एक चिठी एक कविता एक झरी

प्रिय तिमी , 

आज पनि पानी पर्यो । हिजोझै आज पनि पानीमा रुझेँ । बर्षा मौसमको उपहार थियो । मैले नर्कान सकिन । रुझेपछि थाहा भयो तिम्रो पत्र र पत्रसँगै तिमीले पठाएको कविता पानीले रुझेँछ । प्रेमले पठाएको पत्रलाई यसरी रुझाउँनु सायद मेरो गल्ति थियो । गल्तिको महशुस पनि भयो । तर गल्तिलाई उल्ट्याउँन सकिन । 

भिझेको चिठीलाई घाँममा सुकाएँ तर पहिलेझै बनेन । यो तिम्रो लागि लेखेको एक माफी पत्र हो । मलाई माफ गर मैले तिमीले मायाले पठाएका सुन्दर अक्षरहरुलाई जोगाइराख्न सकिन ।  तिमीले पठाएका हरेक पत्रहरु मेरा लागि बिशेष छन् र रहनेछन् । मैले जोगाउँन खोजेको पनि हो । मायाले जतनसाथ गोजीमै बोकेर हिडेको पनि हो तर जोगाउँन सकिन ।

अघिल्लो पत्र पनि त्यो भन्दा अघिल्ला पत्रहरुझै सुन्दर थियो । तर किन किन पत्र पठिरहँदा मलाई लाग्यो तिमी दुखी छौ । सायद म तिमीलाई नदेखी नभेटी पनि तिम्रो सुख दुख थाहा पाउँन सक्छु । तिम्रो दुखले मलाई थप दुखी बनायो । तर म पनि त दुखी नै छु । तिम्रा पत्रहरु बाहेक मलाई सुखको अनुभूत गराउँने असाद्घै कम चिजहरु छन् ।

अघिल्लो हप्ता तिम्रा पत्रहरु पढ्दै यात्रा गरिरहेको थिएँ । मेरो साइडको सिटमा अर्कि युवती रहिछन् । मलाई मेसो भएन । खोइ उनले के सोचेर हा,े मसँगै उनले पनि तिमीले लेखेका  पत्रहरु पढिछन् । उनलाई पनि पत्रहरु सुन्दर लागेछन् । वा भनौ तिमीले मलाई लेखेका पत्रहरुले उनको मन छोएछ । मैले हेर्दा उनको आँखामा मैले आँशु देखेँ । खोइ उनले के सोचेर भनिन थाहा भएन । तर जाँदै गर्दा भनिन् – कास मेरो पनि कोही त्यस्तो मानिस होस् जसले तपाईलाई जस्तै मलाई पनि पत्र लेखोस् । मैले उनलाई मुस्कुराएर बिदा दिएँ । 

तर मनमनै तिमीलाई भेटेकोमा कृतज्ञ भएँ । लाग्यो म जस्तै अरु पनि रहेछन् जसलाई सुन्दर पत्रहरुको प्रतिक्षा रहेछ । मजसतै अरु पनि एक्ला रहेछन् । उनले त्यसो भनेपछि मन फुरुङ्ङ भयो । पहिलोपटक कसैको प्रेममा परेझै महशुस पनि भयो । तिमीलाई सम्झे तिमी कस्ति हौली भन्ने पनि लाग्यो । तिमीलाई पहिलोपटक स्पर्श गर्दा कस्तो अनुभूती होला भन्ने पनि लाग्यो । मलाई गलत नसम्झ तर मनले यस्तै यस्तै कुरा सोच्दो रहेछ । सोचिसकेपछि मनमा एकखाले चिसोपन पनि आयो । आफूभित्र रहको जनावरलाई भेटेभै पनि लाग्यो । तर फेरी अर्कोपटक तिमीलाई सम्झे मन फुरुङ्ङ भयो ।

