाउँन नसकेको पनि हो । तर किनकिन उ गएपछि उसँगै म आफैँ भित्र केही चिज छोडेझै भएको छु ।

उ भन्ने गर्थि, “ थाहा छ कविर, म तिम्रो अँगालोमा सबैभन्दा सुरक्षित महसुस गर्छुृ । मेरा तिमीअघि अरु पनि प्रेमीहरु थिएँ तर तिमीलेजस्तो आफ्नोपनको आवास कसैले दिन सकेको थिएन” उसको कुराले म मख्ख पर्थे ।

तर कथा यतिमात्र होइन । मलाई मेरो भएको भए हुने भन्ने नलागेको पनि होइन । तर किन किन लाग्यो, म उसलाई खुसी बनाउँन सक्दिन । मैले आट्न सकिन । कथा निर्दोपनको पनि हो । म सँग आट छैन । म एक निर्दो छोरामान्छे हुँ । उ त आटिली हो । मलाई आफ्नो बनाउ भनेकी पनि हो । नमानेपछि पर गएकी पनि हो । 

मैले उसलाई प्रेमझै केही गरेको हो । प्रेम गर्छु भनेर चुमेको र उसको लागि आँसु झारेको पनि हो । तर प्रेमझै केही गरेको भएर नै मैले उसलाई अरु कसैको बन भनेको पनि हुनसक्छ । तर मन हो यदाकदा छटपटि हुन्छ । उ झै अरु अब भेट्दिन भन्ने पनि हुन्छ । उसको अनुपस्थितिको अनुभूती पनि हुन्छ ।

रात रात भर बोलेको सम्झन्छु । ति रातहरु सम्झदा अहिलेपनि बहकिन्छु । म कस्तो बेबकुफ उससँग रात पनि सुन्दर लाग्थ्यो भने दिनमा किन अपनाउँन सकिन । किन उसलाई कुनै दुखद् कथाझै बनाएर मैले छोडिदिए ? किन उसँग सँगै हिड्ने बाचाहरु गरेँ र बिच बाटोमै छोडिदिएँ ?

त्यो दिन सम्झन्छु– झम्सिखेलको कुनै क्याफेमा मैले पहिलोपटक उसका  हातहरु समाएको । आज झै त्यस दिन पनि उसका हातहरु न्याना थिएँ । त्यस दिन मलाई उसका हातहरु छोड्ने रहर थिएन । रहर त आज पनि थिएन । तर त्यस दिन उसका हातहरु सधैँ मेरा हुनेछन् भन्ने आशा थियो । तर आज छैन ।

अर्को दिन पनि सम्झन्छु– जब उसको पुरै शरीर मेरा आफ्नो झै बनेको दिन । उसका आँखाहरु, उसका हातहरु, उसको सबै सबै शरीर त्यो दिनझै सुन्दर कहिल्यै लागेको थिएन । उसले मलाई मिठा कथाहरु दिएर गएकी छ । सम्झदा ति सबै सबै प्यारा लाग्छन् । सायद म नै हो जसले उसलाई बिष्मृति मात्र दिएको छु ।

उसले मलाई आफ्नो बनाउँ , तिमीले बनाएनौ भने घरकाले अरु कसैको बनाइदिन्छन् भनेको पनि सम्झन्छु । त्यो दिन उसका आँखामा आसु र क्रोध दुबै थियो । उसले मलाई एक दुई थप्पड बाआमालेझै हानेकी पनि थिई । फेरी ओभाएका परेलाले मायालु आँखाले हेरेकी पनि थिइ । घर गएपछि खोइ के लाग्यो उसलाई फेसबुक र इन्स्टा दुबैमा बल्क गरेकी पनि थिइ । तर मायालुको मन न हो केही महिनापछि मैले बोलाउँने आट नगदौनर्गदै, फेरी बोल्न आएकी पनि हो । त्यसकै एक हप्तापछि अरु कसैसँग मेरो बिहे हुँदैछ भनेकी पनि हो । मैले राम्रै भयो , बधाइ छ भनेको पनि हो । उसले भन्दाभन्दै आँशु झारेकी पनि हो ।

  ति आशुहरु, न्याना हातहरु मेरा लागि थिए अब रहेनन् । माया गर्ने आँखाहरुलाई अब नगरेकोझै हेर्नुपर्नेछ । हुन त सायद म भन्दा दुखी उ भएकी थिइ । मैले त दुखी भएँ भन्ने अधिकार पनि छैन । भिजेका आँखा देखाउँने अधिकार पनि छैन । तैँले मलाई धोका दिस् भनेर कराउँने अधिकार पनि छैन । तर सबै सबै भएर पनि उसले त्यो पनि भनिन । जाँदै गर्दा किन अँगाली मात्र हाली । उसले मलाई गाली दिएर गएको भए पनि म सजिलै स्विकार्थे । सायद म उसलाई सजिलै जाउँ अब तिम्रो बाटो तिम्रो, मेरो बाटो मेरो भन्न सक्ने पनि थिएँ ।

