प्रिय सानी केटी,

 प्रिय सानी केटी,

माया , सम्झना, शुभेच्छा सबै सबै तिम्रा लागि। पानी परिरहेछ । दिन धमिलो छ । कयौं थोपाहरु जम्मा भएर पानी बगेको छ । कसैले भनेको सुनेको छु जम्नु भन्दा बग्नु ठिक । हो यो पानीको भेलसँगै म पनि बगिरहेछु ।

आज पनि केही भन्न चाहन्छु जस्तो हिजो पनि चाहन्थेँ । तर चाहदैमा भन्न नसकिँदो रहेछ । बर्शौ देखि म केही भन्न चाहन्थेँ तर भनिन । वा भन्न सकिन । भन्नू र नभन्नु बिच   पनि केही रहन्छ । केही धमिलो । सायद केही जसले तिमीलाई बग्न दिँदैन ।

जे थियो यात्रा थियो । केही धुमिल । केही गहिरो । केही समथल । तर जे थियो किनारामा थियो । हिमाल र नदिकिनाराका डोबहरु तिम्रा पाठशाला थिएँ । नदिझै बग्नु । हिमालझै अगल्नु । सम्झनु आज तिम्रा लाग्ने  पैतलाका डोबहरु भोलीअरु कसैका हुनेछन् । थियो र हुनेछ बिच जे रहन्छ त्यही नै यात्रा हो ।

जे थियो यात्रा थियो । केही धुमिल । केही गहिरो । केही समथल । तर जे थियो किनारामा थियो । हिमाल र नदिकिनाराका डोबहरु तिम्रा पाठशाला थिएँ । नदिझै बग्नु । हिमालझै अगल्नु । सम्झनु आज तिम्रा लाग्ने  पैतलाका डोबहरु भोलीअरु कसैका हुनेछन् । थियो र हुनेछ बिच जे रहन्छ त्यही नै यात्रा हो ।

तिम्रो यात्राको साक्षी तिमी नै हौ । जे थियो तिम्रो थियो । जे हुनेछ तिम्रो नै हुनेछ । साम्राज्य पनि तिमी नै हौ । बिदा हुँदा उड्ने एक मुठी खरानी पनि तिमी नै हौ । यो साम्राज्यको मानक भित्र पनि अनेकौ साम्राज्यहरु हुन्छन् ।

तिमी एक साम्राज्य ।म एक साम्राज्य । आफू हुनु प्रेमको साम्राज्यमा राज गर्नु हुनु हो । प्रिय सानी मान्छे, आफैँलाई प्रेम गर्नु ।

थेरापिष्ट सँगको कुराकानी

 

केही बर्षअघिसम्म मानसिक स्वास्थ्यबारे बिरलै छलफल हुने गथ्र्यो । अहिलेपनि कतिपय समाजमा मानसिक स्वास्थ्यलाई एक वर्जित बिषयको रुपमा लिइन्छ । यस बारे छलफल र कुराकानी त परको कुरामा मानसिक स्वास्थ्यको खराबिलाई पागलपनसँग जोडेर हेरिन्छ । तर पछिल्लो समय बिशेषतः सहरी समाजमा यसबारे छलफल र विचारविमर्श बढ्दै गएको छ । डिप्रेसन, एनजाइटी जस्ता समस्यालाई सामान्य रुपमा लिन थालिएको छ ।

केही बर्ष यता बिशेषतः कोभिड महामारी पछि मानसिक स्वास्थबारे छलफल मात्र होइन त्यसबारे साहित्य लेख्न थालिएको पनि छ । कोरीयन लेखक बेक सी आफ्नो पुस्तक “ आइ वान्ट टु डाइ बट आइ वान्ट टु इट टकोकी” यस्तै बिषयमा कलम चलाउँछिन् । कोरीयन भाषामा नै लेखिएको यस पुस्तकलाई  एन्टोन हुरले अंग्रेजीमा अनुवाद गरेका हुन् । सन् २०२२ मा अंग्रेजीमा अनुदिन यस पुस्तकको चर्चा बिश्बभरिनै छ ।

पुस्तक पढिरहँदा आख्यानझै लागे पनि पुस्तकमा उनी आफ्नो मानसिक स्वास्थ्यको यात्रा कहन्छिन् । केटाकेटी देखी नै लगातार दुखी हुने समस्या वा भनौ हल्का डिपेन्सनबाट जुधेकी उनले यस पुस्तकमा डिप्रेन्सबाट मूक्त हुन थेरापिस्टकोमा पुगेपछि, थेरापिस्टसँग भएको कुराकानीलाई पस्कन्छिन् । देख्दा सानो आकारको भएपनि पुस्तकले मानिसको भावनात्मक र मानसिक  यात्रालाई र त्यसमा आएको समस्यालाई बुझ्न मज्जाले सघाउँछ । 