अनि साँझ तिमीलाई सम्झिदै पानीमा रुझेँ मन हल्का भयो । पहिलोपटक बर्षाद्लाई भेटेझै पनि लाग्यो । तर तिमीले पढिरहँदा तिमी दुखी पनि हुन सक्छ्यौ । माफ गर यो छोरामान्छेको मन न हो नचाहेरै पनि यस्तै कुरा सोच्दो र कल्पिँदो रहेछ । फेरी अर्कोपटक माफी माग्दैछु

उही 

तिम्रो पत्रको पार्पक

भोजन

मोटे, काले र म आज मानिसको हुलबाट टाढा भएका छौँ । जसलाई हामीलाई माया गरेझै गर्थे उनीहरुबाट नै टाढा भएका छौ । उनीहरुले हामीलाई आज भेटे भने बाकी राख्ने छैनन् । हामी पुलको एउटा कुनामा कसैले नदेख्ने गरेर बोराले छोपिएर बसेको छौँ ।

मोटे काले र म पुन्टे एउटै टोलका कुकुरहरु हौँ । मोटे र म एउटै आमाका सन्तानहरु हौँ । उसलाई म जन्मेदेखी नै चिन्छु । हामी कंलकीको पुलमुनी नै जन्मिएका हौँ । हामीलाई जन्माएको केही महिना पछि हाम्री आमा कता गैन हामीलाई थाहा छैन । 

कंलकीको पुलमुनी जन्मेपनिे हामीलाई त्यहा नजिकका पसलबाला र होटलवालाहरुले माया नै गर्थे । हामीले नखाइकन बसेका दिनहरु सारै कम छन् । तर मासु भने जन्मेदेखी नै कम नै खान पाउँथ्यौ । हामीलाई सबैले हड्डीमात्र दिने गर्थे । 

तर एक बर्षदेखी यो कंलकी ऐरीयामा कुकुरको संख्या बढ्दो छ । हाम्रै वरीपरी सात वटा अरु कुकुरहरु आएका छन् । उनीहरु मोटा, हामी भन्दा कम उमेरका र बलिया भएकाले केही समयदेखी हाम्रो लागि राखिदिएको खाना उनीहरुले नै खान थादिदिएका छन् । तर त्यस्तो पनि कहिलेकाही मात्र हुने गर्छ ।

अघिल्लो हप्ता एक रात मोटे र मेरो लागि केही खाना थिएन । हामी पुलमूनी भोको पेट सुतिरहेका थियौ एक्कासी गोडा लडबडाउँदै एउटा मानिस आयो हामीलाई सुमसुमायो र हामी दुबैलाई एक एक पुरी बिस्कुट किनिदियो । त्यो मानिस हिड्न सकिरहेको थिएन त्यस दिन उ पनि हामीसँगै सुत्यो र रातभरी हामीलाई मायाले सुमसुमायो ।

मोटे र मलाई त्यस्ता मानिसहरु असाद्धै मनपर्छ । उनीहरु पनि हामीलाई हामीजस्तै लाग्छ । तर यस कंलकी वरीपरी केही गन्धा मानिसहरु पनि छन् । केही मानिसहरु पुसको चिसो समयमा पनि हामीलाई पानी छ्यापिदिन्छन् । कोहीले बिना गल्ती हामीलाई पिट्छन् । त्यस्तै एउटा बुढोले कंलकी मन्दिरको नजिकै चियापसल चलाउँछ । कहिलेकाही त हामीलाई त्यस बुढालाई टोकिदिउँ जस्तो पनि नलागेको होइन ।

तर उसको छोरा र श्रीमती सारै दयालु छन् । उसकी श्रीमतीले उ नभएको बेलामा हामीलाई बिस्कुट दिन्छिन् । उसको श्रीमती र छोराकै कारणले त्यस बुढालाई हामीले कहिल्यै टोकेनौ । कहिलेकाही त टोकिदिउँ भन्ने पनि लागेको हो तर पनि श्रीमतीको माया र गुन सम्झेर टोकेनौ ।

