Note to My Younger Self

 

Dear younger self,

You never imagined that someday I would look back at you and write for you. But I always look back at you thinking that whatever happened, happened for the best. Now, when I see you again,  I realize that I am only the extended version of you. When you were at the corner of the classroom thinking that you were too boring for the world, you didn’t  realize that everyone thinks the same. Now, when I look back, I realize that everyone is different and unique like you. It is not something wrong to take oneself boring. Dear younger self, life is easier than you think. You may feel lonely and all alone, but it is the recipe of the world. There are more people like you. Feel free to accept the world. Nothing is absolutely right or wrong. Don’t put yourself in any box. Have faith in yourself; nothing is as powerful as faith. Go with the flow; we cannot revisit life again. Don’t be apologetic for your feelings. Accept every feeling, thinking that it makes you who you are. Go for a walk. Have a conversation with strangers. Accept your femininity. Don’t judge others just because they put some colours on their skin. Read, write, and accept who you are. Learn to make yourself free from everything. Accept the world, but don’t accept it as it is. Change is inevitable. You also need to call out for a change. Accept yourself as if god made you the best.

पर्खाल पर्खाल मात्रै हो

रातभर पानी पर्यो । बिहानै घाम लाग्यो । आकाश खुल्यो । चराहरु उडेँ । फूलहरु फुले । यात्रीहरु यात्रामा निस्के । तर पर्खालले सिमाना नाघेको छैन । पर्खालमा घाम लाग्यो । पानी पर्यो । असिनाहरु बर्से । तर पर्खाल एकटक पर्खाल बनेर उभिएको छ ।  

मन न हो पर्खाललाई नाघ भन्छ । चराहरु झै उडिँदे । फूलहरुझै फूलिदे । तर  पर्खाल म भित्र यसरी बाधिएको छ मानौ यसलाई तोड्न आधि आउनुपर्छ । हिजो नै कसैले भन्यो पर्खाल पर्खाल मात्र हो । पर्खाल पर्खाल मात्र हो भने म किन नाघ्न सक्दिन । 

जीवन पर्खाल बनेर उभिएको छ । म पर्खालभित्र निस्सासिएको छु । तर नाघ्न सकिरहेको छैन । एक मन भन्छ नाघ । अर्को मन भन्छ कसरी नाघ्छेस । कहिलेकाही लाग्छ पर्खाल पर्खाल मात्र होइन ।

डोब......

हिजो थियो आज छैन । डोब न हो । तर सबै डोब त्यति सजिलै जाँदैनन् । नमेटिने डोबबारे किन कोही बोल्दैन । पाइलाका डोबहरु सजिलै मेटिएलान् तर मनको डोब..... त्यति सजिलो छैन मेट्न ।

कहिलेकाही लाग्छ मसँग डोबहरु सामूहिक रुपमा हल्ला गर्छन् । ति चित्कारमय डोबहरु सायद इतिहास दिएको छ मलाई । आमाका, हजुरआमाका नदेखिएका डोबहरु बोकेर म आफ्नै डोबहरुलाइृ हेर्ने गर्छु । कहिलेकाही लाग्छ म तिनै डोबहरुको निरन्तरता मात्र हो । मसँग पनि इतिहासले दिएको पिडा मात्र छ । म पिडाहरुमा थप पिडा थपिरहेछु ।

यदाकदा लाग्छ सामूहिक डोबहरुलाई सडकमा निकालु । ति पिडाका चित्कारहरुले कुनै दिन बदलामा मलम मागेँ भने इतिहासले के भनेर सम्झाउनेछ । यति भनिरहँदा म आफ्नै शरीर हेर्छु र गन्छु आफ्नै डोबहरु । 

मौन छन् डोबहरु उनीहरुको चित्कार पनि मौनताले नै बोल्छ । उनीहरुसँग शब्द थिएन । शब्द मैले पाएँ तर मैले आफैँले पनि आफ्ना डोबहरुलाई अहिलेसम्म सम्बोधन गरेको छैन । यिनै असब्बोधित डोबहरुको इतिहासलाई म अक्षरको पर्दा लगाउँछु । कतिलाई लाग्ला मैले बोल्ने शब्दहरुले सान्टाको सुन्दरतालाई बोल्छ । तर मैले लेख्ने शब्दहरु नमेटिएका डोबका खतहरु मात्र हुन् ।

सम्झनु\ नसम्झनु

 

हिजो नै त हो तिमीलाई एकपटक सम्झे र अर्कोपटक नसम्झने बाचा गरेँ । सम्झिन्न भनेको पनि हो सम्झिराखेको पनि हो । सायद सम्झदा सम्झदैँ बिर्सिदिनेछु कुनै दिन । बिर्सिएको तिमीलाई भेट्न मन छ ।

