There Was a Tiny Kid and a Huge Mountain

          My paternal grandma had ten kids. My maternal grandma had seven kids. Now they have more than two dozen grandkids. But they are no more. My mom’s mom left us around twenty years ago. My father’s mom left us one year ago. They are no more.  You know, both of them had too much and too many kids. My mom’s mom's name was Annapurna, you know, that means the good of food, you know, her name was the name of a mountain. But she was a tiny woman. But she never thought she was tiny. I was her only tiny grand kid who was like her.

          I was seven month baby. I was born tiny. You know, I was too tiny to carry. Tiny to give a bath. Tiny to hold in a hand. But I was like my grandma. She was tiny, never thought of being tiny. She kept all her children, who were too much and too many to handle.

          My maternal grandma was never tired of being a boss in her life, but that tenacity never bothered her. But the same tininess which I inherited from her always bothered me. I always thought that- the mountain is huge, I am tiny.  So, my story is all about- there was a tiny kid and a huge mountain.

Those Who Don’t Belong

 

Dear Esperenza,

Last night, I saw a dream where I was trying to be somebody else, but meanwhile I tried and left being someone else. This morning when I woke up, I remembered you. I know, like you, I am also the one who is a misfit. Like you, I am an ugly daughter, except my grandma nobody told me beautiful. I am the one who was constantly heard of as the one nobody comes for. I waited my whole life to be loved and accepted. But you know, we are misfits, even in the process of being accepted, who choose to be unaccepted. We have misfit stories to tell the world. Dear Esperenza, we belong, but we don’t belong. Belonging is something we deny.

            Do you know my cousin Rita got married, like we knew she would, young and not ready, but married just the same. She met someone older than her through a  local matchmaker and she married before being twenty-five. Like your friend Sally, she has her husband and her house now, her pillowcases and her plates. She says she is in love, but I think she pretends being in love.

            Like Sally Rita says, she likes being married because now she gets her own things when her husband gives her money. She is happy, except sometimes her husband gets angry like Sally’s.

            Do you know, like Sally, she sits at home because she is afraid to go outside without her permission. Like Sally, she looks at all the things: his towel, his office attire, his shoes.

            Dear Esperenza, we are unfit because we choose some difficult choices. Neither we choose a daddy’s house nor husband’s. We have our own books and diaries. Two shoes waiting beside the bed.  But we have stories. Do you know, society is fearful because of our stories. No one expects stores from us. We are expected to be wives. Being a mother. Or being a nurturer but not a writer. You know, we are doing the least expected thing. But we have stories.

            Do you know why I told Rita’s story, which resembles Sally’s story? Because they are fit, we are misfits. Don’t you think being fit is so uncanny?

पटक पटक

यो पटकपटक दोहोरीने कथा हो । अथवा कथा नभन्दा पनि हुन्छ । तर दोहोरीनु सजिलो काम होइन अझ केही नभएझै दोहोरीनु अझ सजिलो काम होइन । पाइला चाले पनि पाइला नचालेझै गर्नु । बाचेँ पनि नबाचेझै गर्नु । शास फेरे पनि सास नफेरेझै गर्नु । एक लिलिपुटझै भएर पनि नरहनुको यर्थाथ सायद दोहोरीनु हो ।

हो पटकपटक दोहोरीन्छु । कहिले भान्छाघरमा । कहिले कक्षाकोठामा । कहिले पुजाघरमा । कहिले साथीसँग । कहिले भिडमा । कहिले एकान्तमा । कहिलेकाही त आफैँसँग पनि । यस्तो लाग्छ  आकाशामा बादलरहेझैँ । घाम लागेझैँ । अथवा पानी परेँझै । वा केही नभएझै पटकपटक म आफू हुनुको पट्यारलाग्दो झिनोपनलाई महशुस गर्छु ।

हरेक दिन करिब आदा दर्जन चिया कपहरु रित्तन्छन् । न त्यो रित्याइ नौलो न चियाका कपहरु तर पनि केही नभएझै । वा केही भएझै उत्साह बोकेर , म चिया उमाल्छु । म दुध उमाल्छु । अदुवा कोरेर राख्छु । यस्तो लाग्छ मानौ म कुनै नयाँ चियाको रेसिपि बनाउँदैछुु । कापिका पानाहरुमा पटक पटक दोहोरिन्छु । किताबका पानाहरुमा । गोरेटो मूलबाटो र गल्लिहरुमा । रित्तिन्छु र दोहोरिन्छु ।