नजिकै अर्को फूल ब्यापारी त्यस्तै गन्धा छ । उसलाई लाग्छ हामी  उसको फूल वरीपरी गयौ भने फूलनै गन्धा पारीदिन्छौ । तर हामीलाई पनि फूलको सुगन्ध मनपर्छ तर उसलाई हामीले उसको फूलको सुगन्ध सुँघेको पनि मन पर्दैन । हामी उसको पसल वरिपरि जाने बित्तिकै हामलिाई लौरोले हान्छ । एकपटक त हामीले उसलाई टोकिदियौँ । तर त्यसपछि पनि उ सुर्धेन । आजकल झन यी भुसेहा भनेर गालि गर्न थालेको छ । 

तर यस वरिपरि केही मानिसहरु असाद्घै दयालु र मायालु छन् । एक चिया बेच्ने आमा हुनुहुन्थ्यो । जसले हामीलाई प्रत्येक दिन हामीलाई केही खानेकुरा घरबाट ल्याइदिनुहुन्थ्यो । तिमीहरु पनि मेरा छोराछोरी त हौ नि भन्नुहुन्थ्यो ।  हामीलाई पनि उहाँ हाम्री आमाजस्तै लाग्थ्यो । तर हिजो राति एक खराब चिज भएको छ ।

राती ब्राह बजे  आमा चिया बेच्दै हुनुहुन्थ्यो । हामी आमाको छेउछाउ बसिराखेका थियौ । हामीलाई आमा आएपछि सधैँ रमाइलो र आमा चिया बेच्न नआएको दिन सधैँ नरमाइलो लाग्थ्यो । तर हिजो राती ब्राह बजे आमालाई एउटा ब्रेप्रबाह आएको बाइकले पछाडीबाट हानिदियो । आमा लड्नुभयो । एकैछिन पछि आमाको शरीर चिसो भयो ।

त्यसपछि हामीलाई औडाहा भयो । जसको बाइकले आमालाई हानेको थियो उ पनि आमा भन्दा अल्लि वर लडिरहेको  थियो । ब्राह बजिसकेकाले वरीपरी खासै मानिसहरु थिएनन् ।उसको हातबाट रगत बगेको थियो । उ नसाले झुम्म थियो । चेतमा थिएन । खोइ हामीलाई के लाग्यो हामीले पहिलोपटक कोही मानिसको शरीरलाई बेप्रबाह टोक्यौ । उसको शरीरबाट चौटा चौटा मासु  निकालेर खाइदियौ । भोको पेटमा भोजन परेझै केही छिन हामीलाई महशुस भयो ।

तर एकछिनमा हामी तिनैजना काम्न थाल्यौ हामीलाई थप डर लाग्न थाल्यो । अल्लि पर आमा हुनुहुन्यो । अल्लि वर उसको शरीर लडेको थियो । कालेले भन्यो अरु कोही मानिसले हामीलाई देखे भने मार्छन् । हामी हतारहतार आमालाई पनि राम्रोस्ाँग नहेरी भाग्यौ । पुलमुनी बोराले छोपिएर बस्यौ ।

पहिलोपटक हामीले त्यसरी मानिसको मासु खाएका थियौ । त्यो रिसको झोकमा थियो । म भन्दा पनि माटे र कालेलाई बढी रिस उठेको थियो । उनीहरुले नै मलाई खाइदिउँ भनेका थिएँ । एकछिनमा मानिसहरु जम्मा भए होलान् । हामीले आमालाई कुरेर बस्न सकेनौ । हामीलाई डर लाग्यो ।

  मनिसहरुले हामीले उनीहरुलाई पनि रिसको झोकमा खान थालेको थाहा पाएँ भने उनीहरुले हामीलाई बाच्न दिने छैनन् । त्यसैले हिजोदेखी यही बोराले छोपीएर बसेका छौ । मनमनमा मानिसलाई त्यसरी खाएकोमा ग्लानी महशुस भैराखेको छ । तर आमाको मृत्यूले अझ दुखी छौ ।