बिर्सिएको तिमी, भेटेको दिन फेरी अर्को पटक म तिमीलाई ् प्रेम गर्ने छु वा छैन । तिमीलाई देखेर रमाउँने छु वा छैन । मलाई बिर्सिएको तिमी भेट्न मन छ । एक गहिरो निद्रा पछि तिमी भेटिँदा सायद म तिमीलाई अरु कुनै नौलो आँखाले पहिलोपटक हेर्नेछु । मलाई त्यही नौलो तिमी भेट्नु छ ।

तिमीलाई भेटेको हिजोझै लाग्छ । तिमीलाई भेटेको दिन मैले आफैँलाई भेटेको पनि हुँ । समयसँगै नदीको पानी धमिलियो । तिमी र म जो थियौँ त्यही रहेनौँ । मैले तिमीलाई बिर्सन पनि चाहेँ र सम्झिराखेँ पनि । यो सम्झिने बिर्सिने प्रकृयामा सायद तिमी र म बिच थियो र हुनुपथ्र्यो त्यो रहेन । मलाई हुनुपर्ने चिज भेट्न मन छ ।

यो बिर्सिनेको कथा होइन । यो त सम्झिराख्नेको कथा हो । बिर्सन्छु भन्दाभन्दै सम्झनेको कथा हो । यदाकदा लाग्छ म त नदी किनाराको मानिस हु । बिर्सनु मेरो नियती हो । म किनाराका डोबहरुलाई चाहेर पनि राख्न नसक्ने हुनुपर्ने । नदीले मलाई उसको नियती दिएन वा म उसको हुन सकिन । मलाई आज पछुतो छ । म नदीझै बिर्सने हुनुपर्ने । केटाकेटी बेला नदीले जे दिन्छ त्यो मेरो हो । आज पनि सपनामा म मस्र्याङ्दीको धुन र मस्र्याङ्दी किनाराका घरहरु मात्र देख्छु । तर बुझ्ने बेलामा नदी छुट्यो । नदी किनाराको घर पनि छुट्यो उसँग जे लिनुपर्ने त्यो चिज पनि छुट्यो ।

कहिलेकाही स्मृतिहरु पनि बिष्मृति बनिदिन्छ । नचाहेर पनि सम्झिराख्नु सायद बिष्मृति नै हो । तिमीलाई सम्झिदा एक पिडाबोध हुन्छ । हो म पिडामा बाच्न चाहन्न । 

सम्झनुलाई अब म नसम्झनु बनाउन चाहन्छु । जस्तो कि पिडालाई खुसी । तर कहिलेकाही लाग्छ समयसँगै कुनै दिन म चाहेर पनि नसम्झने बनिदिन्छु । तब जसरी अहिले नसम्झनुले पिडा दिएको छ सम्झनुले पनि पिडा दिने छ ।

मौन सिम्फोनी

  मौन छु । मौनताको कामना गर्दछु । हल्ला गनुृ छैन । तर कोलाहल बिच पनि कहिलेकाही मौनता बाकी रहन्छ । जहाँ सार बिच पनि निस्सारता रहन्छ । म अर्थ खोज्दिन । अनौठा सान्नाटालाई अपनाएँझै गर्दिन्छु ।

आफैँलाई छोप्न कहिलेकाही आवाजहरु मिसाउँछु । तर त्यसले खासै अर्थ राख्दैन । आवाज कहिलेकाही मौनता पनि हो । भित्र शुन्य भएर पनि कहिलेकाही आफ्नो अस्तित्वको अर्थ खोज्छौ । जो बेर्थ छ । यही बेअर्थ बिच रुमलिरहन्छ जीवन ।

किन जीउँने ? कसको लागि जीउँने ? जीउँनुको के अर्थ ? प्रश्न त सोध्छ नि मन । तर उत्तरहरु छैनन् । एक सारहिनतालाई सार ठानि घिर्षनु छ । यसरी नै चलर्दैछ छ । धेरैलाई लाग्दैछ यही हो जीवन । हो भने हामी यसैको लागि जन्मेका हौ त ? होइन भने किन यस्तै कुरा चल्दैछ ।

तिमी र म : एक यात्रा

 