एक अत्यासलाग्दो सुनसान बिहानीलाई केही भएझै ठानेर म किबोडमा औलाहरु चलाउँछु 

अधुरो ः एक याद एक सम्झना

  बिहानी, दिन, रात । चक्रझै चलेको छु । आज दिन घमाइलो भयो । पानी पर्यो झरीले रुझेँ । आज घाम लागेन चिसो भयो । सधैँझै चल्ने यही नै हो । तर घाम पानी र बादल बिच पनि केही छ । यती धेरै सुनसान मलाई लाग्छ जे जिउँदैछु सबैभन्दा गहिरो जिउँदैछु । कसैले बिहान भयो उठ् भन्दैन । चियाको गिलास थमाउँने पनि त कोही छैन । किचनमा छिर्छु बेल्का पकाएका भाडा बेसिनमा असरल्ल छन् । सिरक ओछ्यानमा असरल्ल पल्टेको छ । दराजका किताब भुइँमा छन् । बादल पनि लागेको छ । पानी पनि परेको छु । तर अधुरो छु  तिमीझै उझै वा आफैँझै । 

जीवन एक अधुरो बिम्ब । एक याद । एक सम्झना । एक अधुरो कविता । एक बन्न नसकेको कथा । हो जे छ टुक्रा टुक्रामा छ । यो उदासी होइन । यो सम्झना  हो तर सम्झना पनि होइन । यो अर्थ र अर्थहिनता दुबै हो । जे छ गहिरो छ । जे छ सतहमा छ । चाहेर नचाहेर म जीवनलाई सम्झेर हेर्छु भएभरका बिन्दुहरुलाई जोड्छु र एक आकारझै केही भेट्छु । तर म त्यो आकार यो हो भन्न सक्दिन । कुनै धुमिल सम्झनाझै म आकार ठानेर कुनै यादलाई झै फेरी फर्केर हेर्छु । र फेरी पुग्नुपर्ने बाटोबारे सोच्छु ।

मलाई लाग्दैन जो आज जिउँदैछ उसले चाहेर पनि यो समयलाई कुनै प्रष्ट बिम्बले ब्याख्या गर्न सक्दैन । यहाँ उदासी छ । तर उदासीमात्र छैन उदासीभित्र एक्लोपन पनि छ । उदासीले एक्लोपनलाई चिन्दैन । एक्लोपनले उदासीलाई चिन्दैन । अनौठो बिष्मयबिच हामी कुँदिरहेछौ । एक अनौठो यात्रा । एक अनौठो रेस । फर्केर हेर्यौ भने त्यो हिडाइमा केही भेटिँदैन । तथापी देखाउँनलाई नै भनेपनी दौडन छोड्दैनौ ।

जब चिहाएर आफैँलाई हेर्छु आफूँ बाचेको समयलाई हेर्छु यस्तो लाग्छ जे छ अधुरो छ । जे छ अपूर्ण छ । तर अपूर्णतालाई सराप्दैमा पूर्ण भैन पनि त होइन । यस्तो लाग्छ जे छ टुक्राटुक्रामा छ । यो समयमा खुसी हुनुभन्दा अनौठो कुरा केही छैन । यादहरु अपुरा छन् । जे छ धमिलो छ ।

मैले हरेर दिन लेख्ने डायरी पनि यस्तै छ । याद पनि छ  । सम्झना पनि छ । तर दुरीहरु अझ बढेका छन् । सम्झेको छु भन्न पनि फेरी अर्को दुरी नाघ्नुपर्ने छ । केही नभएझे सग्लो भएर जीएझे म हरेक दिन केही राम्रो भएझै लेख्छु । तर म पनि त निराश नै छु तिमीझैँ उझैँ वा आफैँझै । तर म निराशालाई केही नभएझै छोपी दिन्छु । गहिरोपनलाई सतह भनिदिन्छु ।  र कुनै बिशिष्ट समयमा बाचेँझै फूल रुख र चराहरको कुरा गर्छु । 

हरेक दिन त्यही दोहोर्याउँछु डायरीमा र भन्छु हरेक दिन केही भएझै गर्छु । छाडी  गएकालाई याद गर्नु । नहुनेको सम्झना गर्नु पनि कुनै दूलर्भ कथा बनेको छ । मलाई लाग्छ यो खोक्रोपन भित्र आफूलाई बाचाल देखाउँन हामी कुद्दैछौ र कतै हराउँदै छौ । 

एक निजत्व एक प्रेम

मैले आकाशलाई हेरेँ । जमिनलाई पनि हेरेँ । नजिकैकका फूलहरु र रुखहरुलाई पनि हेरेँ । र आफैँलाई फेरी अर्कोपटक ऐनामा हेरेँ । मायाझै केही लाग्छ कसैले भनिदियो भने म फेरी अर्कोपटक यीनैलाई हेर्नेछु । म सारमा केही भेट्दिन । हरेक दिन आजलाई बिदा गरेको मा खुसी हुन्छ । तर भोली र हिजो जो थिएँ जो हुनेछन् जसले मलाई बाधेका छन् । धरती र फूलहरुझै कहाँ सजिलो छ र आज बनिदिन । 