पुस्तक उनको ब्यक्तिगत कथा हो । ब्यक्तिगत कथा भएपनि पढिरहँदा ब्यक्तिगत मात्र जस्तो लाग्दैन । बिशेषतः मानिसहरुले थेरापिस्टसँगको कुराकानीलाई असाध्दै गोपनिय कुरा ठान्छन् । सार्वजनिक स्थान र प्लयाटफममा यसबारे गफ गदैनन् । तर बेक सीले  ठिक उल्टो गरेकी छन् । जसलाई समाजले असाध्दै गोपनिय ठान्छ त्यसलाई उनले सार्वजनिक गरिदिएकी छन् । उनको त्यही हिम्मतले गर्दा पुस्तकले डिप्रेसनबारे बुझ्न र आफैलाई बुझ्न असाध्दै सघाउँछ । पुस्तकको भुमिकामा उनी लेख्छिन्, “किताबको भूमिका नै मलाई मनपर्ने सबैभन्दा सुन्दर भाग हो, जसलाई म बारम्बार पल्टाउँने गर्छु । म एकदमै निराश भएको बेलामा पनि साथीले सुनाएको चुडकिला सुनेर मज्जाले हाँस्ने गर्छु । त्यसपछि पेट खाली भएझै लाग्छ र टकोकी खान बाहिर निस्कन्छु । म त्यती निराश पनि लाग्दैन, खुसी पनि लाग्दैन । यस्तो लाग्छ म निराशा र खुसी बिच कहि कतै उभ्भिएकी छु । म त्यसकारण पनि बढी दुखी भएकी मलाई थाहा थिएन यी यस्तै बिरोधाभाष बिच पनि मानिस बाच्दछन् ।” यसरी पुस्तकको भुमिकाले उनले भोगेको समस्यालाई जानकारी दिने काम गर्छ ।

पुस्तकलाई उनले ब्राह भागमा बाडेँकी छन् । हरेक भागले उनले भोगेको निराशाको कथा र त्यसबारे उनको चिकित्सकसँग भएको कुराकानीलाई बोल्छ । पहिलो भागलाई उनले “स्लाइट्लि डिपे्रस” भनेर नामाकरण गरेकी छन् । जसमा उनले आफ्नो डिपे्रसनको तरिका र लक्षणहरु बारे बोलेकी छन् । आफू चरम निराशाको बिरामी नभई हल्का निराश भैरहने समस्याबाट जुधेको बताएकी छन् ।  सानैदेखी अन्र्तरमुखी र अल्लि बढी भावुक प्रकृतिकी उनी बिस्तारै कसरी निराश हुने बानिबाट प्रताडित भैन भन्नेकुरा पहिलो भागले बोल्छ ।

पुस्तकको दोस्रो भाग “एम आइ अ प्याथोलोजिकल लायर” मा बेक सी आफ्नो झुटो बोल्ने बानीबारे बोल्छिन् । त्यस भागमा उनी आफ्नो झुटो बोल्ने बानिबारे मात्र होइन पिउँने बानिबारे पनि लेख्छिन् । तर अन्त्यमा थेरापिष्ट सँगको कुराकानी पश्चात उनी भन्छिन्, “जब तिमी कठिन समयमा हुन्छौ तिम्लाई लाग्न यो स्ांसारकै सबैभन्दा कठिन समय हो । र त्यस्तो सोचाइ आउँनु कुनै अपराध होइन ।” पुस्तकको तेस्रो भागलाई “आइ एम अन्डर कन्स्ट्यान्ट सर्भिलियन्स” भनेर नामाकरण गरिएको छ । उक्त भागमा उनी सानैदेखी एकखाले छालारोगसँग जुधेको र त्यसले उनको आत्मास्वभाबिमानमा कस्तो असर पारेको छ भन्नबारे कुरा गर्छिन् । उक्त भागमा उनी लेख्छिन् , “ कहिलेकाही मलाई लाग्छ, पैंतिस बर्षिय म अठ्ठाइस बर्षिय मलाई देखेर खुसी छैन । यदि मसँग अठ्ठाइस बर्षिय मलाई भेट्ने मौका मिले भन्नेछु – सबै ठिक हुनेछ चिन्ता नलिएँ । तर त्यो भन्न जति सजिलो छ साच्चै गर्न त्यती सजिलो छैन ।” 

पुस्तकको चौथो भागलाई “माइ डिजाएर टु बिकम स्पेसल इज नट स्पेशल एट अल” भनेर भनिएको छ । उक्त भागमा उनी आफ्नो साथी बनाउँन नसक्ने बानी र त्यसले ल्याएको एक्लोपनबारे बोल्छिन् । र अन्त्यमा लेख्छिन्, “ मलाई लाग्छ मलाई माया गर्ने कोही होस् । र यो पनि चाहन्छु कोही त्यस्तो होस् जसले मलाई तँ एक्लै बस्नुपर्छ भनेर पनि भनिदियोस् ।” यसले उनको साथी पनि चाहँने र एक्लो हुन पनि चाहने बिरोधाभाषपूर्ण बानिबारे बोल्छ । 