तिम्रो सिङ्गो उपस्थिती 

मेरो सिङ्गो आयू थियो 

तिम्रो उचाई देखेर 

मैले आफ्नो पुड्काई थाहा पाए

तिम्रो अग्लाइले मलाई बग्न सिकायो 

तिमी पग्लिएर बनेको गहिराइले 

मलाई डुब्न सिकायो 

फरक यति हो

तिमी परको हिमाल हौ 

म वरको नदि ।।

थाहा छैन तिमीले कहिल्यै बुझ्यौ वा बुझेनौं । सायद बुझेनौं वा कहिल्यै बुझ्ने छैनौ, यो म जान्दिन । तर यो कविता तिम्रो लागी थियो । हिमालको विम्बमा तिमी थियौ नदिको बिम्बमा म थिएँ । तिम्रो उचाई मेरो अस्तित्व बन्यो म तिम्रो अस्तित्वमा बाचेँ । कहिलेकाही लाग्छ म विम्बमा बाचें । तिमीलाई लाग्ला विम्बमा बाच्न सजिलो छ । छैन भन्न म सक्दिन, छ भन्ने मसँग साहस छैन ।

तिमीलाई लाग्ला म कवि भएँ र एक लहडी कविझै कवित्वमा बोल्दैछु । तिमीलाई लाग्नु ठिकै हो तर म कबि होइन म त प्रेमी हुँ । हुन त कवि र प्रेमी  हुनुको भिन्नता मलाई थाहा छैन । मैले जे लेखें कवि भएर होइन प्रेमी  भएर लेखें । आज आएर महशुस हुन्छ प्रेममा बाच्नु कवित्वमा बाच्नु रहेछ । सायद तिमी पनि प्रेम नभएर कबिता पो थियौ की ?

तिमी एक मौन कबिता बन्यौ मैले त्यो मौनतालाई नै प्रेम गरें । मौनतालाई प्रेम गर्नु एकतर्फबाट हेर्दा तिम्लाई होइन मेरो आफ्नै प्रतिबिम्बको तिमीलाई प्रेम गर्नु रहेछ । हुनसक्छ मैले तिमीमा आफूलाई नै भेटे । तिमी एक सादा क्यानभाष थियौ, तिम्रो अभिब्यक्ती शून्यतामा थियो । लाग्छ मैले त्यही  शून्यतालाई नै प्रेम गरें । केही नहुनुलाई सबथोक हुनु र सबथोक हुनुलाई केही नहुनु ठानें । तिमीलाई लाग्न सक्छ यो कुनै पग्ली लहडीको अभिब्यक्ती हो । सायद अस्तित्वमा रहेको सबैभन्दा बकमफूसे र बकवास अभिब्यक्ती प्रेमको अभिब्यक्ती नै हो । मैले त्यही गरें ।

हुन त मैले तिमीलाई प्रेम गर्छु कहिल्यै भनिन मलाई लाग्यो नदिले हिमाललाई  प्रेम गर्छु भन्नु अस्तित्वको नियतीलाई अस्विकार गर्नु हो । मैले स्विकार गरिन । लाग्यो म तिमीलाई प्रेमको अभिब्यक्ती नगरेरै पनि तिमीसँगै छु । तिम्रो उचाइमा मैले आफ्नो गहिराई नापेँ, मैले तिम्रो अस्तित्वलाई आफ्नै ठानेर स्विकार गरेँ । स्विकारोक्तिका यतिका वर्षहरुमा हलचलहरु आए तिमी पग्लियौ म बगें हाम्रा यात्राहरुमा दुरीहरु बढे ।

हुन त  हामी एउटै बिन्दुका रेखाहरु कहिल्यै थिएनौ । हामी त दुई बिन्दुबाट आफ्नै यात्रामा निस्केका दुई समानान्तर  रेखाहरु थियौ । देख्नेहरुले हाम्रो यात्रालाई नदिका दुई किनारा ठाने जो कहिल्यै एउटै गन्तब्यमा पुग्दैनन् । मैले पनि त्यही ठानेँ ।  त्यसैले मैले आफ्नो नियतीलाई सहर्ष स्विकार गरेँ । तिम्रो यात्रालाई कतै दोबाटोमा छुटेको मेरो आफ्नै यात्रा ठानेर परबाट हेरिराखेँ ।

यात्राको आफ्नै गन्तब्य हुँदो रहेछ जस्तोकी प्रेमको । प्रेम र यात्रालाई एउटै वृत्तमा राखेर हेर्ने  हो भने हामीलाई यी बिचको समानता पक्कै महशुस हुन्छ । यात्राको झै प्रेमले पनि हरेक समय  नयाँ सहयात्री भेट्छ  । तर हरेक सहयात्रीसँग बिताएको समय हर क्षण नदिमा बग्ने पानीको झै हिजोको जस्तो हुँदैन । सायद प्रेममा पनि त्यहि हो । यात्रामा झै सायद प्रेममा पनि एकको बदला अर्को हुन सक्दैन । 