हरेक बिहानीझै आज भएर म बाच्न चाहन्छु । यूद्धमा आफ्नो प्रेमी गुमाएकी प्रेमीकाका यस्तो लाग्छ मसँग क्रोध मात्र बाकी छ । यस्तो लाग्छ यो समयमा आफू भएर बाच्न चाहनु सबैभन्दा ठूलो यूद्ध  हो ।

अपरिचित सडक

प्रिय सडक,

हो म हल्ला पनि सुनसान गर्छु । कुनै मुर्दाघर । कुनै चिहान । कुनै बाग्मतीको किनाराझै तिमी आयौ भने पनि म भैदिन सक्छु एक अर्को मूर्दाघर । तर आज म तिम्रो पर्खाइमा छु किनकी म हल्ला गर्न चाहन्छु । मेरा घर , मेरो सडक , मेरो ओछ्यानले मलाई सुनसान बनाउँछ । थाहा छ हिजो त म चाहेर पनि खोकिन किन थाहा छ किनकी मलाई हल्ला गर्न लाज लाग्छ । तर म लज्जालु छैन तिमी आयौ भने म मन फूकाएर कुनै बन्धनबाट छुटेको बन्धनमूक्त जनावरझे उर्फन पनि सक्नेछु । कराउन पनि सक्नेछु । हाँस्न पनि सक्नेछु र तिमीलाई अँगाल्न पनि सक्नेछु । हो पर्खाइत तिम्रो हो ।

बर्षौ देखी मैले चाहेको कुनै अपरिचित सडक नै हो । हो मेरो घरअगाडीको मूलबाटोले मलाई चिन्दैन र पनि खुल्न दिँदैन । मूलबाटोमा एक हुल जब मानिसहरु हिड्छन् यस्तो लाग्छ यीनिहरु म्ोरो आवाजलाई नाप्ने र सँजाय तोक्ने वकिलहरु हुन् । म त उन्मूक्तता चाहन्छु । मेरो डेक्सटपमा बाकी बसेका मेरा कथाहरुलाई मेरो अनुहार नहेरी , मेरो अनुभव नहेरी मलाई माया गरिदिने मानिसहरु चाहन्छु । कुनै अन्जान सडकमा हराउँन चाहन्छु । अपरिचित माटोमा मेरो माटोको गन्धलाई फर्केर हेर्न चाहन्छु । म कतै पुगेर आफैँलाई दुरीमा राखेर फेरी फर्कन चाहन्छु 

प्रिय अपरिचित हो म हल्ला गर्न चाहन्छु तर सडकमा.......

ह्याप्पी नारी दिवस

 

यो कथा होइन । यो दिवस बारेको एक हल्ला हो । म हल्ला गर्न मनपराउँछु त्यसैले लेख्दैछु । ह्याप्पी नारी दिवस नभन्दा पनि हुन्थ्यो तर भने । र फेरी पनि भन्न चाहन्छु । तर यो गनथन होइन यो हल्ला हो । हो म पनि पुरुषहरुझै चिया पसलमा, भट्टीमा, बिधालयमा , क्याम्सपसमा हल्ला गर्न चाहन्छु । पुरुषहरुझै म पनि कमजोरी नै कमजोरीले भरीएकी महिला हुँ । तर म कमजोरीहरुलाई बिरलै देखाउँछु किनकी जन्मजात मलाई कमजोरी बिहिन हुनुपर्ने बोझ छ । हो म बोझले थिचिएकी छु । म थिचिएर उठ्न नपाएकी पनि हँु ।  म थिचिएर उठेकी पनि हुँ । केही अपुरा बन्धनहरु बोकेर उड्न खोज्ने पनि हुँ । म सबैसबै हुँ ।

हो मलाई पनि हल्ला गर्न मन पर्छ । तर म बिरलै हल्ला गर्छु । किनकी मसँग हल्ला गर्ने समय छैन । तर म सँग छ । तर भए पनि  म गर्दिन किनकी म हल्ला गरेको राम्रो सुनिन्न । अथवा मेरो हल्ला रुचाइन्न । त्यसैले यी शब्दहरु मार्फन हल्ला गरेँ । त्यसैले मलाई आवाजमा हल्ला गर्नु छैन । म हल्ला पनि सुनसान गर्छु । चिया पसलमा चुपचाप चिया खाने । अफिसमा चाहिएको बोल्न अनकनाउने । बोले पनि अरुले नसुन्ने मलाई नै हो । त्यसैले म हल्ला पनि सुनसान गर्छु । 

केही महिना अघि म निराश थिएँ । रातभरी सुत्न नसकेपछि भोलिपल्ट ब्राह बजे तिर म बसन्तपुरको एक छिडिमा सुतिदिएँ । मेरो अघि अर्का पुरुष पनि सुत्दै थिएँ । अचानक कोही आयो र त्यो खुल्ला ठाउँमा सुत्नबाट मलाई रोकियो । तर म अघिका पुरुष निष्प्रबाह सुते । कथा यही नै हो । बुझ्नुभएन ? बुझ्नुभयो भने ह्याप्पी नारी दिवस भन्नुस् है । 