उसका आँखा, उसको न्यानोपन, उसले दिएको खुशी अब छैन । यो स्विकारोक्ती हो । तर कहिलेकाही स्विकारोक्ती गर्न खोजेर पनि गर्न नखोजेको झै बन्दो रहेछ । थाहा छैन यो कस्तो मन हो । अपनाउँन चाहेर पनि किन किन डराएको हो । किन सम्बन्ध देखी डराएँ । सम्बन्धको दिगोपनदेखी डराएँ । सधैँ सधैँ बनाउँन देखी डराएँ । फेरी जाँदैगर्दा पनि खुसी हुन सकिन । रमाउन त परको कुरा । उसलाई जाउँ, सधैँ खुसी हौँ भन्न पनि सकिन ।

मैले यो रोजेको अन्त्य हो । तर पनि अन्त्य अन्त्य नै रहेछ । अब उ पहिलेझै मेरो होइन भन्ने पनि छ । त्यो मैले रोजेको पनि हो । चाहेको भए प्रयास गरेको भए अहिले उ मसँगै हुने थिई  । वा उ सधैको लागि मेरो होइन भन्ने कुराले पनि प्रिय बनेकी हुनसक्छे । तर उ सधैँ प्रिय बनिरहनेछे ।

सायद उ कथा बनेर गएकी छ । कथामा गर्ने अन्त्य आफूले चाहेको अन्त्य हो । तथापी कथामा नै पनि अन्त्य गर्न सजिलो छैन । कहिलेकाही चाहेरै गरेको अन्त्य भए पनि दुखी बनाउँछ । सायद मैले गरेको पनि यही हो । अन्त्यको कल्पना गरेको पनि हो । यो रोजाइको अन्त्य पनि हो । तर अन्त्य नै अन्त्य नै हो – अन्त्यझै यो धुमिल नै  बनेको छ ।

काठको पुतली

 

“अब तिमी ठूली भयौ यस्तो खेल्नु हुन्न । पुतलीसँग खेली राख्यौ भने तिमी कहिल्यै ठूली हुनेछैनौ” आमाले मेरो हातको काठको पुतली फालीदिँदै भन्नुभयो । “ तिमी त अप्सरा हौ, तिम्रो नाम पनि त अप्सरा हो । अप्सराहरु आफैँ पुतली हुन्छन् पुतली खेलाउँदैनन् ।” फेरी आमाले थप्नुभयो ।

म कक्षा सातको परीक्षा दिएर घरमा बसेकी थिएँ । म सँग बर्षौ देखी एउटा काठको पुतली थियो । साथमा उसका  लागि .....आमाका साडीका टुक्राहरु .......... साथमा अंगार..... कमेरो र रातो माटो  पनि थियो । उ मेरी सखी थिइ । म उसँग कसैले नदेख्ने गरेर गफ गर्थे । उ मेरो लागि सबै थिइ । कहिलेकाही बैनी ठानेर सिँगार पटार गरिदिन मिल्ने । कहिलेकाही साथी ठानेर गफ गरिदिन मिल्ने । कहिलेकाही आफैँ ठानेर आफैँ बनिदिन मिल्ने ।

आमालाई केही बर्षदेखी मैले पुतली खेलाएको मन पर्दैनथ्यो । म नछुनी हुन थालेपछि झन् मनपर्न छोडेको थियो । पहिलेपहिले म जाँतो पछाडिको सानो कोठीमा बसेर खेल्ने गर्थे । तर आमाको गालि खान थालेपछि काठको पुतलीलाई मैले मेरै खाट मुनी राख्न थालेँ । आमा मेलामा गएको बेलामा मलाई रमाइलो लाग्थ्यो । म उसँग खेल्न पाउँथे । आमाको आँखा छलीछली पुतलीसँग खेल्ने मेरो बानी गएको थिएन ।

आमाले पहिलेपहिले त खेलेको देखेर पनि नदेखेझै गर्नुहुन्थ्यो । तर खै किन किन  सात कक्षाको परीक्षा दिएपछि आमालाई मेरो पुतली देख्दै रिस उठ्न थाल्यो । खै किन त्यसपछि आमा सधैँ रिसाउँन थाल्नुभयो ।  आमालाई सबै देखेर रिस उठ्थ्यो मेरो पुतली देखेर मात्र पनि होइन । बासँग पनि आमा झनै रिसाउँन थाल्नुभएको थियो । कहिलेकाही आधा रातमा म बिउँझदा आमा र बा ठूलोठूलो स्वरमा कराएको सुन्थेँ । 