मैले भनिसकेँ अब हामी दुरीका हिसाबले एक लामो खाडलको अन्तरमा छौ । अब चाहेरै पनि त्यो खाडल पुर्न ग्राहो छ । एक बिन्दुमा तिमी छौ अर्को बिन्दुमा म छु । मैले तिम्रो लागी लेखेको कबिताझै अब तिम्रो अस्तित्वमा म नभेटिन पनि सक्छु । हुन त गहिराइले उचाइको अस्तित्वलाई स्विकार्न सजिलो थिएन न उचाइले गहिराइको । साच्चै भन्दा एकले अर्काको अस्तित्वको कुरा गर्नु एक क्षितिजले अर्को क्षितिजलाई आफ्नै ठान्नु जस्तै हो । अब म त्यहि अडानमा बसिरहन पनि सक्दिन ।

तिम्रो उपस्थितिलाई आफ्नै आयू ठानेर मैले तिमी बिनाको आफूलाई नर्कान खोजेको पनि रहेछु । नर्कानु एउटा कुरा तर हकिकत अरु केही बन्दो रहेछ । भन्छन् नि समयको वृत्तमा हामी कोही अट्न सक्दैनौं । आज त्यस्तै लाग्दै छ ।  हेर्दाहेर्दै मैले तिमी बिनाको आफूलाई स्विकार्न थालिसकेको छु । थाहा छैन समयको यो सत्यतालाई स्विकार्नुलाई प्रेमको शास्त्रले कसरी परिभाषित गर्छ, सायद सच्चा प्रेम पो मान्दैन की तर म यसलाई यात्रा मान्छु । किनाराको यात्रा । जसमा रहने डोबहरु  किनारामा जस्र्तै अजम्बरी नबन्न सक्छन् । न म तिमीलाई अजम्बरी बनाउँँन चाहन्छु न आफूलाई न हाम्रो प्रेमलाई नै । मलाई लाग्छ सधै बगिरहने  नदि , सधैँ फूलिरहने फूल र हावाजस्तै  मैले तिमीलाई आफ्नो ठान्नु वा प्रेम गर्नु मानव अस्तित्व कुनै अनौठो भूल होइन । यो त हिजो पनि थियो  र भोली पनि रहिरहने छ । बस् तिमी र म रहनेछैनौ ।

मैले तिमीलाई प्रेम गर्छु पनि भन्न सक्थें तर मलाई लाग्यो प्रेम गर्छु भन्नु र प्रेमलाई अनुभूत गर्नु दुई भिन्न क्रिया रहेछ । मैले प्रेमको अनुभूत त गरेँ, तर तिमीलाई नै गरेँ म भन्न सक्दिन । सायद तिमीलाई आफ्नै प्रतिबिम्ब ठाने र आफैलाई प्रेम गरेँ । आज समयको यो अनौठो अन्तरालपछि  म तिमीलाई भुल्न पनि सक्थें । अथवा तिमीलाई एउटा नमिठो सपना ठानेर गालि पनि दिन सक्थें तर म त्यो गर्न सक्दिन ।  तिमी म भित्रको एउटा त्यस्तो यात्रा हौ जसलाई सम्झिनु मात्र पनि मेरो लागी आफैले पुनारोर्विति गर्न मिल्ने एउटा प्रेमिल यात्रा हो । अब त बिसर्नको लागि हजारौ र सम्झनको लागी थोरै चिजहरु मात्र छन् मसँग । सदाझै किनाराको यात्रा रोजेको छु कस्तो डोबहरुलाई सोध ।

प्रेम

 कतै सुनेको थिएँ लेख्न सबैभन्दा सजिलो विषय प्रेम हो र सबैभन्दा गाह्रो पनि । थाहा छैन प्रेममा खर्चिएका मसिहरु  कति हाँसो र आँशुले सिँचित छन् । समयको कठिन परिधिमा निस्सासीएका मानिसहरु किन प्रेम भन्ने बित्तिकै उन्मुक्त हुन्छन्? कति कुरा गर्न लजाउँछन्, कति प्रेम गर्छु भन्न डराउँछन् र कति पक्षिहरुझै आफ्नै प्रेमको उडानमा पर पर पुग्छन् । किन प्रेम आफैँमा पूर्ण भएर पनि अपूर्णझै हर प्रेमीहरुको इन्द्रेणीमा अर्को रंग बनेर घुल्छ ।