पाँचौ भागलाई “द्याट गडड्याम सेल्फ इस्टिम” भनेर नामाकरण गरिएको छ । यस भागमा बेक सी अतिसंवेदनशील हुने बानीबारे लेख्छिन् । उनलाई लाग्छ उनको यहि बानीले उनलाई निराशा तर्फ धकेलेको हो । तर थेरापिष्टसँगको कुराकानी पश्चात उनी लेख्छिन्, “ भावना भनेको पनि कुनै एकतर्फि बाटो जस्तै हो । तिमीले नराम्रो भावनालाई रोक्यौ भने राम्रो भावना पनि आउँदैन ।” त्यसैगरी किताबको छैटौ भाग “ह्वाट सुड आइ डु टु नो माइसेल्फ बेटर”  रहेको छ । उक्त भागमा उनी आफ्नो लेखाइबारे बोल्छिन् । थेरापिष्टसँगको कुराकानी पश्चात उनले निराशा र खुसीलाई जीवनका आयामहरुको रुपमा मात्र लिनुपर्छ भनेर अन्त्य गर्छिन् ।

  सातौ भागलाई “ रेगुलेटिङ, जजिङ, बिइङ डिसापोइन्टेड, लिभिङ” भनिएको छ । यस भागमा लेखिकाले आफूले आफैँलाई कठिन रुपमा लिने बानिबारे बोल्छिन् । त्यसैगरी पुस्तकको आठौ भागमा औषधीको असरबारे थेरापिष्टसँग भएको कुराकानीबारे लेख्छिन् । नबौ भागलाई  “‘अब्सेसन बिथ यपिरेन्स एन्ड हिस्टोरिक परसनालिटि डिसअडर” भनेर नामाकरण गरिएको छ । यस भागमा बेक सीले उनी आफ्नो शारीरीक बनाबट र कस्तो देखिन्छुलाई लिएर अति चिन्तित र संवेदनशील रहने कुराबारे बोल्छिन्  । थेरापिष्टसँगको कुराकानी पश्चात उनी लेख्छिन्, “ म मोटी र कुरुप भएपनि म आफूलाई सम्बोधित र माया गरेको देख्न चाहन्छु ।”

पुस्तकको दशौ भागलाई “ह्वाइ डु यू लाइक मि ? विल यू स्टिल लाइक मि इफ आइ डु दिस ?”  भनिएको छ । यस भागमा उनी आफ्नो खस्कदै गएको आत्मास्वाभिमान बारे थेरापिष्टसँग कुरा गर्छिन् । कुराकानी पश्चात उनी भन्छिन्, “महत्वपूर्ण कुरा तिमीलाई माया मिल्छ वा मिल्दैन भन्ने होइन । महत्वपूर्ण कुरा त तिमीले प्राप्त मायालाई कसरी लिन्छौ भन्ने हो ।” एघारौ भागलाई, “आई डन्ट लुक प्रिटी” भनेर नामाकरण गरिएको छ । यस भागमा बेक सी आफूले आफैँलाई नराम्री ठान्ने र त्यो अनुभूतीबारे आफ्नो थेरापिष्टसँग कुरा गर्छिन् । र अन्तयमा कुराकानी पश्चात भन्छिन् , “ तिमीले साचेझै चिजहरु खराब हुँदैनन् ।  मलाई अहिले लाग्छ मैले त्यस्तो सोच्नु मैले आफैँले आफैँमाथी गरेको अन्याय थियो ।”

किताबको बाह्रौ भागलाई “रक बटम” भनेर भनिएको छ । यस भागमा  उनले आफूले खराब मानिस ठान्न थालेको अनुभूती आफ्नो थेरापिष्टलाई भन्छिन् । तेह्रौ भागलाई, “ इट इज बोके, दोज हु डन्ट फेस डार्कनेस क्यान नेभर एप्रिसेट द लाइट” भनिएको छ । यसमा उनले आफूले आफैँलाई उज्यालो नजरबाट हेर्नुपर्ने कुरा गर्छिन् । 

किताबको चौधौ अंकलाई, “फर्म वान इनकम्पलिटनेस् टु एनोदर” भनेर भनिएको छ । यस भागमा उनी आफूभित्र रहेका कमजोरीहरु र अपुरोपनबारे कुरा गर्छिन् । त्यसैगरी पुस्तकको पन्ध्रौ भागलाई “रिफ्लेटिङ अन लाइपm फलोइङ थेरापी” भनिएको छ । यस भागमा लेखिका बेक सी आफ्नो थेराफी अनुभवलाई फकेर हेर्छिन् । आफ्ना तिता मिठा अनुभवहरु जसले उनलाई निराशातर्फ धकेलेका थिए त्यसलाई पूर्न फर्केर चिहाउँछिन् ।  पुस्तको अन्तिम भागले उनको डिपरेसनको यात्रालाई एक खाले दृष्टिकोण दिन्छ ।

पुस्तकको अन्तिम भागमा टकोकी कसरी बनाउँने र खाने भनेर रेसिपि दिन्छिन् । सायद उनी पुस्तकको अन्तिम भागमा भन्न चाहन्छिन् – निराश हुनु कुनै असामान्य कुरा होइन , निराश ब्यक्तिका पनि आफ्नै इच्छाहरु हुनसक्छन् । यसरी आफ्नो निजात्मक अनुभवलाई बिटो मारेकी बेक सीको यस पुस्तकले डिप्रेसन जस्तो कठिन परिस्थितीलाई बुझ्न अवस्य सहयोग गर्नेछ । 