एकपटक निद्राबाट बिउँझेको बेला बाले भनेको सम्झन्छु, “ तेरै कारणले मेरो मन बिथोलिएको हो, यस्तै गरिस् भन,े म पनि कुन दिन घर छाड्छु मैलाई थाहा छैन ।” पहिलेझै बाआमा गफ गर्न छोड्नुभएको थियो । घरमा पहिलेझै बाआमाको हाँसिखुसी अनुहार त्यसपछि मैले कहिल्यै देखिन ।

बाआमाको झगडाले म झन् एक्ली भएकी थिएँ । बासँग केही भनु बा झर्किने । आमासँग केही भनु आमा झर्किने । बरीपरी अरु घर थिएनन् । एउटा भएको पुतली पनि आमाले फालिदिइ सक्नुभएको थियो । पारी पाखा पात बजाउँनेको बाहेक मैले अरु कसैको सुरीलो स्वर घरमा सुन्दैनथेँ । एउटा भएको दाइ पनि  एसएलसी दिएपछि काठमाडौँ गैसकेको थियो । कहिलेकाही आएको बेलामा पनि मसँग धेरै बोल्दैनथ्यो  ।

स्कुलमा पनि मेरा धेरै साथी थिएनन् । म मोटी भएकाले मलाई अप्सरा भनेर कोहीकोही ले मात्र बोलाउँथेँ । प्राय साथीहरुले मात्र होइन सरहरुले पनि मलाई मोटी नै भन्नुहुन्थ्यो ।  म पढ्न जान्नेनै थिएँ । मलाई गणित र बिज्ञान बिशेष मनपथ्र्यो ।  त्यसमा पनि अल्जेबरा अझै मनपथ्र्याे । थाहा छैन किनकिन मलाई अरुले मन नपराउँने मन नपराउँने चिज मनपथ्र्यो । अरुलाई नेपालीका कविताहरु मनपथ्र्यो । देबकोटाको यात्री कविता ठूलो ठूलो स्वरमा सुनाउँथे । तर मलाई नेपालीका कविता कहिल्यै मनपरेन । मलाई गणितका सुत्रहरु मनपथ्र्यो । मलाई गणितका सुत्रहरु कविताभन्दा बढी मनपर्थे । 

तर त्यो भन्दा बढी मलाई मेरो काठको पुतली मनपथ्र्यो ।  त्यो मसँग मैले थाहा पाएदेखी थियो । मलाई कहिल्यै लागेको थिएन कुनै दिन त्यस्तो आउँनेछ जुन दिनदेखी मैले आफ्नो पुतली पनि फाल्नुपर्नेछ । पुतली फालेका केही दिनहरु मेरा लागि रमाइला थिएनन् ।  म सँग मैलाई सुनिदिने उ बाहेक अरु कोही थिएन । म उस्लाई गुमाउँन चाहदैनथे । तर मैले चाहेझै केही भएन । केही पटक सम्झाउँदा पनि नलागेपछि एक दिन मेरो त्यो काठको पुतली आमाले अँगेनामा हालीदिनुभयो । पुतली एकैछिनमा खरानी भयो ।  सायद त्यो उसको अन्तेष्टी थियो मान्छेको जस्तै । र आमाले मतिर नहेरी भन्नुभयो , “अब देखी फेरी यस्तै खेलेको देखँ भने मैले जानेको छु । छोराछोरी खेलाउँने उमेर भैसक्यो पुतली खेलाउँछे ।” 

त्यसपछिे अर्को पुतली बनाउँन चाहिन । मलाई अरु कुनै काठको टुक्रा फेरी उ जस्तै अर्को पुतली बन्न सक्छ जस्तो कहिल्यै लागेन ।े पुतली जलेपनि त्यसले मात्र मेरी आमाको रिस शान्त पार्न सकेन । किनकिन बाआमाको सम्बन्ध पहिलेझै कहिल्यै भएन । बा र आमा बुढाबुढी झै त्यसपछि मलाई कहिल्यै लागेन । बिस्तारै उहाँहरुको ओछ्यान फरक हुन थाल्यो । अल्लि पछि कोठा पनि । दाइ आएको बेला अलिअलि मिलेझै गरेपनि अरु बेला उहाँहरु राम्रोसँग बोलेको हाँसेको मैले कहिल्यै भेटिन ।