गत बर्ष होइन त्यो भन्दा पनि अघिल्लो बर्ष होइन म जन्मदा देखिनै म जस्तो हुनुपर्ने त्यस्तो नभएकोमा दुखेसो पोखियो । किन थाहा छ किनकी म सानी थिएँ अनि काली पनि थिएँ । अनि सबैलाई जन्मेदेखी नै लाग्न थाल्यो यसको बिहे कसरी गर्ने । कसैले लाँदैनन् कि । हुन त अहिले पनि धेरैलाई म जस्तो हुनुपर्ने त्यस्तो भैन  त्यसैले बिहे हुन सकेन भन्छन् । तर कथा यो होइन । तर पनि मेरा वरिपरिका मानिसले मलाई यसै भन्छन् । अनि कहिलेकाही मेरो काखमा सन्तान नभएकोमा मेरो सिँउदोमा सिन्दुर नभएको भोली के होला भनेर लामो सास फेर्छन् । मेरै अगाडी । यसपटक फेरी मलाई ह्याप्पी नारी दिवस भन्नुस् । 

एक हप्ता अघि म भोट हाल्न घर जाँदै थिएँ । बिचमा मेरै उमेरकी तर १७ बर्षकी छोराकी आमा भेटिइन् । त्यो संयोग थियो ।  दुई छोराकी आमा तर उमेर मेरी सखी आफ्नो लोग्ने गुमाएकोमा दुखेसो पोखिन् । उमेरले मेरै दमली भए पनि जीवनमा भोगाइले उसको उमेर मेरी हजुरआमाकै थियो । डेढ घन्टा सँगै बिताएपनि, एकै उमेकी भएपनि, हामीले जीएको भूगोलमा करिब असि नै बर्षको अन्तर थियो । मैले उसलाई हात हल्लाए र आफ्नो पोल्टामा परेका सुबिधाको खातिर आफैँलाई भाग्यमानी ठाने । आज पनि त्यस दिनझै उ मल बोक्दै होली । कुनै यूगमा छुटेकी डेढ घण्टाकी  मेरी सखीलाई पनि ह्याप्पी नारी दिवस भन्न चाहन्छु ।

तर मसँग तर भोगाइ मात्र होइन किताबमा भेटिएका नायीकाहरु पनि त छन् । प्रिय स्परेन्जा तिम्रा कपाल घुम्रो थियो होला । तिम्री काकीले तँजस्ती लाई कसली लान्छ पनि भनिन होला । लेफ्ट आउँट हुने डरमा रातो लिपिस्टक र रातो जुत्ता लगाएर पुरुष छेउ पनि गयौ होला । तर पनि तिमीले कथाको बाटो रोज्यो । कसैले भनिदियो मेक्सिन घर छोड र आफ्नै घर रोज । तिमीले लोग्नेको घर भन्दा अक्षरहरु रोज्यौ । प्रिय नायिका, यो भूगोलमा तिमी र मजस्ता आउटलाएरहरु अक्षरभित्र मात्र रोजिँदा रहेछौ वा अटाउँदा रहेछौ । म जति आफूलाई माया गर्छु तिमीलाई पनि त्यती नै गर्छु । समाजको मानकभित्र नअटेपछि संसार नै घर र भूगोल बन्दो रहेछ । प्रिय नायीका ह्याप्पी नारी दिवस ।

प्रिय सकमबरी, तिमी हुनु भनेको एउटा यूगलाई अर्को यूगतिर लग्नु हो । हुन त धेरैले तिमीलाई निराश र निस्सार मात्र देख्छन् तर तिमी त आशा मात्र हौ । निराश भित्रको एक उज्यालो । म तिम्रो निस्सारतालाई मात्र होइन तिम्रा खिरिला औलाहरु र तिम्रो मुडुलो टाउँकोलाई पनि प्रेम गर्छु । आउँ हामी दुबै मिलेर आफ्नै मनको भूगोलमा राज गरौँ । ह्याप्पी नारी दिवस सकमबरी । 

यी त अक्षरका नायीकाहरु हुन् किताबमाझै जीवनमा पनि अनायिका झै लाग्ने तर नायिकाहरुको कुनै कमि छैन । बिच बाटोमा । किताब पसलमा । सडक छेउँको चिया पसलमा । किताबको कभरमा । सिनेमाको पोस्टरमा । मनमा जसले जीवनको भूगोल आफैँ समाले वा समालेनन् । सबै सबैलाई ह्याप्पी नारी दिवस भन्न चाहन्छु । र मेरी आमालाई पनि ।