अन्तिम

 

प्रिय तिमी, 

यो अन्तिम भनेँ पनि अन्तिम नहुन सक्छ । हुनसक्छ तिमी अचानक बाटोमा भेदिनेछौ । हुनसक्छ कुनै झरी परेको बिहान आजझै मेरो छेउ आउनेछौ । म अनकनाउँदै तिमीलाई अगाल्नेछु । तर मलाई लाग्छ त्यस्तो हुनेछैन । मैले नाघ्न चाहेर पनि नाघ्न नसकेको क्षितिज नाघेर तिमीछेउ आइपुग्दा पनि मलाई लागेको थिएन तिमीले मलाई अपरिचित बनाउँनेछौ । म आज यति मात्र भन्न सक्छु जीवन दुख हो ।सायद मेरो भागमा दिनु मात्र थियो । अथवा हुनसक्छ मेरो भागमा यतिनै छ । अब यसलाई नियती भन्न बाहेक म अरु केही सक्दिन । 

हुनसक्छ आज पनि म जे भन्न चाहन्छु त्यो भन्न सक्नेछैन । जीवनभर मैले जे भोगेँ त्यो एक परितक्त अनुभूती थियो । यति भनिरहँदा पनि म भित्र ट्रमा मात्र भरिएको छ । सायद समयले मलाई मानिस बन्न दिएन । सधैँ कुरुप छस् भनिदिनुले मलाई यति टक्सिक बनायो कि म मानिस हुन सकिन । किताब पल्टाउँछु र आफैँजस्तो मानिस खोज्छु । थप दुखी हुन्छु । .....................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................

अस्तित्वबाट उडेको प्वाँँख

मान्छेहरु 

यसकारण 

बोलिरहन्छन् कि,

कसैले 

उनीहरुको मौनता नसुनोस् 

सायद हामी सबै अधुरा छौ । रिक्तता र शून्यताको एक सिंगो क्षितिज हामी सबैसँग छ । शब्दमा  जीवनको खालीपनलाई सम्बोधन गर्नु, बन्धनभन्दा  पर अनुभूतीका आयामहरुलाई बोलिदिनु, अन्तरहृदयको आवाजलाई सबैभन्दा सुन्दर भाषामा ब्यक्त गर्नु सायद कवि हुनु हो । कवि बन्न सजिलो छैन, न कविझै अनुभूत गर्न सजिलो छ । कवि भनेर चिनिएका तर कवि कवि झै नलाग्ने, कविता कविता झै नलाग्ने समयमा नवीन प्राचीन यस्तो नाम हो जसले बिना हल्ला, बिना नाम कविताको सुनसान यात्रा छाडेका छैनन्  । पछिल्लो समय आफ्नो कृति प्वाँख लिएर काब्यको यात्रामा अघि बढेका छन् ।

जब कवि शब्दभन्दा पर भावमा बोल्छ तब कविताले गर्ने यात्रा अनुभूतिको यात्रा बन्न पुग्छ । नवीन  प्राचीनको पछिल्लो कविता कृति प्वाँखमा तिनै अनुभूतिका तंरगहरु भ्ोटिन्छन् । ब्याख्याभन्दा पर, शब्दभन्दा माथि जब कविताले हामीलाई लग्छ तब त्यो यात्रा जैविक यात्रा होइन अस्तित्वको यात्रा बन्न पुग्छ  । उनका कविताले अस्तित्वको अर्को मैफिलमा हामीलाई पुर्याउँछ ।

नवीन प्राचीन कविताको क्षेत्रमा नयाँ नाम होइन तर नवीन नाम अवस्य हो । उनका कविता उनको नाम झै नौला लाग्छन् । आकारले उनका कविताले बोल्ने बिषयको गहनतालाई प्रतिनिधित्व गदैनन् । कम शब्दमा उनी धेरै कुरा बोल्छन् ।  छोटा र चसक्क बिझाउँने उनको शैलीले उनका कवितालाई अझ सुन्दर बनाउँछ ।

नामझै प्वाँख शब्द र आकारको हिसाबले हलुका लाग्छ तर बुझाई र बोधका हिसाबले उनको यो ओजीलो कृति हो । कवि आफूले बाचेको समयभन्दा पर र अझ गहिराइमा पुग्न सक्छ् भन्ने कुरा उनका कविता पढेपछि पत्यारिलो लाग्छ । बर्षौको अनुभबले जीवनलाई बुझेझै प्वाँखमा जीवनका कठिनाई र कठिनाई प्रश्चात त्यसले ल्याएको जीवनको बोध दुबै भेटिन्छ । 

शब्दमा अस्तित्व र अनुभूतिलाई बोल्न सजिलो छैन । तर उनका कविताले त्यो दुबै गरेका छन् । भोगाईका तहहरुमा अति कठिन लाग्ने यी कुरालाई उनले बिम्बमा सजिलै उतारीदिएका छन् । उनी लेख्छन् 

के तिमीलाई पनि 

कहिलेकाहीँ

कसैले सोधिदिए

संसारकै सबैभन्दा भारी चीज

जवाफमा

मन भनिदिन्थे

जस्तो हुन्छ ?