बाआमाको सम्बन्ध त्यसरीनै चल्दैथ्यो । थाहा छैन के भयो एक दिन बा बेलुका घर फर्किनुभएन । गाईबस्तु लिएर गोठालो जानुभएको बा बेलुका गाइबस्तु मात्र फर्के बा फर्कनुभएन । कतिले भने तेरो बाउ तेरी आमाको कचकच सहन नसकेर चितौनको गाडी चढेर गएको छ । कतिले भनेँ नजिकै मस्याङ्दीको बगरतिर गाइबस्तु लगेको थियो हाम्फाल्यो होला । त्यस दिन रातभर आमाले र मैले  बालाई कुर्यौ र तर बा आउनुभएन । “मसँग रिसाएर गएका हुन् तेरा बा दुईचार दिनमा फर्कन्छन्” आमाले भन्नुभयो । भोलीपल्ट दाई आयो, पुलिस रिपोट लेख्यो, आफन्तलाई खबर गर्यो । तर हराएका बा फर्केनन् । आमा निराश भएझै त गर्नुभयो तर जति हुनुपर्ने थियो हुनुभएन ।

बा नफर्केपछि झन् घर निराश भयो । झन् म एक्ली भएँ । दाई काठमाडौँ तिरै जागिर खान थाल्यो । आमालाई घर धन्दाले फूर्सद हुन छाड्यो । तर बा नभएकोमा आमालाई कुनै गुनासो थिएन । एक तमासले काम गनुहुन्थ्यो । स्कुलका साथीहरुले मलाई साथी ठान्दैनथे । उनीहरुको लागि म अप्सरा होइन मोटी थिएँ । उनीहरु मुखै भन्थे “यस्ती मोटीलाई साथी भन्नेकी हात्ती भन्ने” । मैले जाँचमा सिकाइदिन भने उनीहरु  मलाई हात्ती भनेर बोलाउँथे । त्यसैले मलाई किताबको पानाहरुमा भेटिने हात्ती पनि मन पदैनथ्यो । म देख्ने बित्तिकै अर्को पाना पल्टाइहाल्थेँ ।

बा नभएपछि आमाको आफ्नै सुर थियो । मेलापाता गर्ने साथी थिएँ । कहिलेकाही गाउँको एसटिडी फोनमा गएर बोल्ने सानीमाहरु थिएँ । घर भएका बेलामा गाली गर्ने र थर्काउने गाइबस्तु र म थिएँ । तर मेरा कोही त्यस्ता थिएनन् । साथीहरुले साथी मान्दैनथेँ वा साथी लायक ठान्दैनथेँ । आमाले केटाकेटी ठानेर सुखदुख साट्नुहुन्थ्यो । 

बिस्तारै बर्खा लाग्यो । फेरी हिउँद लाग्यो । बर्खामा नफर्केपनि हिउँदमा बा फर्कनुहुन्छ कि भन्ने थियो । तर बाको अत्तोपत्तो भएन । आमाको एकसुरको जिन्दगी चलिराख्यो । बेलाबेलामा खोइ किन हो अल्लि बढी सुस्केरा हालेको हो कि भन्ने लाग्थ्यो । तर बाआमाको सम्बन्धमा के समस्या थियो आमाले कहिल्यै भन्नुभएन । मैले सोध्न सकिन । दाइ आएको बेला अल्लि घरमा चहलपहल बढ्थ्यो । तर उ पनि धेरै बस्न पाउँदैनथ्यो । भर्खरै १२ कक्षा भ्याएर बोडिङको मास्टर भएको थियो । बिदा कम पाउँथ्यो ।

यसरी नै कक्षा नौ सिद्वियो । यसरी नै कक्षा दश सिद्वियो । बा फर्कनुभएन । आमालाई फूर्सद भएन ।  दाई काठमाडौतिरै हरायो । साथीहरुले र सरहरुले हात्ती र मोटी बन्न छाडेनन् । 

बा हराएको पनि दुई बर्ष भैसकेछ  । एसएलसी मा फ्रस्ट डिभिजनमा पास भएकी छु । थाहा छैन अब म कहा पढ्ने हो के पढ्ने हो । आमालाई सोधौ केही थाहा छैन । बा भएको भए केही भन्नुहुन्थ्यो होला बा हुनुहुन्न । दाई भन्छ त्यहि स्कुलमा पढँ । एजुकेसन पढेपछि जागिर पाउँन सजिलो हुन्छ ।

मलाई मास्टर बन्न मन छैन । मलाई सेतो एप्रोन लगाएर ल्याबमा जान मन छ । तर म जिद्वि गर्न सक्दिन । आमालाई तपाईसँग बस्न मन छैन भन्न सक्दिन । मलाई पुराना साथीहरुसँग फेरी साथी हुन मन छैन । त्यही मस्र्याङ्दीका सुस्केराहरु फेरी सुन्न मन छैन । सायद त्यही काठको पुतली भएको भएको भए पनि म उसँलाई यो कुरा भन्ने थिएँ । उ पनि मसँग छैन ।