हिजो राती त्यो मानिसको मासु खाएर आएपछि हामी तिनै जना आवाज ननिकाली रोयौँ । हामीलाई थाहा छ हामी रोएको मानिसहरुलाई मनपर्दैन । कतिले त हामीलाई हामी रोएकै कारण पनि पिटेका छन् । त्यसैले आजकल हामी आवाज ननिकालीकन रुन्छौ ।

आज पहिलो पटक

एक धुमिल साँझ बनेर फेरी एकपटक मैले आफैँलाई मृत घोषणा गरिदिएँ । एक कथा जसलाई म लेख्न चाहन्थेँ । तर कथाले मलाई पछ्याएँन । कहिलेकाही लाग्छन् नि कथा जस्तै  केही चिज भैदियोस् । जब त्यो भैदियोस् भन्ने चिजको लिस्ट बढ्दै जान्छ म आफूलाई एक सुनसान मूर्दाघरझै भेट्छु । एक मूर्दाघर जसमा म जलिरहेछु ।

आज पहिलो पटक एक उझाडिएको जंगलझै मैले आफैँलाई कहि कतै त्यागिदिएँ । एक दानव जो मसँगै यात्रा गर्छ । जसलाई म त्याग्न चाहन्छु तर मूर्दाघर बनेर उ मेरो छेउ आएर अटेरी गर्छ । म उसलाई त्याग्न खोज्छु तर त्याग्न सक्दिन । कहिलेकाही लाग्छ नि मूर्दाघर नबनेर एक बगैचा बनुँ जहाँ फुल्न सकुँ । जहाँ आफूले आफैँलाई अपनाउँन सकुँ । तर सक्दिन नचाहँदा नचाहँदै मूर्दाघर बनिदिन्छु ।

तिमी

कहिलेकाही जीवन साघुरो लाग्छ  । पाइलाहरु गह्रौ लाग्छ । मन नै त हो मन पनि गहुङ्गो हुन्छ । फूल, रुख र चराहरुलाई देख्दा ईष्या पनि लाग्छ । कोठा सानो लाग्छ । पर्दाहरु पुराना लाग्छन् । भित्तामा झुण्डाएको ऐना आजै पुछेको भए पनि फोहोरझै लाग्छ  । किताबका पानाहरुमा पनि धुलो जमेझै लाग्छ । तर तिम्रो प्रतिक्षा त छ नी ।

यो साघुुरो कोठा पनि  तिमी आइदियौ भने फराकिलो बन्नेछ । वा म गैदिएँ भने सायद तिम्रो अाँगन पनि फराकिलो बन्नेछ । तिमीलाई मैले कुरेको मैले तिमीलाई कुरेको पनि चार बर्ष भैसकेछ । मैले चाहेर पनि क्षितिजहरु नाध्न सकिन । तिमीले चाहेर आफ्नो गुडमा फर्कन सकेनौ । तिमीलाई कुर्दाकुर्दा कहिलेकाही आँखाहरु थाकेझै लाग्छन् । तर किन हो थाहा छैन मन थाकेको छैन । लाग्छ तिमी आयौ भने – यो साघुरो कोठा पनि फराकिलो बन्नेछ । मैले हेर्ने ऐना पनि सफाझै लाग्नेछ । सायद सबैसबै नयाँझै लाग्नेछ ।

कहिलेकाही जीवन छोटो र अप्रत्यारिलो छ । म कहिले बिदा हुन्छु तिमी कहिले बिदा हुन्छौ टुङ्गो छैन । तर मनले त भन्छ नि जाँदैगर्दा एकपटक तिमीलाई अगाल्न चाहन्छ चुम्न चाहन्छ । तिम्रा हातहरुलाई मज्जाले स्पर्श गर्न चाहन्छ । मन न हो यो सब चाहन्छ ।