अन्तरहृदयको अनुभूतीलाई उनी सजिलै कवितामा बोलिदिन्छन् यस्तो लाग्छ उनी भोगाइले निचोर्रिएका छन्, शब्दभन्दा पर अनुभूतीमा बिश्वास गर्छन् । उनका कविता चर्का छैनन्, नाराझै यीनले भिडलाई सम्बोधन गदैनन् तर हृदयका ठूलाठूला उथलपुथललाई सुन्दर शैलीमा कहन्छन् । शब्दमार्फत उनले गरेको यो शालिन बिद्रोहले उनको यो कृतिलाई अझ भिन्न र पृथक बनाएको छ ।

उनी संवेदना र भावनालाई नाजुकताकासाथ प्रस्तुत गर्छन् ।  सायद कविता अनुभूतिको त्यही नाजुकताबाट जन्मन्छ । सायद यो कविको सफलता हो । हुनसक्छ राम्रो कवि हुन इमान्दार मानिस हुन आवश्यक छ । उनको यो कृति पढ्दा यस्तो लाग्छ उनका कविताले उनको अनुभूतिको इमान्दारितालाई  बोल्छन् । उनी लेख्छन्–

जिन्दगीलाई भने 

मलाई तँसँग केही गुनासो छैन 

जिन्दगीले भन्यो –

माफ गर् यार्

म तँजति 

महान हुन सकिनँ 

माथिको कविताझै पुस्तकभरीनै उनले आफैसँग संवाद गरेझै लाग्छ । जीवनको रित्ततालाई नजिकबाट देखेझै उनका कविताले जीवनका तिता यर्थाथलाई बोल्छन् । 

नवीन प्राचीनले प्वाँखमा शब्द र शिल्पको नविन  यात्रा मात्र गरेका छैनन्, शब्दभन्दा पर भाव र भाव भन्दा पर मोक्षको यात्रा पनि गरेका छन् । पढ्दा यो ध्यानको अलौकिक यात्रा झै लाग्छ । दुख, पिडा र क्रोध भन्दा पर उनका कविताले जीवनका असिमित आमायहरुलाई कहन्छन् । सिमितता भन्दा पर असिमितितका यात्रामा हिडेका उनका कविता भिडको कोलाहाल होइन भिडभन्दा पर उठेर जीवनको रिक्ततालाई कहने प्रतिछायाका रेखाहरु हुन्, जीवनका धुनहरु हुन् ।  उनलाई पढिरहँदा यदाकदा उनका कविताले जीवनको अब्यक्त दर्शनलाई ब्यक्त गरेझै लाग्छ ।

सतहमा बगेको आवाजले हल्ला मात्र गर्छ । उनी हल्ला गर्दैनन्, सुनसान गोरेटोमा यात्रा गरेझै आफ्नो उपस्थितिको गहनलाई प्रतिनिधित्व गर्छन् । सायद उनको यो कृति कविले आफ्नै हृदयसँग गरेको संवाद हो । कविता पढिरहदा यस्तो लाग्छ उनी आफैसँगको गहिरो सम्बादमा  छन् 

आकाशमा उड्छन्

सपना

जमिनमा अड्किएका छन्

पैताला

थाहा छ 

आफ्ना पखेटा मैले 

पैतालासँग कहिले साटेँ 

यसरी आफ्नै उपस्थितिसँग सम्वाद गरेझै लाग्ने उनका कविताले मानिस भएर जीवीकाका लागि सपनासँग गरिएका सौदाबाजीका कुरा गर्छन्, बजारमा बिकेको मानिसको अस्तित्वको आवाज बोल्छन् , छोडिजानेका पैतालाले बनाएका डोबका कुरा गर्छन् र आफ्नै माटोबाट बिस्थापित भएर परपर उडेर यायावर बनेका भूईमानिसहरुका कुरा उठाउँछन् । साथै प्रेममा चुलुम्म डुबेर उठ्न खोजीरहेका प्रेमिल हृदयहरुका उथलपुथलका संवेदनाहरुलाई कहन्छन् । उनले गर्हौ हृदयका भारहरुलाई भावनाको प्वाँख बनाएर बिम्बको आकाशमा छाडिदिएका छन् ।

उनी हल्ला गदैनन्, सायद उनी कविताको ध्यानमा छन् । बिना प्रचार, बिना उत्तेजना, शब्दको र बिम्बको मधुर धुनमा कविताको यात्रा गर्नु सायद कवित्वमा बाच्नु हो । उनका कविता हेर्दा उनी कवितामा जीएझै लाग्छ । बिना शिर्षकका साना झिल्काझै लाग्ने उनका कविताले हामीभित्र बर्षौ जमेर रहेका भावना, संवेदनालाई पगाल्छ । उनले कवितामार्फत गरेको यो संवाद सायद हामी सबैले आफैँसँग गर्न नसकेको वा गर्न छुटेको वा गर्न लजाएको संवाद हो ।

उसले 

मेरो  खुसीको हिमालबाट 

एक मूठी हिउँ उठाएर

अचम्म मान्दै भनी–

अरे ! न्यानो हिउँ ?