आमा मेरो एसएलसीको नतिजाले खुसी त हुनुहुन्छ तर मलाई स्याबास् भन्नुहुन्न । उहाँ मलाई रुखी लाग्छ । कहिलेकाही लाग्छ, त्यही रुखोपनका कारण बाले घर छोड्नुभयो । त्यही रुखोपनले मेरो पुतली जल्यो । त्यही रुखोपनको कारण बाको अभिभाकत्व गुम्यो । तर आमाको अगाडि मेरो सात्तो जान्छ । आमासँग मेरो धेरै गुनासो छ । सबैभन्दा धेरै गुनासो मेरो पुतलीलाई जलाइदिएकोमा छ । तर म उहाँसँग यो कुरा भन्न सक्दिन । 

पुतलीलाई फाल्नुअघि आमाले भन्नुभएको थियो तिमी पनि पुतली हुनेछ्यौ । आजकाल  मलाई पनि कहिलेकाही म पनि काठको पुतली नै  हो कि जस्तो लाग्छ । न उ स्वतन्त्र थिइ । न म छु । अप्सरा, पुतली आमाले भनेका शब्दहरु सम्झन्छु  । सायद आमाले भनेझै हामी सबै मेरो काठको पुतली नै पो हौ की ?

जवाफ

कसैको प्रश्नको जवाफमा मैले केही मौनता थपेर चुप बसेँ । मौन हुन कहाँ सजिलो छ र । म भित्र हल्ला मात्र बाच्छ । त्यस्तो हल्ला जसलाई म सुनाउँदै हिड्न सक्दिन । केही चिसोे । केही मौन । केही धमिलो । केही अष्पष्ट । हो यस्तै यस्तै म भित्र बाच्छ । कसैले प्रश्न नै गरिहाल्यो भने पनि उत्तर पनि त्यस्तै धमिलो र अष्पष्ट बनेर मैसँग बाकी रहन्छ ।

हो म धमिलो छु । अष्पष्ट छु । मौन छु । हिजो नै कसैले मलाई प्रश्न गर्यो उत्तरको खोजिमा मैले केही थान आशु बगाएँ । म सँग मात्र होइन यो देशका अधिकांश मानिससँग उत्तर छैन । हामीसँग त जे पनि अष्पष्ट छ । जे छ धमिलो छ । त्यही धमिलोपनलाई नियती ठानेर हामी स्विकारीरहेछौ । 

आज पनि म मौन नै बसेँ । मौन बसेको पनि कयौ बर्ष भैसक्यो । मलाई लाग्छ म जे लेख्छु जे बोल्छु त्यसको कुनै अर्थ छैन । हरेक दिन मैले चलाउँने किबोडका किहरुले मेरो एकोहोरो बर्बराहट मात्र बोल्छन् । यसले केही अर्थ राख्दैन । यो देशमा छोरीमान्छे बौल्न थालेको कति न भयो र । जो बोलेका छन् उसको बोली पनि मौनता बराबर हो ।

तपाईहरुलाई लाग्छ  हरेक दिन म किन कबिोड चलाउँछु र बिनामतलबका केही वाक्यहरु लेख्छु । मलाई थाहा छ यो बोली होइन । यो त मौनता हो । यो बर्षबर्षको मौन इतिहासको अर्थहिन अर्काइभ मात्र हो । धेरैले भन्छन् हरेक दिन डायरीझै किन लेख्छेस्  म भन्छु छोरीमान्छेका अक्षरहरुलाई बिना सम्पादक बिना गेटकिपर अर्काइभ गर्नु पनि बर्षौबर्षको मौनतालाई बोल्नु हो ।

हिजो कसैको प्रश्नको जवाफमा म मौन बसिँदिएँ । सायद जे छ मौनतामा नै छ । यी अक्षरहरुले त्यस्तै मौन सान्नाटालाई मात्र बोल्छन् ।

बिहानी

बिहानीले हरेक दिन मलाई चिहाउँछ र भन्छ उठ् केटी घाम लागिसक्यो । सायद आमाले जस्तै । बिरत्तिएरीएर केही आशुका ठिकाहरु झारेर सुतेकी म बिहान निराश भैरहन सक्दिन । आदि भ्याएको किताब । चियाका कप । मैला कपडा । हिजो राती नमाजेका भाडाकुडा सबैले नचाहेरै पनि उठाउँछन् ।