कहिलेकाही पर क्षितिजमा उडिरहेका चराहरु देख्छु उनीहरुलाई देखेर इष्र्या पनि लाग्छ । लाग्छ म पनि उनीहरुझै उड्न सकेको भए । कहिलेकाही भूगोलहरु दुरी बनिदिन्छन् । चाहेर पनि नाघ्न नसकेको आफ्नै क्षितिजले पोल्छ । कहिलेकाही त म समयलाई पनि गालि गर्छु । किन समयले हामीलाई केही वर्ष अघि भेटाएन । वा हामीलाई भेटाएन । यति भनिरहँदा पनि प्रतिक्षा त तिम्रै छ ।

जसले सिकाउँन र सिक्न बिर्सेनन् – २

 

उठ्नु त चराहरु भन्दा अघि नै थियो तर उठिन । चराहरु सँगै उठेँ । झ्यालबाट मानिसका पदचापहरुको एक लर्को हेरेँ । हिजो नै कसैले बिना खबर उपहारस्वरुप किताबहरु पठाएको छ । दुर देशबाट किताबहरु आउँनु– आफैँलाई एकपटक भाग्यमानी सम्झे । आफूलाई माया गर्नेहरुलाई पनि सम्झे । र आफूले माया गर्नेलाई पनि सम्झे । दुनिया अडिएको छ भने आत्मियतामै अडिएको छ । 

मैले भेटेका सबैभन्दा सुन्दर मानिसहरु किताबकै कारण भेटेको छु । त्यो भएर पनि मलाई पुस्तक सधैँ प्रिय लाग्छ । किताबकै कारण मानिसहरु भेट्नु ति आफ्ना बन्नु अति नै प्रिय कुरा हो । तर पुस्तक यसरी उपहारकै स्वरुप पहिलो पटक पाएकी हुँ । कसैले मायाले पढाएको उपहार मैले अस्विकार गरिरहन सकिन । उनलाई फेरी पटक मनमनै धन्यवाद भने । मनमनै कसैले टाढाबाट पढाएको प्रेमले नतमस्तक भएँ ।

सिक्न र सिकाउँने यो ठूलो दुनियामा किताब नै सिकाउँने र सिक्ने पहिलो र अन्तिम चिज हुँदै होइन । सिक्न जे बाट पनि सकिन्छ । तर सिक्नु र सिकाउँनुभन्दा परको कुरा मानिसलाई मानिसकै रुपमा माया गर्नु रहेछ । आज तिनै मानिसहरुलाई सम्झन्छु जसले सिकाएझैँ गरेर माया गर्न सिकाएँ । 

  मलाई बिश्वविध्यालय सधैँ प्रिय लाग्छ । यस्तो लाग्छ त्यसले मलाई आफू बन्न दियो । मजस्तै अरुलाई भेटायो । 

प्रिय दिवाकर सर,

थाहा छ यसरी लेख भनेर सिकाउँन सजिलो छैन । तथापि हजुरले लेख्नुपर्छ भनेर सिकाउँनु भयो । आज पनि साथिभाइ जम्मा हुँदा हजुरलाई नै सम्झन्छौ । राइटिङ डा«फ्टहरुमा हजुरले लगाइदिएका राता मसिका धर्काहरुले आज पनि हजुरलाई सम्झाउँछ । गुरुले के सिकायो भन्दा पनि कसरी सिकायो भन्ने कुरा बढि गह्रौ बन्दो रहेछ । एक पढाउँने मानिस सिकाउँने मात्र मानिस होइन माया गर्ने पनि मानिस पनि हो । हजुरले सधैँ माया गर्नुभयो । हिजो गुरु पुणिमा पनि थियो मनमनै सम्झेँ तर फोन गर्न सकिन । थाहा छैन कुनै दिन मनमा लागेका मुखले गर्न सक्ने भएँ भने अवस्य गर्नेछु ।