अनि थोरै मुखमा राख्दै सोधी–

कसरी नुनिलो 

कसरी भनूँ ?

मैले यो खुसीको हिमाल 

आँसुको सिङ्गो सागर जमाई 

उभ्याएको हुँ 

दुख र पिडाको गहिरो सागर बोकेर हामी मानिस बाँचेका छौ । उनका कविताले तिनै असम्बोधित पिडा र दुखलाई कहन्छन् । दिनदिनैका दुख, कहर त हामी कहौला तर बर्षौ आफैँसँग सम्हालेर राखेका चोड र पिडालाई प्राचीन यस कृतिमा प्रस्तुत गर्छन् । पढ्दै गर्दा यस्तो लाग्छ उनी भित्र भावना र सम्बेदनाको कहिल्यै नरित्तिने घडा छ । 

उनको यो कृतिले अस्तित्वको आवाजहरुलाई बोल्छ ।  त्यसैले यस पुस्तकलाई हामी भित्र सधै एकान्तमा गुन्जने अस्तित्वको कोलाहल मान्दा हुन्छ । यसले संवादको आशा गर्छ तर अरु कोहीसँग होइन आफैँसँग ।

हृदयको भार पन्छाइ

पानाहरुमा राखिदिन्छु

तिमी छौ एक 

शब्दप्रेमी

तिनलाई 

कविता भनिदिन्छौ 

यसरी 

प्रेमले

पत्थरलाई 

कवितामा बदलिदिन्छ ।

सायद उनले भनेझै हृदयको भारलाई हलुका बनाएकाले यो कविताझै लाग्छ । तर पुस्तक पढिरहँदा यस्तो लाग्छ कविले आफ्नो हृदयको भार साझा बनाएर हामीमाझ पस्केका छन् । र त्यो हृदयको भार हामी सबैसँग छ ।

मैले उसलाई 

मेरो हत्याको

सजाय माफ दिए

र आफू थूनामूक्त भएँ ।

उनका कविता कोमल छन् । सायद कविताले गराउने यात्रा कोमलताको यात्रा नै हो ।  उनी कठोर बनेर कवितामा प्रस्तुत भएका छैनन् । बिना शिर्षक, बिना कुनै बिभाजन प्राचीनको यस कृति हृदयका असिमित आवाज झै लाग्छ । सतहमा देखिने कुरालाई कवितामा उर्तान सजिलो छ तर उनी सतहबाट पर गहिराइमा पुगेका छन् । बिशेषतः मानिसका हृदयको गहिराइमा । यसले कवितालाई अझ पठनिय र अझ मधुर बनाएको छ ।

अन्तयमा नवीन प्राचीनको यस कृति कविताको यात्रा भएपनि कविताझै लाग्ने अस्तित्वको यात्रा हो । सुन्दर, सटिक शिल्प र शैलीमा उनले हामीलाई मानिसका हृदयका उतारजडाब र कठिनाइसम्म पुर्याएका छन् । यसले हामीलाई संवेदना र भावनाको चरम अनुभुतीसम्म पुर्याउँछ । आफैसँग संवाद गर्न बाध्य बनाउँछ । प्वाँखले हामीलाई बिम्बको यात्रामा मात्र लग्दैन जीवनमा छुटेका असिमित आयामसँग साक्षात्कार पनि गराउँछ । सायद यो कविको हातबाट पाठकको हृदयसम्म पुगेको अस्तित्वको प्वाँख हो ।

एक यात्राः एक यायावर

प्रिय किताबहरु,

आज तिम्रो दिन हो । कुनै दिन कसैले कागज बनायो । कुनै दिन कसैले मसि बनायो । कुनै अर्को दिन भावनाहरु लिपिबद्घ भए । कसैले सोध्यो भने किताबहरु नभएको भए के हुने थियो– म जस्तो भए वा जस्तो अनुभूत गरे त्यो कहिल्यै गर्ने थिइन । उत्तर यहि हो । तर पनि किन थाहा छैन किताब र अक्षरहरु बिनाको आफूलाई कहिल्यै कल्पना गर्न सक्दिन । सानो हुदा ममि भन्नुहुन्थ्यो यसले तिमीलाई पर लग्नेछ । मलाई सधैँ बाधिन्छु भन्ने डर थियो । मस्र्याङ्दी किनारामा हुर्के पनि तैरन नसिकेकाले बग्ने लोभ सधैँ रहिरर्यो । आज पनि कहि बग्ने लोभ छ । म चाहेर पनि बाधिन सक्दिन ।

कलिलो मनमा सधै लागिरह्यो किताबले कुनै दिन यात्राझै गरेर कतै पर लग्नेछ । मलाई सधैँ मस्र्याङ्दी र हिमाल हेरेर जीवन काट्नु थिएन । हुन त ममिले भनेको कुरा बिम्बमा थियो । तर त्यो सानी एक्ली केटीका लागि कहि पुग्नु बिम्बभन्दा अझ परको कुरा थियो । यो र्पाश्र्वकथा हो मूल कथा अरु केही छ । सुन्नुस् है । 