         प्रेम गर्नु भनेको कोमल हुनु हो । प्रेमको इतिहास कोमलताको इतिहास हो । कसैलाई तिमी कमजोरीसहित अपनाउँछौ, उसका गल्तिहरुमा हाँसिदिन्छौ र फेरी अर्को मौका दिन्छौ र कठोरताको कैंचीले उसको उडानलाई रोक्दैनौ भने त्यो प्रेम नै हो । तिमी हर  कसैलाई प्रेम गर्न सक्छौ तर प्रेमको बदला प्रेम नै म्याथको र्फमूला  माइनस माइनस प्लस जस्तो नहुन सक्छ । प्रेम गर्दिन कहिल्यै प्रेम गरिन भन्नेहरु पनि प्रेम गर्छन् । प्रेमको मैफिललाई नकार्नेहरु  जीवनको संगित र सिम्फोनीलाई पनि नकार्न सक्छन् । नर्कानु अर्को कुरा  तर कसैलाई प्रेम नै गरिन भन्नु मिथ्या मात्र हो ।

        हर प्रेमीहरु सुन्दर गुलाफ हुन् । प्रेम गर्न गाह्रो छ तर पनि उनीहरु प्रेम गर्छन् । कसैलाई प्रेम गर्नु भनेको आफ्नो जस्तै अर्को मानिसको अस्तित्व स्विकार गर्नु हो । प्रेमको लडाई इगोको लडाई होइन यो त  अपनत्वको लडाई हो, आत्मास्विकृतिको लडाई हो । प्रेमिहरु जस्ले प्रेम गर्छन् एकअर्कालाई ति संसारकै सुखी मानिसहरु हुन् सायद सुन्दर पनि । त्यसैले यो भूमण्डलको सबैभन्दा सुन्दर चीज त्यो केही हो भने त्यो प्रेम हो मात्र प्रेम ।

       मानिसहरु प्रेमलाई सम्बन्धसँग जोड्छन् र पो प्रेम कुरुप बन्दैछ । प्रेम प्रेम नै हो । सम्बन्ध र प्रेमबिच तात्विक केही सामञ्जस्यता छैन । यी त जीवनका छुट्टाछुट्टै स्वतन्त्र वृत्तहरु मात्र हुन् ।   प्रेम गर्नेसँग जीवन बिताउँने इच्छा प्राय सबैको हुन्छ तथापी यीनीहरुको  आ–आफ्नै सामाजिक, आर्थिक र धार्मिक चौघेराहरु छन् । हरेक प्रेम सम्बन्धहरु बिवाहमै गएर अन्त्य हुन्छन् भन्ने छैन । यदि प्रेम र सम्बन्धको गहिराइ नाप्ने हो भने प्रेमको गहिराइ सधैं गहिरो हुन्छ र हुनेछ । सम्बन्ध त समाजले बनाएको मापदव्ड मात्र हो । यसको मूल्याङ्कन   सायद अर्थशास्त्र र समावशास्त्रले बढि गर्ला । त्यसैले प्रेमको सुरुवात र अन्त्य दुवै बिवाह हो भन्नु चल्तिको भाषा बोल्नु मात्र हो । सबै बिकेका र स्थापित बिचारहरु ठिक हुन्  भन्न म सक्दिन ।

         कवि, चित्रकार, लेखक, कलाकार यी प्रेमका हिमायतीहरु हुन् । प्रेमलाई अभिब्यक्त गर्न खोज्नु  आफ्नै पाखण्डलाई आफ्नै शिल्पले छोप्नु हो । शब्द र कलाको भाषा बेगर प्रेमको अस्तित्व कहि कतै छ भने त्यो मौनतामा मात्र छ ।  प्रेमीहरु बिना भाषा पनि बोल्न सक्छन् । ठिक बिपरीत त्यही मौनतालाई कविले कविता बनाउँछ, लेखकले कथा बुन्छ, चित्रकारले चित्र । त्यसैले आफू भाषामा बोले पनि कसैले मौनतालाई प्रेम गर्छ भने त्यो कवि, चित्रकार, लेखक मध्धे कोही एक हो ।

        प्रेमको भाषा संसारकै सुन्दर भाषा हो । नबोलेरै बोल्नु भनेको संसारको बहुरंगी कोलाजबाट सुन्दर मौन सिम्फोनी  निकाल्नु हो । हुनसक्छ गीत गाउँनु, कविता लेख्नु, अभिनय गर्नु, चित्र बनाउँनु, मूर्ति बनाउँनु सायद प्रेमकै भाषा बोल्नु हो ।