प्रिय शिव सर, 

कहिलेकाही सिकाउँने मानिसहरुले सिक भन्दैनन् तथापि सिकाइरहन्छन् । सायद हजुरले त्यही गर्नुभयो । एक लचिलो गुरुले बिधार्थीलाई पनि लचिलो र फराकिलो नै बनाउँन सिकाउँने रहेछ । हजुरबाट मैले सबैलाई लचिलो भएर हेर्न सिकेको छु । धेरैले तैँले यो गल्ति गरिस् भनेर सिकाउँछन् हजुरले त सधैँ अरुले खराब काम गरिस् भन्दा पनि राम्रो काम भयो भनेर सिकाउँनुभयो । हजुरबाट सधैँँ सिकिरहनेछु र सधैँ कृतज्ञ भैरहनेछु ।

बादल

एक साँझ मैले पानीका बुँदहरुलाई साक्षि राखेर बादलका लागि केही लेखेँ । पानीहरुलाई लाग्न सक्छ कोही किन बादलका लागि लेख्छ । बादल एक धुमिलताको बिम्ब हो । बर्षाले परिवर्तन रोज्छ । तर किन किन मनले बादललाई नै रोज्छ । म धुमिलता रोज्छु । एक आलोकाचो कलाकर्मिझै सेता पानाहरुमा बेपर्बाह उसका लागि केही कोर्छु ।

के नै फरक पर्छ र ! म यस्तो नै रोज्छु । मलाई स्पष्टता चाहिएको छैन । हो म यस्तै नै हो ।  एक अष्पष्टतालाई साक्षि राखेर म अर्को अष्पष्टता रोज्छु । मलाई पनि कसैले स्पष्टताका क्षितिजहरु देखाएन । मैले देखेको क्षितिज पनि अष्पष्ट नै छ । म केको जीवनको स्पष्टता रोजु  । म जताततै धुमिलता मात्र देख्छ । को छ र यहाँ सपाट । म आफैँलाई यस्तै भन्छु । यो संसार कोही क्यामाराले खिचेको पोर्टेट पक्कै होइन । थियो भने संसार अर्कै थियो । बाचा गर्नेले बाचा पुरा गर्थे । प्रेम गर्नेहरुले प्रेम मात्र गर्थे प्रेमको बदला प्रेमको आशा गर्दैनथे । तर संसार धुमिलताको गुजुल्टो हो । को छ र यहाँ सग्लो ! 

शहर

 

एकाबिहानै बिउँझिएकी छु । अत्यासलाग्दो सपनालाई भर्खरै बिदा दिइसकेकी छु । बाँच्नु छ र त बिउँझनु छ । तर कहिलेकाही बाँचेझै लाग्दैन घिर्सिएझै जस्तो लाग्छ । चराहरु उठीसकेका छन् । मानिसका पदचापहरु सडकमा परिसकेका छन् । 

यो शहर छिरेको पनि बिस बर्ष पुग्न लागेछ । कहिलेकाही लाग्छ के दियो सहरले ? बिश्वबिध्यालय गैन्जेल लाग्थ्यो सहरले धेरै चिज दिनेछ । तर त्यो सपना बनेर टुङ्ग्यिो । यहि महिना नयाँ कामका लागि बिस ठाउँमा आफ्नो सिबि पठाएछु । एकले प्रतिउत्तरमा केही लेखेनछन् । यो कस्तो सहर हो ? यसले मानिसलाई के सम्झन्छ ? बिना कुनै मानिस यसले मानिसलाई बाच्न दिन्छ वा दिदैन । मानिस चाहिएको छैन भने किन मानिस चाहियो भन्छ । चाहिएको छ भने मान्छेका आवेदनहरुलाई किन नर्काछ । मलाई आजकल शहर एक बर्ग एक समूहको लागि मात्र हो झै लाग्छ । 

कहिलेकाही लाग्छ बिशेषतः बिरक्तिएको बेला मलाई सहरले केही दिएन । दिएको भए म यति खालि हुन सक्दैनथेँ ।