यो सानी केटीको कथा हो जसलाई यायावरझै बनेर कहि पुग्नु थियो । देख्दा सानी भएकाले सबैलाई लाग्यो यो कहि पुग्नेछैन । कुनै दिन आफन्तको यही प्रतिक्तियामा बुवाले भन्नुभयो यो कहि पुगिन भने म यसलाई झोलामा बोकेर हिड्नेछु । त्यो झोला किताब थियो । पिताजीका लागि मेरो यात्राको मानक किताबमात्र बन्यो । हिमाल र नदीभन्दा मेरा लागि केही रमाइला र अनौठा केही थिए भने ति किताबहरु मात्र थिएँ । ममिले प्रौठ शिक्षाका लागि ल्याएका नयाँ गोरेटो सायद मैले कक्षाकोठाभन्दा पर पढेको पहिलो र रोचक पुस्तक थियो । मलाई सधैँ लागिरह्यो मानिस भन्दा न्याना र रमाइला त पुस्तकहरु हुन्छन् । एक एक्ली, धेरै नबोल्ने , साथी नभएकी, सानी भएकाले कसैले खासै वास्था पनि नगर्ने एक किशारीका लागि किताब सधैँ यात्राझै बन्यो । प्रिय किताबहरु, खै कसरी तिमीले मलाई रोज्यौ र मैले तिमीहरुलाई रोजेँ । सायद हामी दुबैको लागि एक अर्काको आवश्यकता थियो । तर आवस्यकता नै सहि केही थियो जसले मलाई बुझ्थ्यो ।

प्रिय किताबहरुः द हाउस अन म्याङ्गो स्ट्रिट

जब सान्द्रा सिस्नेरोजलाई पढे यस्तो लाग्यो उनले मेरै लागि लेखेकी थिइन । मेरो लागि उपन्यासकी पात्र स्परेन्जा अरु कोही नभएर म नै थिइन् । हामी दुबैसँग समाजले आफूलाई सजिलै नस्विकार्नुको प्रतिसोध थियो । यस्ता कथाहरु जम्मा भएका थिए जसलाई समाजले वास्था गर्दैनथ्यो । आफ्ना किताबहरु, कथाहरु र डायरी बोकेर कहि पर पुग्नु थियो । तर त्यो ठाउँ पिताको र लोग्नेको घर थिएन । कहि पर पुग्नु थियो फर्केर फेरी त्यही ठाउँ आउँनु पनि थियो । आमा, आन्टी र दिदी बैनीको जस्तो जीन्दगी जीउनु पनि थिएन  । गर्नु थियो त आफ्नै यात्रा । स्विकार्नु पनि आफैँलाई थियो । जित्नु पनि आफैँलाई थियो । प्रिय सान्द्रा तिमीले नलखेको भए सायद कुनै दिन यस्तै उपन्यास मैले लेख्ने थिएँ । स्परेन्जाझै मलाई कसैले भनेको थियो तिम्रो लागि कोही पुरुष आउँने छैन । मेले त्यो कहिल्यै खोजेकी पनि थिइन । मलाई त केबल मस्र्याङ्दी र हिमालभन्दा पर पुगेर त्यसैलाई फर्केर हेर्नु थियो । स्परेन्जाझै कतै पर पुगेर फेरी फर्केर हेर्न चाहन्थेँ ।

अन अर्थ उइ आर र्विफ्ली गर्जियस्

मलाई कहिलेकाही आफ्नो उमेर र ओसनको लेखन शिल्प देखेर इस्र्या लाग्छ । सत्य यही हो उनी म भन्दा धेरै ठूला होइनन् । भियतनाम यूद्घले अमेरिका पुर्याएको उनको परिवारले सायद उनलाई त्यो पिडाको शिल्प दियो जसले उनलाई शब्दका जादुगर बनायो । मलाई लाग्छ कसैले पिडाको र शोकको त्यती गहिरो स्वरुपलाई पनि बुझ्न सक्छ भने त्यो ओसनले मात्र सक्छन् । उपन्यासमा जसलाई सम्बोधन गरेका छनर््  त्यही मानिसले पढ्न नसक्नु दूर्भाग्य हो । ओसनको पनि दूर्भाग्य हो कि जे उनले आफ्ना आमाहरुका लागि लेखे त्यो उनका आमाहरुले कहिल्यै पढ्न सकेनन् । मलाई लाग्छ म त्यो लिटल डगलाई प्रेम गर्छु । सायद म ओसनलाई पनि प्रेम गर्छु । मलाई आशा छ र सधैँ लाग्छ कुनै दिन उनलाई म न्यूयोर्कको गल्लिमा भेट्नेछु अगाल्नेछु र भन्नेछु, प्रिय ओसन, खुसीको साम्राज्य हुँदैन जे छ टुक्रा टुक्रामा छ ।