हिजो रातभर झरी पर्यो । आफैँभित्रका बादलहरु बर्षा बनेर मेरा आँखाबाट तल झरेँ । मैले आफैँलाई दुई चार थप्पड पनि लगाएँ । निद्राले नआउँने जिकिर गर्यो । मैले धम्कि दिएरै भए पनि बोलाएँ । रातहरुभर अनेकौ सपनाहरुले छोडेनन् । केही अत्यासलाग्दा सपनाहरु मेरो रातका साक्षि बनेँ । बिहानीले पनि मलाई चाडै बोलाएन । लाग्यो होला यो निराश छ सुतोस् ।

आजकल मलाई सहरले पनि तर्साउँछ । कुनै जलेको मानिसको खरानीको उत्सव मनाएझै लाग्छ । अब मानिसले आफूँले आफैँलाई जलाउनु पनि सामान्य भैसक्यो । जलाएको भोलीपल्ट पनि तपाईलाई मानिसहरुले कायर नै भनिदिन सक्नेछन् । कसैले घर जलाएँ । कसैले देश जलाएँ । कसैले आफैँलाई जलाएँ । लाग्छ, यो देशमा केही बाकी छ त जल्नेहरुको खरानी मात्र बाकी छ । 

गत महिनासम्म केही सपना बाकी थियो । केही आशा । म अब आशाबाट बिरक्तिको बाटोमा हिडिरहेकी छु । कसैले मलाई मायाले के छ भनेर साधिदियो भने पनि रोइदिन सक्नेछु । लाग्छ सुनिदिने कोही होस् । जे हुन्छ राम्रो हुन्छ भनिदिने कोही होस् । चाहेको पनि यतिमात्र छु । देश जलेको देखिन्छ मन जलेको कहाँ देखिन्छ र ।

लाग्छ यो शहरको हरेक कुनामा म जस्तै एक हरेक साझ बिरक्तिएर आशु झार्छ । जब मानिससँग उज्यालो बाटो रहँदैन उसको लागि बाच्नु सजिलो छैन । मसँग अक्षर छन् सजिलो छ  । बिना अक्षर म पनि कुनै दोबाटोमा बहकिन सक्ने थिएँ । बिहानी मात्र छ जसले बाँच भन्छ । साँझले सधैँ निराशानै बोकेर आउँछ ।

अब त फूल फुलेको । घाम लागेको । चराहरु उडेकोले पनि केही लाग्न छोडिसेको छ । एक बिरक्तिएको मानिसले रोज्ने बाटो भनेको अक्षरको बाटो मात्र हो । अक्षर सजिलो बाटो बनेर आउँदैन । मेरा लागि पनि अक्षरको बाटो सजिलो थिएन । आज पनि मैले लेखेकोकोमा खुसी हुने म मात्र हुँ । आमालाई लाग्छ लेख्न भन्दा कोही खोजेर कसैको भएको भए ठिक हुने थियो । म इतिहास देखिनै कसेको हुनुपर्ने बोझले थिचिएकी छु । 

यी अक्षरहरु अरुझै नहुनुका निशानीहरु हुन् । अरुझै भैदिएको भएँ सायद मेरा अक्षरहरु भान्छाघर भएर निस्कने थिएँ । हुनसक्छ मैले जे रोजेँ त्यो अचल्तीको बाटो थियो । एउटा पारिवारिक मिथकको अन्त्य । त्यो अन्त्यले मलाई कठोर त बनायो तर मै टुक्रिएको बेला भरोसाको कमि पनि सधैँ रहिरह्यो । सायद बिहानीले त्यही भरोसा बोक्छ र मलाई बोलाउँछ ।

आज पनि बिहानीले मलाई सबेरै बोलायो उठ् केटी तेरो उठ्ने बेला भयो भन्यो । आदी भ्याएको किताब । किबोडमा आदी बाकी रहेका अक्षरहरु । आदी झरेको आशु । सायद केही अधुरो थियो र म उठेँ । सायद सबै सजिलो भएको भए यी अक्षरहरु यसरी निस्कन पनि सक्दैनथैँ । सायद अक्षरहरु सधैँ कठिन बाटो बनेर आउँछन् ।

यो आजको बिहानी हो । सायद भोलीको बिहानी पनि यस्तै हुनेछ । तर मलाई आशा रात हिजोको जस्तै निराश नहोस् ।

अन्तिम प्रतिक्षा

सायद यो अन्तिम प्रतिक्षा हुनेछ । सायद कुनै मृत्यूजस्तै । सायद यो मृत्यू नै हो । सायद मैले जीवनभर जे चाहेँ त्यो पर सर्दै गयो  । मानिसहरुले बिदाइका हातहरु हल्लाए । माटो पनि तेरो हुँदिन भनेर बतासले उडाइलग्यो । जे चाहेँ त्यो कहिल्यै आफ्नो भएन । प्रतिक्षा गरेको पनि यतिका बर्ष भएछ । सायद यो अन्तिम प्रतिक्षा हुनेछ । 

प््रातिक्षा गर्दागर्दा मबाट जे गुम्यो त्यो सायद म आफैँ थिएँ । सायद म आफैँलाई पनि जोगाउँन चाहन्न । सायद केही नभएझै म माटोमा मिल्न चाहन्छु । सायद अन्तिम प्रतिक्षा ।

शहर : एक अनुभूती

दिन शान्त छ । मनमा शान्ति भएको बेला बादलले भरीएको दिन पनि मनपर्छ ।  झरी मनपर्छ । बतास पनि मनपर्छ । हावाहुरी र चट्याङ पनि मनपर्छ । आज त्यस्तै कुनै दिन हो । घण्टाघर तल छु ।  घण्टाघर तल कुनै चियापसलमा । घण्टाघर आफ्नै लयमा घुमिरहेछ । जसरी म घुमिरहेछु । सायद समय यसरी नै घुम्छ । बिस्तारै थाहा नपाएझै गरी ।  घुमेको आभाष कहाँ छ र ! र पनि घुमिरहेछौँ । तपाई । म । घण्टाघर । समय । सबैसबै ।

सायद यो जीवनको गति हो । सायद मानिस पनि आफ्नै लयमा घुम्न चाहन्छ ।  वा यसरी नै समय चलिरहन्छ । नचल्नुको विकल्प पनि त छैन । हुनसक्छ यो बिना बिकल्पको हिडाइ हो । वा घुमाइ हो । हत्तारीँदै हिडेर पनि कही पुग्नु छैन । वा पुगेर पनि फर्कनु छ । हुनसक्छ पुगेर पनि नपुगेझै गर्नु छ ।

 हामी सबैको गन्तब्य एकै हो । थाहा छैन हत्तारीँदै हिड्नेहरु कहाँ पुग्छन् । सायद लामा पाइला चाल्नेहरुको यात्रा छोटो हुन्छ । यात्रा अयात्राको यो वृत्तमा हामी  घुमिरहेछौ  । सायद यही नै जीवन हो ।

चियापसलमा छु । भर्खरै एक मधुर मुस्कानले छोडेर गएको छ । मुस्कान एक सामुहिक भाव हो । दुख पिडालाई हामी सामूहिक बनाउँन सक्दैनौ । दुखको बदला दुख सापटी दिन सक्दैनौ । सायद मुस्कान नै त्यस्तो अनुभूती हो जसले सामूहिकता रोज्छ । मुस्काउँदै हिड्नेहरुले अनौठो अनुभूती दिएर जान्छन् । उसले त्यही  दिएर गएको छ । थाहा छैन उ किन मुस्कुरायो । थाहा छैन मैले किन उसको मुस्कानलाई साथ दिएँ । 

शहर आफ्नै गतिमा छ । चाहेर पनि हामी शहरको गतिलाई रोक्न सक्दैनौ । चियापसलबाट शहरको एक दृश्य कैद गर्दैछु । यो दृश्य मेरो हो ।  शहर सामुहिक भए पनि हामी सबैको आफ्नै भर्सनको सहर छ । यो मेरो भर्सनको शहर हो । कहिलेकाही लाग्छ म झै सहर पनि एक्लो छ । सबैसँग भएर पनि एक्लो । आफ्नै भएर पनि एक्लो । 

सबै आफ्नै लयमा पाइला चाल्दैछन् । किन कहाँ कसैलाई थाहा छैन । वा थाहा छ । वा थाहा भएर पनि थाहा नपाएझै गर्दैछन् । नानीहरु स्कुलका लागि पाइला चाल्दैछन् । नानीका बाआमाहरु कामका लागि पाइला चाल्दैछन् । केही नहुनेहरु हतारमा केही पाउँनका लागि पाइला चाल्दैछन् । म आफ्नै ठानेर उनीहरुको पाइला गन्दैछु ।

यो पाइलाहरुको कोलाहलमा आफ्ना पाइला खोज्दैछु । सायद म पनि आफ्नै दौडमा छु अरुजस्तै । तर थाहा छैन मलाई कहाँ पुग्नुछ, के पाउँनु छ । के मेरा पाइलाहरु प्राप्तिको दौडमा छन् ? तर थाहा छैन मेरो गन्तब्य के हो । आफैलाई खोज्दाखोज्दै म कहाँ पुग्नेछु । वा कुनै दिन थाकेर खोज्न छोडिदिनेछु । शहर अमुक छ । उसले मलाई पनि त कहिल्यै प्रश्न गरेन । सायद सहर सबैप्रति एक दुरी राख्छ । सहर उदार र अनुदार दुबै छ । उसले चाहेर पनि न मानिसलाई अगाल्छ न लत्याउँछ ।