खालीपन

  हाम्रा बिच नियमहरु कहिले पो थिए र ! एक खाली जमिनझै हामीले एक अर्कालाई समेट्यौ मात्र । तिमी तिमीजस्तै थियौ । म मजस्तै थिएँ । दुई पन्छिहरुका उड्नुपर्ने आ–आफ्नै उडानहरु थिए । नियमहरु थिएनन् । पुरा गर्नुपर्ने अपेक्षाहरु थिएनन् । एक अर्कालाई आफूजस्तो बनाउनुपर्ने बाध्यताहरु थिएनन् । त्यसैले तिमी पर भाग्दा पनि तिमी किन भाग्यौ मैले भनिन ।

तिमी गयौ । मैले बिदाइका हातहरु हल्लाए । किन जान्छौ भनेर प्रश्नहरु सोधिन । तिमी गएपछि खाली जमिन पनि भेट्छु । खालीपन पनि भेट्छु । कतै बाटामा कोही देख्दा तिमी नै हौ कि भनेर फर्केर पनि हेर्छु । तर समेटिदिने कोही भेट्दिन । खालीपन त छ नि । तिमी नभएको खालीपन कहिलेकाही शब्दहरुमा उर्ताछु । कहिलेकाही सपनिमा पुरा गर्छु । कहिलेकाही आशु बनेर पनि पोखिन्छन् । यदाकदा याद बनेर पनि आइदिन्छ । तिमी नहुनुको अपुरोपन त छ नि !

जाँदै गर्दा तिमीले भनेका थियौ – यो यात्रामा भेटिएकी तिमी सबैभन्दा बिशेष ब्यक्ति हौ । मैले ती शब्दहरुलाई हृदयमा लुकाएर राखेकी छु । कतै पानामा लेखेकी पनि छु । डायरीझै कहि कतै साँचेर राखेकी पनि छु । तिमी गएको, तिमीलाई गुमाएको पिडा छैन । तर तिमी नहुनुको खालीपन त छ नि । 

यदाकदा बाटो छेउ हरियो चौर देख्छु । कुनै दिन हामी बस्ने त्यो चौरमा कोही अरु बसेको पनि देख्छु । सम्झन्छु तिमीलाई । हुन त हामीले एक एकालाई केही दिएका थिएनौ न मन, न हृदय । न शरीर । तथापी तिमीले खालीपन त दिएका रहेछौ नि । कहिलेकाही लाग्छ म बिदाइलाई गुमाएको ठान्दिन । र पनि किनकिन कहिलेकाही गुमाएझै पनि लाग्छ ।

के यो कठोर कुरा हो ? के म कुनै नियमझै कठोरताका सिमानाहरु बोल्दैछु । थाहा छ बग्नु त नियती हो । तिम्रो बगाइले मलाई खुशी दिनुपर्ने ? तर किन दिएन । म आफैलाई सोध्छु र अनुत्तरीत भेट्छु ।  

प्रिय खालीपन, 

यो कुनै गुनासो होइन । यो कुनै दुखेसो पनि होइन । यो उदासी पनि होइन । जीवन कहाँ सजिलो छ र !  महशुस गर्न कहाँ सजिलो छ  र ! हरेक अनुभूती झै तिमी नहुनुको अनुभूती पनि कठोर बनेर मसँगै अडिएको छ । बग्न पनि खोजेको हो । तर अनुभूती हरु कहाँ हलुका हुन्छन् र ! म चाहेर पनि तिमी नहुनुको अपु।ोपनलाई बिर्सन सक्दिन । जे छ गहिरो छ । जे छैन त्यो नहुनु पनि सजिलो छैन । केही हुनु र नहुनुबिच कुनै कथा ठानेर कहाँ जीउँनु सजिलो छ र । 

World Said Ugly: I said Yes to my Ugliness

          You know, where mostly boys and girls live during their teenage years. Feeling pretty to be connected. But I lived in a separate world. I was in my own uncanny universe.

          Ranjana was too young to be my friend. She was just like a sister, and that was not her fault. But she was as unpretty as I was. We both were ugly. Her sister, Ratna, was too pretty to be my friend. She was pretty, so we never became friends.

          Suvekshya was the most beautiful in the family. She was my aunt’s daughter. We were no way similar to become friends. She was too beautiful. Apekshya was too cute and smart. Akriti was too fair, and I was dark. Rama was too tall, and I was too short. There were no similarities to align.

          Ratna was popular among boys, but she was timid. Rama was more than pretty, and she was a school topper. Akriti was the most charming and popular. Apekshya was smart and intelligent. I was nobody.

          But the story didn’t end here. One day, at the end of grade 10, they decided to have a photo shoot for the memory. Because I was unpretty, because I was ugly, I was excluded from the photo. You know, that was the first time I felt ugly, I felt unprettier. I felt alone. I felt lonely. I felt like an outsider. I felt all the things at the same time. But the voice inside me didn’t come out. I tried to speak, but you know I silenced myself.

          These days, when someone asks me what it means to be unpreety?  What does it mean to be ugly? I always tell that it is being silenced. It is being worthless. It is being excluded. It is being lonely. It is being friendless. It is being all but not being what it is.

          You know, they said ugly in the most terrible way, in the most subtle way. I was just fourteen.  That darkness of being ugly or feeling ugly never faded away, although I am pretty enough to voice myself, pretty enough to craft my sentence, worthy enough to sell my stories.