  के सब यी दौडिरहेका मानिसहरु आफैलाई खोज्दैछन् । वा शहरको धुनमा त्यसै नाच्दैछन् । मलाई अरुको लयमा नाच्नेहरु अनौठा लाग्छन् । थाहा छैन नाच्दानाच्दै उनीहरु कहाँ पुग्नेछन् , के पाउँनेछन्  । सायद यो शहरको बिशेषता हो । यसले आफ्नै धुनमा नचाउँछ । वा हामी सबै आफ्नै धुनलाई सहरको धुन ठान्छौँ ।

 तर सबैसँग आफ्नै परिकल्पनाको शहर हुन्छ । मेरो शहर मेरो रोजाइको शहर हो । म शहरलाई सिंगो ठानेर हेर्न सक्दिन । मलाई त शहर आफैँजस्तो लाग्छ । टुक्रिएको । निराश । म आफ्नै प्रतिबिम्बमा शहरलाई हेर्छु । मलाई लाग्छ, मेरा वाक्यहरुझै मैले बाचेको शहर पनि सग्लो छैन । म टुक्रिएका अमुक वाक्यहरुलाई सहर ठानेर हेरीदिन्छु । सहरले आफ्नो परिभाषा लाद्दैन । सहरले मेरो परिभाषालाई तेरो परिभाषा भएन भन्दैन । सहरले आफ्नो रोजाइ लाद्दैन ।

मैले बुझेको शहरको कल्पना एकात्मक हो ।  यो एकात्मकताको बिम्बमा अडिएको छ । मैले शहरमा रहनुको अनुभूतीलाई सामूहिकतामा ब्याख्या गर्न सक्दिन । मेरो शहर तपाईको होइन । तपाईको शहर मेरो होइन । यो घण्टाघर तल म मेरो समयको कुरुपतालाई मात्र देख्छु । हुनसक्छ तपाईलाई यी मानिसहरु, यी गाडिहरु, यी बिनामतलबका दौडधुपहरु राम्रै लाग्लान् ।

गाडी गुडेका छन् । मानिसहरु हतारमा छन् । चिया पसलबाट चियाका बाफहरु उड्दैछन् । यो शहरको बिहानी हो । सायद शहर यसरीनै बिउँझन्छ । स–साना नानीहरु स्कुलका लागि निस्कदैछन् । नानीहरुले शिरमा लगाएको रिबनका फूलहरुले थप सौन्दर्य थपेको छ । यी अनुभूतीका तंरगहरुलाई म कैद गर्न चाहन्छु । म चाहन्छु मसँग यस्ता अनुभूतीहरु रैरहुन् । सायद हामी सबै यी यस्तै अनुभूतीका भोका छौ । बिष्मृतिहरु छोटा हुन्छन् । सायद हामी सबै स्मृतिमा बाच्न चाहन्छौ ।

तर यी स्मृतिहरु कुनै दिन मबाट पर जानेछन् । म धुमिल बन्नेछु । मेरा दृश्यहरु धुमिल बन्नेछन् । सायद मसँग स्मृतिको नाममा केही रहनेछैन । न यो चियापसल । न यो घण्टाघर । न यी असननका गल्लिहरु । न शहर मेरो हो भन्ने अनुभूती । कुनैदिन मसँग केही रहनेछैन । मेरी हजुरमासँग पनि संसारबाट बिदा हुँदे गर्दा स्मृतिहरु बाकी थिएनन् । सायद म पनि त्यस्तै हुनेछु कुनै दिन । शहर रहनेछ म रहनेछैन । शहरलाई कसैले सम्झनेछ तर मैले सम्झनेछैन् ।

  शहरको यो निजात्मक ब्याख्या हो । हुनसक्छ कुनैदिन सामूहिक बन्नेछ । यो मेरो नभइ अरु कसैको बन्नेछ । यी चाहेर कैद गरेका शब्दहर हुन् । थाहा छैन कुनै दिन अरु कसैले शहरको अर्को भर्सन लेख्नेछ । तर यसरी नै नलेख्न सक्नेछ । म आफैले पनि अरु कुनै अर्को दिन कैद गरेँ भने शहरको अर्को कुनै कुरुप कर्कष पोर्टेट बन्नेछ । यो सहरमाथी गरिएको बेमेल रेखाहरुको एक अमूत ब्याख्या मात्र हो । क्यानभाष मेरो हो । रंगको रोजाइ तपाईको हुनेछ ।